Scheepscorridor Zeker twintig schepen hebben gebruik gemaakt van een alternatieve vaarroute om de Perzische Golf te verlaten. Die voert ze door Iraanse territoriale wateren, naar verluidt tegen fikse betaling. Er gaan ook schepen de andere kant op.
De Indiase tanker Shenlong kwam eerder deze maand aan in Mumbai na bemiddeling door de Indiase minister van Buitenlandse Zaken. Het schip passeerde de Straat van Hormuz zonder transponder, zodat onduidelijk is welke route de Shenlong heeft gevolgd.
Sinds de Amerikaans-Israëlische oorlog met Iran op 28 februari begon, is de Straat van Hormuz grotendeels gesloten voor scheepvaartverkeer. De Iraanse blokkade van de scheepvaartroute zorgt voor wereldwijde economische ontwrichting, en is zo het belangrijkste wapen van Teheran gebleken.
Honderden schepen die in de Perzische Golf lagen toen de oorlog uitbrak, zijn gestrand sinds Iran waarschuwde dat schepen „van de Verenigde Staten, de zionisten en hun handlangers” een „legitiem doelwit” vormen. Verschillende schepen werden aangevallen.
Dat Iran in een dinsdag bekend geworden brief aan de VN beweerde dat de Straat van Hormuz „in coördinatie met de Iraanse autoriteiten” open is voor schepen van „niet-vijandige landen” verandert daar voorlopig weinig aan: de meeste rederijen – en hun verzekeraars – durven de passage niet aan.
Maar de sluiting van de vaarroute is niet absoluut. Olietankers uit Irans schaduwvloot konden de afgelopen weken ongehinderd passeren. Hoewel het scheepvaartverkeer door de nauwe maar cruciale zeestraat sinds het begin van de oorlog met zo’n 95 procent is afgenomen, exporteert Iran volgens analisten van de Amerikaanse bank JPMorgan en onderzoeksbureau Kpler nog steeds dagelijks 1,3 tot 1,5 miljoen vaten ruwe olie, ongeveer evenveel als voor de oorlog.
Het grootste deel daarvan gaat vermoedelijk naar China, dat ook voor de oorlog al verreweg de belangrijkste afnemer van Iraanse olie was. China zou goed zijn voor 80 tot 90 procent van de Iraanse olieëxport, die vaak op zee wordt overgepompt naar tankschepen uit met name Maleisië en Indonesië en zo van een ogenschijnlijk legitieme herkomst wordt voorzien.
Iran lijkt zijn grip op het scheepvaartverkeer ook op een andere manier te gelde te maken: afgelopen week richtte het een ‘veilige’ corridor in. Volgens het in scheepvaart gespecialiseerde Lloyd’s List hebben inmiddels ruim twintig buitenlandse schepen deze gebruikt om de Straat van Hormuz te passeren. De corridor ligt ten noorden van de normale vaargeul, en voert tussen de eilanden Larak en Qeshm door de Iraanse territoriale wateren. Dat maakt visuele inspecties mogelijk door de Iraanse Revolutionaire Garde.
Voor de doorvaart van sommige van die schepen zou betaald zijn. Lloyd’s List en Bloomberg melden op basis van ingewijden dat de kosten per passage zouden oplopen tot 2 miljoen dollar. Het is niet duidelijk hoe, en in welke valuta, die bedragen worden betaald.
De ’tolpoort van Teheran’, zoals Lloyd’s de route inmiddels noemt, had aanvankelijk een geïmproviseerd karakter, maar lijkt steeds meer geformaliseerd te worden. Inmiddels zouden in ieder geval India, Pakistan, Irak, Maleisië en China met Iran praten over veilige passage van hun schepen.
Dinsdag maakte de Thaise minister van Buitenlandse Zaken Sihasak Phuangketkeow bekend dat een Thaise tanker de Straat veilig heeft doorkruist nadat hij met de Iraanse ambassadeur had gesproken. Daarvoor is volgens hem niet betaald. Het schip komt naar verwachting begin april aan in Thailand, beladen met ruwe olie.
Woensdag bereikte de Chinese lpg-tanker Lucky Gas via de Larak-corridor een Omaanse haven, nadat dit weekend al een Chinees containerschip tegen betaling langs die route voer. Op vragen van journalisten zei een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken woensdag dat China „steeds met relevante partijen in gesprek is om te werken aan deëscalatie”.
Eerder waren al vier Indiase lpg-tankers de Straat doorgevaren. Lpg is in India een veelgebruikte brandstof, waarvan het overgrote deel uit de Golfregio komt. Nu de aanvoer stokt, hebben veel restaurants hun deuren moeten sluiten.
Dat zorgt voor druk op de Indiase regering. De Indiase premier Narendra Modi belde vorige week met de Iraanse president Masoud Pezeshkian om aan te dringen op een veilige doorvaart voor Indiase schepen. Zaterdag voeren de Indiase lpg-tankers Jag Vasant en Pine Gas, die al weken voor anker lagen voor de kust van de Emiraten, via de Larak-corridor naar de Golf van Oman. Indiase marineschepen escorteren ze naar hun thuisland, waar ze later deze week worden verwacht.
Ten minste elf buitenlandse vrachtschepen maakten sinds het uitbreken van de oorlog de omgekeerde tocht, schrijft de Financial Times. De Griekse bulkcarrier Giacometti, die onder Liberiaanse vlag vaart, was vrijdag het eerste schip dat daarbij zijn transponder ingeschakeld hield. Die zendt informatie over een schip en zijn koers. Het schip voer vrijdag via Larak de Perzische Golf in, en meerde maandagmiddag aan in de Iraanse havenstad Bandar Imam Khomeini, in het noorden van de Perzische Golf. ‘Food for Iran’, meldde de transponder van het schip, dat soja uit Canada aan boord zou hebben gehad.
Iran importeert veel graan en oliehoudende zaden, zegt een analist tegen de Britse zakenkrant. Stokkende toevoer kan voor voedselschaarste zorgen, mede omdat die import ook als veevoer wordt gebruikt.
Transpondergegevens bieden overigens een incompleet beeld van de scheepvaart in de Perzische Golf en de Straat van Hormuz. Door verstoringen van de satellietcommunicatie, uitgeschakelde zenders en onjuiste informatie zijn veel vaarbewegingen onzichtbaar of onbetrouwbaar. De afgelopen weken zonden veel schepen in de Golfregio niet hun naam uit, maar dat ze een „volledig Chinese eigenaar en bemanning” hadden.
Een opmerkelijk voorbeeld vormen de LNG Jamal en de Baltic Highway, twee grote vrachtschepen die volgens transpondergegevens afgelopen week in de regio werden gezien. De twee schepen zijn vorig jaar respectievelijk vijf jaar geleden uit de vaart genomen en gesloopt. Wie zich nu van hun identiteiten bedient, is onduidelijk. Volgens Lloyd’s List was op satellietfoto’s een ongeïdentificeerde grote lng-tanker te zien op de plek waar de Jamal op dat moment zou hebben gevaren.
Zowel de Jamal als de Baltic Highway heeft in het verleden een Japanse eigenaar gehad, wat mogelijk een rol heeft gespeeld bij de keuze voor deze valse identiteit: de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken zou volgens persbureau Kyodo vorige week hebben gezegd dat het land bereid is Japanse schepen doorvaart te verlenen.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.