Oyinkan Braithwaite Na haar succesvolle debuut Mijn zusje, de seriemoordenaar komt de Nigeriaans-Britse auteur met de roman Vervloekte dochters. Waar vorige keer menig man werd gedood, zijn zij nu onderdeel van een vloek waar een pijnlijk rouwproces bij komt kijken.
Feranmi Falodun was een uitzonderlijk mooie vrouw, en zoals dat vaak gaat in verhalen: schoonheid blijkt een vloek. Zo ook bij Falodun. Zij valt op een vreemdeling in mooie Engelse maatpakken, deelt een nacht met hem het bed en wanneer hij de volgende dag denkt te kunnen vertrekken, houdt een dorpshoofd hem tegen. „Dus u dacht bakbanaan te kunnen eten en zonder te betalen weg te gaan?” vraagt hij. De vraag stellen is ’m beantwoorden, de al getrouwde vreemdeling neemt ook Falodun tot zijn vrouw. Na vijf jaar komt de eerste vrouw van de vreemdeling achter het bedrog en ze vervloekt Falodun, haar dochters, kleindochters en achterkleindochters. Geen man zal bij ze blijven, ze „zullen als water in hun handen zijn”.
Oyinkan Braithwaite: Vervloekte dochters. (Cursed Daughters) Vert. Marian van der Ster. Pluim, 412 blz. € 25,-
Deze vloek vormt voor de Nigeriaans-Britse auteur Oyinkan Braithwaite de leidraad waarmee ze in haar roman Vervloekte dochters de verhalen vertelt van de generaties die volgen. Allemaal zoeken ze een manier om aan de vloek te ontsnappen, maar vanaf de zelfmoord van Monife, een van de nakomelingen, is duidelijk dat er geen ontkomen aan is. Verschillende generaties en pogingen lopen door elkaar, waarbij je je elke keer afvraagt of de vloek, of het noodlot, bepalend is voor wat er gebeurt of dat hier sprake is van een self-fulfilling prophecy. Maakt dat eigenlijk uit? Wanneer een nichtje van Monife zegt dat ze niet in de vloek gelooft, antwoordt Monife: „Best, maar wat als de vloek in jou gelooft?”
In 2018 debuteerde Braithwaite met Mijn zusje, de seriemoordenaar, een geweldige roman over een vrouw die er de rare gewoonte op nahield haar minnaars te dood te steken om daarna het zusje alles te laten opruimen. Wat een zwartgallige thriller zonder empathische personages leek, bleek een geraffineerd verhaal over de nawerking van een patriarchale samenleving en over hoe geweld een middel is om te overleven. Het boek werd een succes, het debuut kwam terecht op de longlist van de Booker Prize, op de shortlist van de Women’s Prize for Fiction en ze won er de ‘Crime and Thriller Book of the Year’ mee. In haar tweede roman draait het wederom om hoe intelligente vrouwen moeten zien te overleven in een door mannen gedomineerde wereld, terwijl ze tegelijkertijd moeten zien om te gaan met de vloek die er op ze rust bij het behouden van een man.
Het noodlot is als literair thema bijna zo oud als de literatuur zelf, en dat in vele culturen. Of het nu zieners of Goden zijn die iemand voor altijd vervloeken, heksen die in sprookjes een schoonheid verwensen of westerse noodlotsscenario’s in naturalistische verhalen: aan het lot ontsnap je niet. Alleen in sprookjes weten personages de vervloeking soms in een voordeel om te buigen. Interessant is het spel dat Braithwaite speelt met al die klassieke vormen, waarbij je je alsmaar afvraagt of deze roman wellicht ook een sprookje zal blijken te zijn.
Net als in sprookjes gaat het bijvoorbeeld veel over lange haren. Wanneer Eniyii – de jongste generatie en het evenbeeld van de dode Monife – alles op alles zet om aan de vloek te ontsnappen, knipt ze haar haren af. Er zijn grootmoeders die er zieners bij halen. De middeltjes die ze krijgen, bieden natuurlijk geen enkele uitkomst, maar ze voeden de angst en de familie wordt financieel flink uitgemolken. De rol van het water als initiatiemiddel keert meermaals effectief terug: de roman opent zelfs met een zeemeermin, zij het dat dit geen lieve, passieve zeemeermin is, maar een met dolkentanden, half vergane handen en een verschrikkelijk gezicht.
Dat vrouwen in noodlotsverhalen vaak lijden aan een ernstige vorm van nostalgie, smakeloos verlangen of hysterie wordt bij Braithwaite eveneens handig verdraaid door de houding van de man ook mee te nemen. Menigeen vertrekt bijvoorbeeld wanneer hij hoort van de vloek die de Falodun-vrouwen treft, in plaats van er samen tegen te strijden. Ze presenteren zich als slachtoffer, maar op een enkeling na zijn ze in feite gewoon slappe hap.
Hoewel er dus genoeg subtiele stellingname in zit, de verhaallijnen vele kanten opwaaien als een soort stamboom zonder dat je je erin verstrikt raakt, is het toch vooral de rouw na de zelfmoord van Monife die ervoor zorgt dat deze roman meer is dan alleen knap. Vervloekte dochters is ook een pijnlijke en schitterende roman.
Op de dag van de begrafenis van Monife breken namelijk de vliezen van haar zwangere nicht Ebun. Wanneer de baby Eniyii (veel te vroeg) geboren wordt, lijkt ze dermate veel op de dode tante dat iedereen ervan overtuigd is dat Monife is teruggekeerd. De baby wordt door de moeder van Monife opgeëist in liefde en verzorging. Naarmate het kind ouder wordt, gaat ze alleen maar meer lijken op haar dode tante, en Monifes moeder klampt zich vast aan het kind om zo troost te vinden en zich vasthoudend aan het idee dat haar dochter is teruggekeerd. Eniyii’s moeder wil benadrukken dat het hier niet om een reïncarnatie gaat, maar durft ook niet te veel tegen de levenslang durende rouw in te gaan. En Eniyii zelf moet zien te leven in een omgeving waarin ze een andere identiteit krijgt opgelegd, hoe vaak ze ook aangeeft een eigen identiteit te hebben.
De sluier van verdriet is voelbaar in de mengeling van frustraties over het toe-eigenen van Eniyii en het gevecht om een eigen identiteit of een leven geleid door het lot. Uiteindelijk leidt die zoektocht tot een ontluisterend slotakkoord waarin ieders rol in de zelfmoord van Monife aan bod komt, waarna een indrukwekkend sprookjesachtig slot leidt tot het antwoord op de vraag: wat als de vloek in jou gelooft?
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews