Drie slachtoffers van IRA-aanslagen probeerden in Londen te bewijzen dat de Noord-Ierse politicus Gerry Adams lid was van het Ierse Republikeinse Leger (IRA). Maar opnieuw strandde een rechtszaak op gebrek aan hard bewijs. Hoe lukt het Adams elke keer te ontsnappen?
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant.
‘Is de Paus een leidende figuur binnen de Rooms-Katholieke kerk?’ Deze sarcastische vraag stelde het satirische magazine Private Eye onlangs in een stukje over de rechtszaak waarin drie slachtoffers van een IRA-aanslag probeerden te bewijzen dat de Noord-Ierse politicus Gerry Adams lid is geweest van het verboden Ierse Republikeinse Leger.
Hoewel het er alle schijn van heeft, bleek het lidmaatschap opnieuw onmogelijk overtuigend te bewijzen. Op de laatste dag van het twee weken durende proces besloten de aanklagers vrijdag de zaak niet door te zetten. Wederom is Adams ontsnapt.
Deze ontsnapping was te danken aan een onverwachte interventie van rechter Jonathan Swift. Deze liet doorschemeren dat de civiele zaak tegen de 77-jarige Adams mogelijk rustte op het misbruik van het procesrecht. Hierop besloten de drie eisers de veelbesproken vervolging te stoppen.
Immers, als de rechter inderdaad tot die conclusie zou komen, zou het drietal alle proceskosten moeten betalen. Dat zou leiden tot persoonlijke faillissementen. Nu moeten de drie alleen hun eigen juridische kosten betalen; dat doen ze met een ton die ze via crowdfunding hebben opgehaald.
Terug in zijn geboorteplaats Belfast organiseerde voormalig Sinn Féin-voorman Adams meteen een persconferentie. Geheel in stijl deed hij dat met een muurschildering van de bekende IRA-martelaar Bobby Sands op de achtergrond, en omringd door oud-leden van de beweging.
Hij sprak over ‘laster en valse beschuldigingen’ die tegen hem waren geuit. Voor de drie eisers zei hij ‘niets dan respect’ te hebben en geraakt te zijn door hun getuigenissen, maar volgens hem had deze civiele zaak nooit mogen worden aangespannen.
De beschuldiging dat hij tijdens de Troubles, de burgeroorlog in Noord-Ierland, een topfunctie bekleedde bij de IRA, of zelfs het hoofd was, achtervolgt hem al een halve eeuw. Drie keer verscheen hij in het verleden wegens het vermeende lidmaatschap voor de rechter, evenzovele keren won hij.
De zaak bij de Londense Royal Courts of Justice was de eerste keer dat hij in Groot-Brittannië moest terechtstaan. Negen dagen achtereen was hij naar eigen zeggen ‘uit beleefdheid aanwezig’, beschermd door een kogelvrij vest. Hij droeg een Palestina-speldje en een Iers klavertjevier.
De drie aanklagers waren slachtoffers van IRA-aanslagen op de Londense Old Bailey-rechtbank (1973), op het Arndale-winkelcentrum in Manchester (1996) en op zakencentrum Canary Wharf (1996). Dat ze oog in oog zaten met de man die ze verantwoordelijk houden voor de bommencampagne op het Britse vasteland, was al een overwinning op zichzelf. ‘We kunnen allemaal met opgeheven hoofd rondlopen – ons team heeft onvermoeibaar gewerkt en iets bereikt wat opeenvolgende regeringen niet is gelukt,’ zei Manchester-slachtoffer Barry Laycock na afloop.
De oud-leider van Sinn Fein, de nationalistische partij die werd gezien als politieke vleugel van de IRA, zat vol vertrouwen in de volle rechtszaal. Op de tweede dag waarop hij werd verhoord, wenste Adams de rechter zelfs een gelukkige Saint Patrick’s Day.
Tijdens dat verhoor kwam onder meer de beroemde foto ter sprake waarop te zien is dat een jonge Adams, getooid met een zwarte baret, tot de erewacht behoort tijdens de begrafenis van een IRA-kopstuk. Zo’n baret behoort tot het ‘IRA-uniform’, maar Adams wees erop dat de Britse komiek Benny Hill er ook een droeg.
Meerdere getuigen beweerden dat Adams een leidende rol speelde binnen de IRA. Zoals voormalig IRA-lid Shane O’Doherty, die in de jaren zeventig meerdere bomaanslagen pleegde en later berouw zou tonen. Adams werd ook geconfronteerd met een oud televisie-interview waarin IRA-stafchef Seán Stíofáin zei dat Adams in 1972 als IRA-lid aanwezig was bij geheime onderhandelingen met de Britse regering. Tevens wezen de eisers erop dat de Amerikaanse oud-president Bill Clinton ‘geloofwaardig bewijs’ had dat Adams bij de IRA zat.
De onderzoeksjournalist John Ware stelt dat Adams eind jaren zeventig de moord op Lord Mountbatten, de oudoom van koning Charles, moet hebben goedgekeurd. Hij had dat vernomen van een hoge functionaris van de Royal Ulster Constabulary, de Noord-Ierse politie.
Adams repte in zijn verdediging over van-horen-zeggen-bewijs. Wat ontbrak in de zaak waren ooggetuigen en hard bewijs. Dat was ook het probleem bij de eerdere rechtszaken.
Voor Adams stond er in Londen veel op het spel. Als bewezen was geacht dat hij lid was van de IRA, had er een echt strafproces kunnen volgen. Bovendien wil hij de geschiedenis ingaan als ‘vredesduif’.
Samen met wijlen Martin McGuinness, een voormalige IRA-commandant, bekleedde hij een sleutelpositie bij de vredesonderhandelingen die in 1998 leidden tot de Goede Vrijdag-akkoorden. Deze rol roept meteen de vraag op of Adams zijn belangrijke status bij het vredesproces niet juist te denken had aan de rol die hij bij de IRA zou hebben gespeeld. Maar ja, bewijs het maar eens.
3 x Gerry Adams
Zijn gelijknamige grootvader was een lid van het Irish Republican Brotherhood, een geheim, eedgebonden broederschap die in 1916 de Paasopstand organiseerde tegen de Britse bezetter. Het neerslaan daarvan leidde tot de Ierse onafhankelijkheidsoorlog.
Tussen 1988 en 1994 mocht de BBC de stem van Adams en andere Sinn Fein-leden niet laten klinken op de radio of de televisie. Ook tien andere radicale nationalistische en unionistische groeperingen vielen onder het omstreden verbod.
Adams was van 1983 tot 2018 de leider van Sinn Fein. Hij vertegenwoordigde Belfast-West in het Britse Lagerhuis (een parlement dat Sinn Fein altijd heeft geboycot) en later in het Noord-Ierse parlement. Tevens was hij afgevaardigde voor graafschap Louth in het Ierse parlement.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant