Aan de universiteit moeten studenten steeds meer worden voorbereid op een leven buiten de universiteit, een plek die ook wel wordt aangeduid als ‘het echte leven’. Het liefst op een inspirerende manier. Zo is het niet per se nodig om ze alvast een inkijkje te geven in een saai maar comfortabel bestaan binnen een middenmanagementlaag van een middelgrote organisatie, of ze te laten oefenen om rond te komen als onderbetaalde freelancer.
Hoe dat uitpakt, zullen ze zelf wel ontdekken. Wat studenten moeten leren – al spreken sommigen in dit verband liever van ‘mogen leren’ – is dat ze verandering teweeg kunnen brengen, of, in lelijk Nederlands: dat ze impact kunnen maken.
Over de auteur
Annemarije Hagen is essayist en docent politics, psychology, law & economics aan de Universiteit van Amsterdam. In de maand maart is zij gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier meer over ons beleid.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Hiervoor zijn inmiddels allerlei onderwijsinitiatieven opgetuigd, onder ronkende namen als impactonderwijs, changemaking en community service learning. Het idee is dat studenten – liefst samen met externe partners – aan maatschappelijke vraagstukken werken en proberen verandering in gang te zetten, al is het maar in kleine stapjes.
Deze initiatieven zijn er in de eerste plaats op gericht om studenten te laten ervaren dat ze een changemaker kunnen zijn. Die innerlijke transformatie lijkt belangrijker dan de verandering zelf, die vaak weinig voorstelt of zelfs ronduit fictief blijft. Zoals een collega het besmuikt samenvatte: ‘Ze willen allemaal de burgemeester spreken.’
Daar had hij een punt. Tijdens de laatste bijeenkomst van een changemaking-pilot waarin studenten hun zelfbedachte interventies voor onze ‘gepolariseerde stad’ presenteerden, was tot mijn verbazing in de helft van de plannen een glansrol weggelegd voor Femke Halsema: als deelnemer aan een rondetafelgesprek, maar ook raftend op een zelfgebouwd vlot door Amsterdam-Noord. In de verplichte slide over de haalbaarheid werd kort aangestipt dat het, gezien de drukke agenda’s, nog wel een uitdaging kon worden om zo’n verbindende activiteit in te plannen.
Nu is het op zichzelf niet problematisch dat de beoogde verandering qua uitvoerbaarheid te wensen overlaat. Ik lees tenslotte ook zelden een paper van studenten dat geschikt is voor publicatie. Het is immers een oefening. Wat mij ongemakkelijk maakte, was dat het onduidelijk bleef waarmee precies werd geoefend. Ik had eerder het gevoel getuige te zijn van een volstrekt vrijblijvende feelgood-activiteit. Een soort gelukstherapie voor studenten.
Het probleem van dit soort changemaking initiatieven is dat ze deze therapeutische omgang met de werkelijkheid – waarbij de vraag centraal staat of iets mij een goed gevoel geeft – lijken te verwarren met een werkelijke betrokkenheid. Terwijl: hoe lekker het ook is om het gevoel te hebben dat je het verschil kan maken, precies dit gevoel kan een echte betrokkenheid in de weg staan.
Dit laatste is namelijk riskant. Daar kunnen studenten die protesteren tegen genocide in Gaza of tegen fossiele destructie over meepraten. Bovendien houd je er voor je het weet een machteloos gevoel aan over. Nu ontwrichtende gebeurtenissen elders zich aan ons opdringen, is het voor het eigen gemoed verstandiger om je voor de wereld af te sluiten of in ieder geval de ergste beelden weg te duwen en het nieuws te doseren.
Om toch een changemaker te zijn, is het zaak om ‘binnen je sfeer van invloed’ te blijven. Betrokkenheid tonen bij de wereld én je goed voelen over jezelf is zo een kwestie van slim kiezen: richt je uitsluitend op wat je daadwerkelijk kunt veranderen. Dat is ontegenzeggelijk een prettige strategie. Als ik het lezen van het nieuws afwissel met het speuren naar jarenzestigplafonnières op Marktplaats, maakt onmacht al snel plaats voor besluitvaardigheid.
Het is alleen precies deze logica die gemakkelijk uitmondt in vrijblijvende initiatieven waar LinkedIn vol mee staat. Ongetwijfeld ingegeven door het gevoel iets ontzettends belangrijks te doen: een vorm van zelfbedrog die disproportioneel vaak hogeropgeleiden treft. Van een legertje op zichzelf gerichte changemakers heeft de wereld namelijk te weinig te vrezen. Of te hopen – net hoe je het bekijkt. Wie keurig binnen de eigen mogelijkheden blijft, laat de status quo het liefst ongemoeid.
Als studenten al moeten worden klaargestoomd voor het echte leven, dan ligt de taak wat mij betreft eerder in het aanmoedigen van een betrokkenheid bij de wereld die hen ook met onmacht confronteert. Daarvoor moeten ze leren verdragen dat ze meestal niet meer zijn dan een klein radertje – bij voorkeur wel een dat zich afvraagt waar het precies in meedraait. Juist daarin schuilt de mogelijkheid tot werkelijke verandering.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns