schrijft elke week over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt.
Boos uitvallen tegen je kind of door werkstress afwezig reageren: alle ouders laten weleens een steekje vallen. Wanneer laten die onvolmaaktheden blijvende littekens achter?
Bij jeugdtrauma’s denken we vaak aan extreme situaties uit het nieuws, zoals het Vlaardingse pleegmeisje. Maar trauma ontstaat óók door subtiele patronen in ‘gewone’ gezinnen, schrijft psychiater Christiaan Vinkers, hoogleraar stress en veerkracht bij het Amsterdam UMC, in zijn nieuwe boek Littekens uit je jeugd. Het kan gaan om ‘een teveel van het verkeerde’, zoals slaan, schelden en dreigen, of ‘een tekort van het goede’, zoals liefde, aandacht en structuur.
‘Kinderen moeten weten dat ze geliefd zijn. Dat ze mogen zijn wie ze zijn’, zegt Vinkers. ‘Alles wat daarvan afwijkt kan bijdragen aan een wankeler fundament.’ Met psychische en lichamelijke klachten als gevolg.
‘Emotionele verwaarlozing kan ernstige gevolgen hebben, maar het blijft vaak onzichtbaar’, zegt ook Elisa van Ee, bijzonder hoogleraar psychotraumatologie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. ‘Het is moeilijker te detecteren. Wanneer gaat het over een grens?’ Signalen zoals vermoeidheid, hoofdpijn of druk gedrag zijn diffuus. ‘Het emotionele tekort merken mensen vaak pas op in hun volwassen leven.’
De stijgende welvaart in Nederland heeft niet geleid tot minder jeugdtrauma. Ook de huidige tijd kent valkuilen, aldus Vinkers. Neem prestatiedruk en overbescherming. ‘Als kinderen vooral aandacht krijgen als ze dingen bereiken, dan leren ze dat ze eerst moeten presteren om liefde te ontvangen. En curlingouders ontnemen hun kind de kans om zelf fouten te maken en veerkracht te ontwikkelen.’
Dat probleem raakt niet alleen individuen, maar legt ook druk op onderwijs, jeugdzorg en de ggz. Daarom pleiten experts voor meer preventie. De kern daarvan: voldoende beschikbaar zijn als ouder.
‘Geen enkele ouder is altijd afgestemd op het kind. We zijn allemaal weleens gestrest of moe door werk’, zegt Van Ee. ‘Het gaat erom of je het grootste deel van de tijd aandacht hebt voor je kind. We weten ook uit onderzoek dat dit meestal voldoende is om gezond op te groeien.’
Bij afstemming zijn ouders in staat om te zien wat er schuilgaat achter het gedrag van hun kind en reageren ze op gepaste wijze. ‘Is je kind boos? Dan help je het om rustig te worden.’ Opvoeden is volgens haar een balansoefening. ‘Een kind zich veilig laten voelen en beschermen, maar ook helpen om zelfstandig te worden.’
‘Herstel is cruciaal’, zegt Van Ee. ‘Als je als ouder terugkomt op momenten waarop je onredelijk boos werd, en uitlegt wat er gebeurde, leert een kind dat je relaties kunt repareren. En dat zij niets verkeerd deden.’ Daarbij gaat het niet alleen om woorden, maar ook om gedrag.
Niet elke tegenslag is schadelijk. ‘Frustratie en teleurstelling horen bij het leven’, zegt Van Ee. ‘Kinderen moeten leren omgaan met stress en tegenslag. Dat maakt ze weerbaar.’
Wat als ouders tijdelijk minder beschikbaar zijn, door werkstress of een scheiding? ‘Je hoeft het niet alleen te doen’, zegt Van Ee. ‘Kijk wie in je omgeving extra steun kan bieden. Schakel bewust je netwerk in.’
Vinkers verwijst naar het begrip ordinary magic van de Amerikaanse ontwikkelingspsycholoog Ann Masten. Veel kinderen krijgen dat steuntje in de rug uiteindelijk van mensen buiten het gezin. Van een leraar, buurvrouw of familielid. ‘Dat heeft zoveel impact dat het bijna magisch is.’
De psychiater pleit voor goed genoeg ouderschap. ‘Ouders maken fouten, ikzelf ook.’ Het gaat om bewustzijn van patronen en de bereidheid hieraan te werken. ‘Een olietanker die een kleine koerswijziging maakt, komt op de lange termijn op een ander continent aan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant