Dinsdag protesteerden ASML-medewerkers massaal tegen een aangekondigde ontslagronde. Een ongebruikelijke golf van onvrede bij het zo succesvolle bedrijf uit Veldhoven. ‘Nog steeds weten veel mensen niet of ze daadwerkelijk op ‘the chopping block’ liggen.’
is economieredacteur van de Volkskrant en schrijft over technologie. Hij volgt ASML. Verslag vanuit Veldhoven.
Op een veldje vlak buiten de campus van ASML in Veldhoven stijgt uit honderden kelen gejoel op als tijdens een toespraak op een van ASML’s zelfgedefinieerde ‘kernwaarden’ wordt gewezen: ‘We Care’ (‘We geven om elkaar’). Dat neemt de bedrijfstop niet echt ter harte, vinden de medewerkers van het techbedrijf. Ze protesteren deze dinsdagmiddag tegen een reorganisatieplan van ASML waarbij 1.700 mensen hun baan kwijtraken.
Vooruit, er is weleens gemor van buurtgenoten vanwege de druk die ASML met zijn explosieve groei op de omgeving legt. Maar meestal is het één grote goednieuwsshow in Veldhoven, waar de miljardenwinsten steeds verder oplopen door de verkoop van wereldwijd onmisbare machines voor chipproductie. En dus trekt het de aandacht als er ineens een golf van onvrede opwelt vanuit het bedrijf zelf.
Het had iets wrangs, toen ASML in januari zijn jaarcijfers publiceerde. Aan de ene kant presenteerde bestuursvoorzitter Christophe Fouquet opnieuw een recordwinst, tegelijkertijd maakte hij duidelijk dat er ontslagen zouden vallen. Met een grootscheepse reorganisatie wil hij vertragende managementlagen wegpellen, om ASML weer flexibeler en slagvaardiger te maken.
Dat is de vakbonden in het verkeerde keelgat geschoten. ‘Het is niet zo dat het slecht gaat en dat er daarom mensen uit moeten. Een van de rijkste bedrijven ter wereld wil nu voor een dubbeltje op de eerste rij zitten, zo voelt dit’, zegt Rémy Biesmans, bestuurder van vakbond CNV. Zeker omdat ASML de komende jaren juist verder uitbreidt.
Uit grote speakers schallen nummers als R.E.S.P.E.C.T. van Aretha Franklin en Money, Money, Money van Abba. ‘Net een soort festival’, roept een ASML-medewerker tegen de collega met wie ze zich door de menigte richting een frietkraam baant. De kraam is onderdeel van een ‘walk-out’, de tweede van dit soort acties in drie weken tijd, waarbij ASML’ers tijdens hun lunchpauze uit protest het terrein verlaten. Leden van vakbond FNV delen stickers uit met de tekst ‘Ik staak nóg niet’.
Het veldje waarop de medewerkers zich verzamelen is te klein: tot op de weg erachter staat het vol, bussen moeten even om. Zowel de vakbonden als ASML zelf schatten het aantal aanwezigen op 1.500 tot 2.000, grofweg een verdubbeling ten opzichte van de vorige actie. Die was georganiseerd door FNV en CNV, dit keer zijn ook de vakbonden VHP2 en De Unie erbij.
De vakbondsleiders spreken de menigte toe in het Engels, de voertaal bij ASML, dat meer dan 140 nationaliteiten in zijn personeelsbestand heeft. Voor sommigen zal een ontslag dan ook een verhuizing uit Nederland betekenen.
‘Er is inderdaad een hoop bureaucratische overhead, maar als je ziet hoe goed het bedrijf het doet, zie ik geen reden om zoveel mensen te ontslaan’, zegt Chris (‘Geen achternaam, ik hou er niet van om googlebaar te zijn’). Als ingenieur staat zijn functie niet op de tocht, maar hij zit wel vol vragen over de gevolgen van de reorganisatie. ‘Nog steeds weten veel mensen niet of ze daadwerkelijk op ‘the chopping block’ liggen.’
De ASML’ers zijn huiverig om met de pers te praten. Als ze het al doen, dan anoniem, uit vrees dat hun woorden tegen hen kunnen werken. De meesten tonen begrip voor de wens om te stroomlijnen, maar ook grote twijfel over de vraag of het huidige plan echt tot meer efficiëntie leidt. Bovendien leeft de vrees dat er cruciale ervaring verdwijnt.
Bij de reorganisatie zullen zo’n drieduizend functies verdwijnen, grotendeels leidinggevende rollen bij afdelingen in Nederland die zich bezighouden met het ontwerpen van apparatuur en software. Voor naar schatting 1.700 medewerkers is er nog geen nieuwe plek in zicht. In totaal telt ASML 44 duizend medewerkers, waarvan ongeveer de helft in Nederland werkt.
ASML onderhandelt nog met de vakbonden over een sociaal plan. De vakbonden menen dat het aantal gedwongen ontslagen fors omlaag kan en vinden het huidige bod voor een transitievergoeding te mager. Ook verzetten ze zich onder meer tegen het verbod voor ontslagen medewerkers om bij concurrenten aan de slag te gaan.
Een sociaal plan moet in dit geval echt wel ‘goudomrand’ zijn, vindt Biesmans van CNV. Het steekt volgens hem dat veel mensen die nu hun baan kwijt dreigen te raken, een paar jaar geleden waren gepromoveerd om ze doorgroeimogelijkheden te bieden. ‘Heel legitiem, maar dan moet je wel vooruitkijken: gaat me dit straks niet in de wielen rijden? Dat is wel gebeurd. De werkgever dient hier een hand in eigen boezem te steken.’
‘We probeerden de enorme groei die we doormaakten in goede banen te leiden en de problemen op te lossen met nieuwe managementstructuren, maar dat werkte niet’, reageert een woordvoerder van ASML. ‘Dat zorgde juist voor meer bureaucratie, niet minder.’
Dat bij de ontslagen veel emoties vrijkomen, begrijpt de top van het bedrijf volgens haar heel goed. Het bedrijf wil zoveel mogelijk mensen die hun functie kwijtraken begeleiden naar een nieuwe baan binnen ASML. ‘En, als het echt niet anders kan, elders.’
Na een dik half uur gaan de meeste ASML’ers weer aan het werk, achterblijvers zijn veelal nog in de rij voor de frietkraam te vinden. ‘Mijn rol verdwijnt sowieso’, zegt Johan, een projectmanager die met een collega staat na te praten. Ook hij wil zijn achternaam niet geven – voor hem is het zaak een nieuwe functie binnen ASML te bemachtigen. ‘Ik vraag me af of deze reorganisatie tot de gewenste resultaten leidt. Ik hoop dat de mensen aan de top dat beter op het netvlies hebben’, zegt hij. ‘Maar ik ga er niet van uit.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant