Taiwan Waar Trump als een sloopkogel door de internationale orde gaat, speelt Xi een ander spel: dat van de schaakgrootmeester, zien Raoul Bunskoek en Tobias Koster.
Aan de vooravond van 2026 voerde China zijn meest grootschalige militaire oefeningen rond Taiwan uit tot dusver. Onder de naam Justice Mission 2025 zette het Chinese Volksbevrijdingsleger 89 gevechtsvliegtuigen, 28 oorlogsschepen, verschillende drones, en grootschalige blokkadesimulaties in om één boodschap onmiskenbaar te maken: Beijing beschikt over de militaire capaciteit om Taiwan in een crisis volledig af te snijden van externe steun.
Raoul Bunskoek is hoofd van het Clingendael China Centre.
Tobias Koster is researcher bij het Clingendael China Centre.
De oefening vond plaats net voordat de andere grootmacht losging met een reeks militaire interventies. De Amerikaanse ingreep in Venezuela, de dreigementen om Groenland in te nemen en de aanval op Iran volgden elkaar in rap tempo op. Diplomatie en multilaterale spelregels maken plaats voor openlijke machtspolitiek, waarin invloedssferen, economische dwang en militair machtsvertoon opnieuw centraal staan.
Terwijl Washington het tempo van deze confrontatiepolitiek heeft opgevoerd, wordt er óók met een schuin oog naar Beijing gekeken. Leggen Trump’s acties de rode loper uit voor een Chinese aanval op het eiland Taiwan?
Om China’s strategie voor ‘hereniging’ te begrijpen, moeten we eerst terug naar 30 en 31 december 2025 – en daarna ruim twee millennia terug, naar het boek van Chinese generaal Sun Tzu genaamd The Art of War.
Chinese militaire oefeningen rondom Taiwan zijn inmiddels bijna routine. Toch ging Justice Mission 2025 verder dan eerdere machtsdemonstraties. Naast aanvalsscenario’s werd er vooral geoefend met het afsluiten van havens, luchtruim en aanvoerroutes – precies de infrastructuur die het eiland verbindt met de rest van de wereld.
Tegen deze achtergrond klonk de Chinese president Xi Jinping in zijn nieuwjaarstoespraak, slechts een dag later, opvallend beheerst. Hij herhaalde dat de „hereniging” met Taiwan „onstuitbaar” is en een onvermijdelijke en historische trend volgt. Ondanks deze stevige formuleringen week de retoriek inhoudelijk nauwelijks af van die in voorgaande jaren. Wie Xi’s uitspraken over Taiwan al langere tijd volgt, ziet dat Beijing niet uit is op een overhaaste militaire confrontatie, maar inzet op een uiterst gecalculeerde langetermijnstrategie.
De combinatie van militaire intimidatie en politieke kalmte is dus geen tegenstelling, maar een bewuste tweeledige benadering. Waar de militaire oefeningen Taiwan en zijn bondgenoten moeten laten zien hoe kwetsbaar het eiland is voor blokkades en isolatie, moet Xi’s taal juist het beeld vestigen dat de tijd aan China’s kant staat. Door hereniging te presenteren als een historische onvermijdelijkheid, creëert Beijing politieke ruimte om de druk op te voeren zonder zich vast te leggen op een risicovolle militaire escalatie of te committeren aan een vaste deadline.
In Beijing leeft de overtuiging dat het vergroten van economische aantrekkingskracht en technologische superioriteit alternatieve en geweldloze manieren zijn om Taiwan nauwer aan het vasteland te verbinden. Daarnaast gebruikt Beijing instrumenten als desinformatiecampagnes, diplomatieke isolatie, economische druk en militaire oefeningen, gericht op het ondermijnen van het vertrouwen in Taipei en het ontmoedigen van buitenlandse steun.
Het liefst zou China de controle over Taiwan verkrijgen zonder ook maar één schot te lossen. Deze benadering sluit aan bij een klassieke strategische gedachte uit The Art of War van Sun Tzu: de hoogste vorm van overwinning is die waarbij de tegenstander wordt overwonnen zonder dat er een veldslag nodig is.
De parallellen die de afgelopen weken in de Tweede Kamer, talkshows en op sociale media worden getrokken tussen Venezuela, Iran en Taiwan zijn vaak té simplistisch. Waar Washington extern intervenieert in – zelf erkende – soevereine staten, beschouwt Beijing de ‘Taiwan-kwestie’ als een strikt interne aangelegenheid. Door Taiwan consequent als binnenlands dossier te presenteren, plaatst China het conflict bewust buiten het kader van het internationale recht en interstatelijke agressie. Daarmee beschouwt Beijing Venezuela, Iran en Taiwan als fundamenteel verschillende dossiers.
Beijing is zich bewust van de potentieel desastreuze – en bovenal mondiale – gevolgen van een militair conflict. Taiwan is een cruciale schakel in de wereldeconomie: het overgrote deel van de meest geavanceerde halfgeleiders wordt op het eiland geproduceerd, onmisbaar voor onder meer smartphones, elektrische auto’s en kunstmatige intelligentie. Daarnaast speelt ook de strategische ambiguïteit van Taiwan’s belangrijkste bondgenoten, de Verenigde Staten en Japan, een belangrijke rol. Het blijft namelijk onzeker in hoeverre deze landen Taiwan in een crisissituatie daadwerkelijk (militair) zullen bijstaan.
China’s strijd om Taiwan is hybride, waarin militaire en niet-militaire instrumenten onlosmakelijk met elkaar zijn verweven. De niet-militaire dimensie is er een van de lange adem, waarin technologische standaarden, industriële ketens, (des)informatie en economische afhankelijkheden worden ingezet als wapens van de eenentwintigste eeuw. In die context zijn economische en politieke zwaartekracht minstens zo bepalend als de paraderende marineschepen, raketsystemen en gevechtsvliegtuigen.
De Chinese generaal Sun Tzu schreef al rond 500 v.Chr. dat ware strategie draait om timing en positionering. Waar Donald Trump en ‘minister van oorlog’ Pete Hegseth als een sloopkogel door de internationale orde gaan, speelt Xi Jinping een ander spel: dat van de schaakgrootmeester, geduldig en gecalculeerd tot de allerlaatste zet.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet