Navo-chef Mark Rutte is de kop van Jut voor Europese critici van de Amerikaanse oorlog tegen Iran. ‘Het grote voordeel is dat Rutte geen groot ego heeft en bereid is dingen op zich te nemen die hij misschien zelf niet heeft gedaan.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Mark Rutte ligt onder vuur in de internationale media. De secretaris-generaal van de Navo, die donderdag het jaarrapport van zijn organisatie presenteert met veel cijfers over gestegen defensie-investeringen, krijgt sinds het begin van de oorlog tegen Iran steeds meer kritiek uit Europa.
Om een recent voorbeeld te noemen: de gewezen Britse conservatieve politicus Rory Stewart, die nu een succesvolle podcast maakt, zegt dat Rutte moet ‘opstappen’, omdat hij ‘pleit voor een oorlog die niet wordt gesteund door de meerderheid van de Navo-lidstaten’.
Stewart uitte kritiek op het recente tv-interview van Rutte met Face the Nation, van de Amerikaanse zender CBS. Daarin prees de Navo-chef president Donald Trump voor het vernietigen van Irans raket- en nucleaire capaciteiten. Rutte zei: ‘Dat de president dit doet is cruciaal. Ik heb de peilingen gezien, maar ik hoop echt dat het Amerikaanse volk hem zal steunen, want hij doet dit om de hele wereld veiliger te maken.’
Wat was dat, aldus de kritiek op sociale media: Rutte die in de VS campagne voert voor Trump? En een oorlog goedpraat die de wereldeconomie naar de rand van de afgrond brengt?
Na eerdere kritische stukken over Ruttes optreden in onder meer El Pais en Politico Europe pakte woensdag de Financial Times groots uit onder de kop: ‘Navo-chef jaagt Europa op stang door Trumps Iran-oorlog te steunen.’
Het stuk beweert op grond van anonieme diplomatieke bronnen dat Ruttes steun aan Trump de ‘spanningen binnen de alliantie heeft vergroot over hoe ver Europeanen moeten gaan om hun grootste bondgenoot tegemoet te komen’. Rutte suggereerde dat de bondgenoten uiteindelijk gehoor zullen geven aan Trumps oproep om gezamenlijk op te treden in de Straat van Hormuz.
Twee Nederlandse oud-topdiplomaten, Ed Kronenburg en Henne Schuwer, relativeren de kritiek. Ze waren beiden als kabinetschef werkzaam voor Jaap de Hoop Scheffer toen die secretaris-generaal bij de Navo was (2004-2009). Ze wijzen op de grote belangen die er voor Europa op het spel staan (onder andere in Oekraïne). Die maken de baan van Rutte nog moeilijker dan zij altijd al was.
‘Je weet natuurlijk nooit of Trump op een dag met een kwaaie kop de Navo uitstapt’, vat Kronenburg het probleem samen. Dat is een zwart scenario dat alle Europese leiders bezighoudt.
Onder de oppervlakte liggen de zaken iets ingewikkelder dan ze lijken. De oorlog tegen Iran is voor de Europeanen een grote verstoring van hun veiligheids- en politieke prioriteiten. Nu het zover is, moeten ze de schade voor Oekraïne en zichzelf zien te beperken.
Het is ‘niet Europa’s oorlog’, zoals EU buitenlandchef Kaja Kallas zei, maar omdat Amerika nog zo’n stempel drukt op de Europese veiligheid hebben veel Europese landen wel logistieke steun verleend. De Volkskrant noemde vorige week al Duitsland, Frankrijk, Bulgarije en Roemenië. De Wall Street Journal voegde er nog Griekenland, Italië en Portugal aan toe, naast natuurlijk het Verenigd Koninkrijk.
De Amerikaanse krant spreekt over een ‘stille, cruciale ondersteunende rol’ van Europese landen in ‘een van de meest complexe logistieke Amerikaanse operaties’ van de afgelopen decennia. Het onderstreept trouwens ook het belang van de Europese bondgenoten voor de VS, ongeacht wat Trump hierover zegt.
Tegen deze achtergrond, die Europese politici niet van de daken schreeuwen, deed Rutte zijn vroege uitspraken over ‘Europese steun’. Daarnaast is er nu het diplomatieke signaal van inmiddels 22 landen, waaronder Nederland, die na de oorlog bereid zijn een bijdrage te leveren aan de veiligheid in de Straat van Hormuz.
Dat initiatief bundelt de inspanningen van Rutte en de Britse en Franse leiders met wie de Navo-chef even frequent overleg voert als met Donald Trump. ‘Het is net als met die Navo-missie naar het noordpoolgebied’, zegt Kronenburg, verwijzend naar de Groenland-crisis. ‘Het is vooral symboliek, maar wel belangrijk.’
Toen Trump geen Europese steun kreeg voor het optreden in de Straat van Hormuz, sprak hij over ‘laffe’ bondgenoten en de Navo als ‘papieren tijger’. Rutte verscheen daarna prompt in Amerikaanse media om te zeggen dat de bondgenoten tijd nodig hadden om hun inspanningen te coördineren, aangezien ze vooraf niet waren geconsulteerd door de VS.
Niets nieuws onder de zon, zeggen Schuwer en Kronenburg. Toen er binnen de alliantie felle ruzies ontstonden over de oorlog in Irak, ruim twee decennia geleden, kwamen Frankrijk en Duitsland met bijtende kritiek, terwijl de Navo-chef poogde de zaak bij elkaar te houden.
Het mag soms ‘tenenkrommend’ zijn, zegt Schuwer. ‘Maar de kritiek die nu op Rutte losbarst, vind ik wat makkelijk. Hij is gekozen om ervoor te zorgen dat de VS bij de Navo blijven. En Trump heeft behoefte aan die zeer zichtbare vleierij. Dat zie je ook met die ‘Kim Jong-un-sessies’ in het Witte Huis, waarbij zijn eigen kabinet hem vertelt hoe geweldig hij is.’
Schuwer denkt dat sommige Europese leiders eigenlijk hetzelfde willen als Rutte. Het komt ze goed uit dat de Navo-chef de klappen opvangt in de publieke opinie. ‘Het grote voordeel is dat Rutte geen groot ego heeft en bereid is dingen op zich te nemen die hij misschien zelf niet heeft gedaan. Het is een beetje laf hem dan daarop aan te spreken. Maar als de Navo over drie of vier jaar nog steeds bij elkaar is, zal iedereen Rutte enorm dankbaar zijn.’
‘Er staat zoveel op het spel’, zegt Kronenburg. ‘En iedereen weet dat Europa het nu niet zelf kan doen. Dus uiteindelijk heb je jezelf te pakken door Trump van je te vervreemden. En speel je Poetin in de kaart.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant