Brievenbusfirma Fleurette Properties kreeg twee weken geleden van het Openbaar Ministerie (OM) een boete van 25,8 miljoen euro opgelegd vanwege buitenlandse omkoping in de Democratische Republiek Congo. Eindbaas Dan Gertler (52) ontspringt desondanks de dans. Wie is hij?
is economieredacteur. Hij schrijft over het grote geld en corruptie.
Zonder de man die nu als vrijwilliger rondleidingen geeft in het Jenevermuseum van Schiedam zou de Israëlische grondstoffenhandelaar Dan Gertler de honderden miljoenen die hij in de vorige twee decennia verdiende aan duistere deals in Congo niet zo lucratief hebben kunnen wegsluizen. De voormalige belastingambtenaar was een essentieel schakeltje in de financiële keten van de ongrijpbare Gertler.
De destijds in Nieuwkoop gevestigde brievenbusfirma waar de Nederlandse fiscalist als directeur was aangesteld, Fleurette Properties, kreeg twee weken geleden van het Openbaar Ministerie (OM) een boete van 25,8 miljoen euro opgelegd vanwege buitenlandse omkoping in de Democratische Republiek Congo. De strafbeschikking is het sluitstuk van een jarenlang onderzoek, waarbij zowel de fiscalist als eindbaas Gertler (52) aan verdere vervolging ontkomt.
Maar een straf is een straf. Het inmiddels aan de staat overgemaakte bedrag zal hoogstwaarschijnlijk door Gertler zelf zijn opgehoest. Het is ongeveer 1,5 procent van zijn door Forbes op 1,5 miljard dollar geschatte vermogen. De advocaat van Fleurette hecht eraan erop te wijzen dat de betaling geen erkenning van schuld inhoudt.
Gertler werd in 1973 in Tel Aviv geboren in een familie van diamanthandelaren – zijn grootvader, bijgenaamd Mr. Diamond, was de oprichter van de Israel Diamond Exchange. Op zijn 23ste vertrok Gertler naar Congo, het grondstoffenhart van Afrika, om daar zijn eigen fortuin te maken.
Terwijl de rookwolken opstegen boven Kinshasa, waar rebellenleider Laurent Kabila de macht greep, sloot Gertler vriendschap met diens zoon Joseph, ook een twintiger. Toen vader Kabila, de nieuwe president, na een jaar de diamantwinning en -handel wilde monopoliseren om er meer geld aan te verdienen, was Gertler de aangewezen persoon.
Kabila vroeg er 20 miljoen dollar voor, Gertler zou er 700 miljoen dollar aan hebben overgehouden.
Van Augustin Katumba, de minister van Mijnbouw, kreeg Gertler vervolgens belangrijke mijnbouwconcessies, in ruil voor een deel van de opbrengst. Buitenlandse bedrijven, zoals de Zwitserse grondstoffenhandelaar Glencore en het Amerikaanse hedgefonds Och-Ziff, kregen via Gertler toegang tot de bodemschatten, waaronder koper en kobalt, belangrijk voor mobieltjes. Gertler hield daar royalty’s aan over die opliepen tot tienduizenden dollars per dag.
In 2016 legde de Amerikaanse justitie Och-Ziff een boete op van 213 miljoen dollar. Het bedrijf bekende schuld aan ‘omkoping van hoge ambtenaren in Congo om waardevolle mijnconcessies te verkrijgen’. De steekpenningen waren gelopen via ‘een zakenman in Congo met aanzienlijke belangen in de diamant- en mijnsector’, die ‘meer dan 100 miljoen dollar had betaald om speciale toegang te krijgen tot aantrekkelijke investeringsmogelijkheden’.
Zijn naam werd niet genoemd, maar een jaar later kreeg Gertler door de regering-Trump ook nog eens sancties opgelegd wegens ‘honderden miljoenen aan ondoorzichtige en corrupte mijnbouw- en oliedeals in de Democratische Republiek Congo’. Daardoor zou het grondstofrijke maar straatarme land alleen al tussen 2010 en 2012 meer dan een miljard dollar zijn misgelopen.
Weer een jaar later begon het Nederlandse OM een onderzoek naar Gertler en zijn Zwitserse partner Glencore. Follow The Money citeerde eerder deze maand een rechtshulpverzoek van het OM aan Israël, waaruit de toenmalige verdenking duidelijk blijkt: Gertler zou, ‘vermoedelijk met het bedrijf Glencore en door gebruik te maken van bedrijven die verbonden zijn met de in Nederland gevestigde Fleurette Group’, Kabila en diens adviseur Katumba hebben omgekocht om mijnlicenties te verkrijgen.
Maar Gertler bleek niet voor één gat te vangen.
Nadat hij advocaat Alan Dershovitz in de arm had genomen, tevens advocaat van Donald Trump, schortte de Amerikaanse president in januari 2021, in de nadagen van zijn eerste termijn, de sancties op. Twee maanden later trok Joe Biden dat weer in, maar sindsdien gaan er opnieuw stemmen op om de sancties tegen Gertler op te heffen. Dit mede omdat de Amerikaanse bedrijven daardoor twee kobalt-mijnen niet kunnen overnemen waarvan Gertler royalty’s ontvangt. Zo’n overname willen de Amerikanen graag, om voor strategische grondstoffen minder afhankelijk te worden van China.
In Nederland concentreerde het OM zich op Gertlers bedrijf Fleurette (de zaak tegen Glencore werd geseponeerd omdat het bedrijf al in Zwitserland werd veroordeeld tot 150 miljoen euro boete) maar liet Gertler zelf lopen, mede omdat rechtshulpverzoeken richting Congo weinig zouden hebben opgeleverd.
Gertler heeft nu een in laster gespecialiseerd advocatenbureau in de arm genomen om media op zijn onschuld te wijzen, zoals NRC twee weken geleden aan een artikel toevoegde. ‘De strafmaatregel die door de Nederlandse autoriteiten is opgelegd is uitsluitend van toepassing op Fleurette als rechtspersoon en betreft geen individuen of andere aanverwante entiteiten, waaronder onze cliënt.’
Gertler zegt dat hij geen bezittingen meer heeft in Congo, wat niet betekent dat hij geen deel meer krijgt van de mijnbouwopbrengsten. Hij liet volgens de BBC in een arme buurt net buiten Tel Aviv een nieuw huis bouwen, waar hij met zijn vrouw en zijn twaalf kinderen woont. Volgens de Britse omroep zou hij zich ‘het meest thuis voelen in de conservatieve Joodse gemeenschap die zijn religieuze devotie deelt’.
Op zijn website laat hij weten dat hij het ‘altijd als zijn missie heeft gezien om Congo te helpen na een lange periode van verwoesting, en te bouwen aan een langdurig, duurzaam economisch herstel’. Tegen Bloomberg was hij in 2012 bescheiden over zijn werk. ‘Ik zou er een Nobelprijs voor moeten krijgen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant