Energiearmoede Sterk gestegen gasprijzen door de oorlog tegen Iran treffen ook de Nederlandse consument. Stoken en koken wordt duurder. In het ongunstigste scenario van TNO hebben straks ruim 600.000 huishoudens moeite de gasrekening te betalen.
Nieuwbouwwijk het Rooie Dorp in Alphen aan den Rijn. Aan duurzaamheid is veel aandacht besteed, anders dan in veel oude wijken met sociale huurwoningen.
Zo leef je als je bijna niet stookt, uit angst dat je de energierekening niet kunt betalen: „Twee jaar geleden hadden zelfs de poten van de tafel hier, of de kast, een soort schimmel erop. Ik moest een tafel weggooien omdat mijn man de verwarming niet aandeed hier.” Of zo: „Ik verzin steeds weer dingen buitenshuis. Anders moet ik heel veel stoken.”
De citaten komen uit een van de pakweg dertig rapporten en wetenschappelijke publicaties die onderzoeksinstituut TNO de afgelopen jaren heeft gewijd aan de zogeheten energiearmoede. Nederland telt ongeveer een half miljoen huishoudens met een laag inkomen en daarnaast een koud en tochtig huis of een naar verhouding hoge energierekening – of allebei.
Door de oorlog tegen Iran zijn de energieprijzen afgelopen weken sterk omhooggegaan. Dit leidt tot een veelbesproken stijging van de „prijzen aan de pomp”. Daarnaast ligt de marktprijs voor aardgas, waarop nog steeds de meeste Nederlandse huishoudens stoken en koken, nu zo’n 50 procent hoger dan voor de aanval op Iran.
Die hogere marktprijs voor gas betekent binnenkort een hoger consumententarief voor huishoudens met een variabel contract. Klanten met een vast contract gaan mogelijk meer betalen voor gas als ze een nieuw contract moeten afsluiten. Dat wordt echt voelbaar als in het najaar de temperaturen gaan dalen. „Het is aannemelijk dat met een blijvend hogere gasprijs ook de energiearmoede zal toenemen”, zegt Anika Batenburg, energie-expert bij TNO: „Gegevens hierover hebben we nog niet.”
De hoogte van de gasrekening wordt, naast de consumentenprijs per kubieke meter, bepaald door de omvang van het verbruik. Het gasverbruik is tussen 2014 en 2024 met een derde afgenomen tot gemiddeld 800 kubieke meter per woning, door isolatie van huizen en – in mindere mate – warmtepomp en stadsverwarming. Inwoners van Vlieland, Blaricum en Diemen wisten hun verbruik zelfs te halveren.
Vooral huiseigenaren zijn beter in staat om te verduurzamen, leert een TNO-studie, bijvoorbeeld door de overwaarde op hun huis te gelde te maken. Het aantal huishoudens met een tochtig koophuis („lage energiekwaliteit”) en een tekort aan investeringsmiddelen zakte van 6 procent in 2019 tot 1,1 procent in 2024. Bij huurders was de afname minder sterk – van 14,3 tot 9,6 procent – maar de daling droeg wel bij aan de afname van de energiearmoede vanaf 2019.
Toen met de aanval op Oekraïne in 2022 een energiecrisis uitbrak, compenseerde de Nederlandse overheid een deel van de extra energielasten en dempte zo energiearmoede. Na het wegvallen van de steunmaatregelen nam de energiearmoede weer toe, van ongeveer 4 procent van alle huishoudens in 2022 en 2023 tot ruim 6 procent in 2024. In Heerlen en Vaals is dat zelfs twee keer zoveel.
De consumentenprijzen voor gas naderen nu in sommige gevallen de 1,70 euro per kuub, zo heeft vergelijkingssite Gaslicht.com onlangs berekend. TNO heeft vorig jaar scenario’s gemaakt met gemiddelde prijzen, van 1,35 tot 1,52 euro per kuub. In het ongunstigste scenario kampen straks 636.000 huishoudens met energiearmoede, ruim 100.000 huishoudens meer dan in 2024. Dat betekent mogelijk meer mensen die, zoals een TNO-onderzoek meldt, hun reuma of astma zien verergeren doordat ze de verwarming heel laag zetten.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen