Ook in Wallonië is er onrust over pfas. In Tubize laten inwoners massaal hun bloed testen nadat hun drinkwater vervuild bleek met ‘de eeuwige vervuiler’, ook al beseffen ze dat de uitslag weinig zal veranderen. ‘We willen gewoon weten waar we aan toe zijn.’
is verslaggever van de Volkskrant. Ze woont in België.
Toen Marie-Luce (69) en Rob Harmer (72) uit het Waalse Tubize hoorden dat hun leidingwater vervuild was met pfas, namen ze meteen maatregelen. Ze schakelden over op flessenwater, om te drinken en om mee te koken. Toen ze de kans kregen om het pfas-gehalte in hun bloed te laten testen, grepen ze die met beide handen aan.
‘Natuurlijk’, zegt Rob. ‘We willen weten waar we aan toe zijn. We maken ons toch een beetje zorgen.’
Maar wat ze zullen doen als zou blijken dat er te veel pfas in hun bloed zit? ‘Nou, niets’, zegt Marie-Luce, met hoorbare irritatie in haar stem. ‘We kunnen niets doen’, vult Rob aan. ‘Het gaat niet weg. Het zijn eeuwige vervuilers, we komen er nooit meer vanaf.’
Het is een tegenstrijdigheid die vaker klinkt, op het parkeerterrein van het voetbalstadion van Tubize, een voormalige industriestad in Wallonië. Daar staat een mobiel testcentrum: twee tenten met een inschrijfbalie en een container met vier prikruimtes achter plastic gordijnen. Het doet wat denken aan de covidvaccinaties – ‘maar dan met een betere sfeer’, aldus een verpleegster.
De opstelling in Tubize maakt deel uit van een grote testcampagne in 21 gemeenten in Wallonië, waar vorig jaar een overschrijding van de pfas-normen in het drinkwater werd vastgesteld. Doordat die norm (100 nanogram pfas per liter water) pas dit jaar bindend werd, duurde het maanden voor de autoriteiten ingrepen, tot woede van veel inwoners. Al die tijd kregen zij ‘eeuwige chemicaliën’ binnen.
Uit een eerste bevolkingsonderzoek bleek dat 7 procent van de inwoners in het gebied alarmerend veel pfas in hun bloed heeft (meer dan 20 nanogram per liter bloed), zeven keer meer dan in de rest van Wallonië. Zij hebben een verhoogd risico op gezondheidsproblemen.
Ook in Nederland is er veel onrust over pfas. In de regio’s Dordrecht en Westerschelde, nabij fabrieken van Chemours en 3M, vertonen inwoners hogere pfas-gehaltes dan in de rest van Nederland. Dat bleek uit onderzoek van het RIVM.
In Wallonië sprongen lokale politici erbovenop. In Tubize vaardigde burgemeester Samuel D’Orazio (van de partij MR) een tijdelijk verbod op de consumptie van leidingwater uit. Toen de Waalse minister van Volksgezondheid informatiebijeenkomsten voor de inwoners liet beleggen, liepen de emoties hoog op.
‘In sommige gemeenten waren de mensen erg boos, mede doordat lokale politici alarmistische informatie verspreidden’, zegt Lara Kotlar, woordvoerder van het Waalse Agentschap voor Levenskwaliteit (Aviq), die de testcampagne organiseert. ‘Daarom besloot de minister om mensen toe te staan zich te laten testen. Er was te veel angst. Hij wilde hen kalmeren.’
Begin deze maand werden de honderdduizend inwoners voor een gratis test uitgenodigd. In totaal zijn er tienduizend tests beschikbaar, en in elke gemeente waar de inschrijvingen geopend worden, zijn de tijdsloten snel volgeboekt. De campagne kost in totaal zo’n 900 duizend euro. Kotlar: ‘Mensen hebben het recht om te weten of ze een hoog gehalte hebben of niet.’
Maar de vraag is wat de inwoners met die informatie kunnen. Ze krijgen het advies om bij een verhoogd pfas-gehalte naar hun huisarts te gaan, die hen kan adviseren over het vermijden van pfas en eventuele gezondheidsklachten kan monitoren. Maar het is moeilijk om pfas te vermijden als die stof zowat overal aanwezig is, van cosmetica tot regenkledij, van antiaanbakpannen tot plastic verpakkingen.
‘Wij eten nog steeds de eieren van onze eigen kippen’, zegt Rob Harmer. ‘Ik weet niet of de eieren uit de winkel beter zijn. Het kan overal in zitten, zelfs in biologische eieren.’
‘Je kunt pfas sowieso nooit vermijden, je kunt het alleen beperken’, zegt ook Sonia Van Eesbeek (60), die zich met haar dochter Amélia (18) heeft laten testen. ‘Ik kook nu met flessenwater, maar ja, in plastic flessen zit ook pfas. Ik zou eigenlijk willen terugkeren naar glazen flessen, ook voor frisdrank en melk. Maar die zijn nergens meer te vinden.’
De beste oplossing is om de vervuiling bij de bron aan te pakken, maar de oorzaak van de pfas-piek in het Waalse drinkwater is nooit gevonden. Lokale media wijzen naar een 3M-fabriek en een luchtmachtbasis, maar die aantijgingen zijn nooit hard gemaakt. Volgens de autoriteiten wordt het leidingwater nu beter gefilterd en is het weer veilig om te drinken, al hebben veel inwoners daar geen vertrouwen in.
In het testcentrum blijken velen zich bewust van hun beperkte mogelijkheden bij een slecht resultaat. Zij laten zich niet alleen testen om hun eigen pfas-gehalte te kennen, maar ook om bij te dragen aan de kennis en alarm te slaan bij gezondheidsproblemen. Ze kunnen de ‘eeuwige chemicaliën’ in hun lijf niet meer kwijtraken, maar ze willen bijdragen aan een betere situatie voor toekomstige generaties.
‘Het pfas-probleem doet me denken aan asbest’, zegt Roberto D’Orazio (71), de vader van de burgemeester, die zich samen met zijn vrouw laat testen. ‘Ik heb veertig jaar in de staalindustrie gewerkt, dus ik ken asbest. We wisten al lang dat het gevaarlijk was, maar we hebben nog twintig jaar gediscussieerd voor er iets aan werd gedaan. Met pfas zie je net hetzelfde.’
Hij hoopt dat pfas verboden wordt, en dat zijn testresultaat daaraan kan bijdragen. ‘Maar Wallonië heeft niet de bevoegdheden om pfas te verbieden’, waarschuwt Kotlar. ‘Dat ligt bij het federale niveau, en nog meer bij Europa. Maar het is goed om meer kennis op te bouwen zodat we beter kunnen lobbyen.’
Zij hoopt vooral dat de testcampagne mensen bewuster maakt van pfas, zonder daarbij in paniek te raken. ‘Zelfs ijsberen hebben pfas in hun bloed, niemand is ervan gevrijwaard’, zegt ze. ‘Dat is de belangrijkste boodschap van deze campagne: wees voorzichtig, maar relativeer het ook.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant