Musical In de musical over vrouwenrechtenstrijdster Aletta Jacobs vallen de schrijnende overeenkomsten op tussen haar streven naar gelijkheid en de huidige genderbiasstrijd. Met veel humor, stevige muziek en af en toe een kwetsbare stilte overtuigen Desi van Doeveren als Jacobs en de rest van de cast.
Desi van Doeveren in de hoofdrol van Aletta Jacobs geeft voorlichting over de vagina.
Aletta de musical van Theater Oostpool en TEC Entertainment. Tekst: Nathan Vecht, ism Sjaan Duinhoven en Maud Wiemeijer. Regie: Daria Bukvić. Compositie: Wilko Sterke. Gezien: 21 maart in Nieuwe DeLaMar, Amsterdam. Op tour t/m 14 juni. Info: oostpool.nl
‘Jongens, kom op, het is 1903..!” Een gulle lach uit de zaal. Aletta Jacobs, hoofdpersonage in deze nieuwe musical van Theater Oostpool en TEC Entertainment, heeft net verzucht dat er in 1903 na jaren van feministisch activisme nog stééds geen sprake is van gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen. Het is een van de vele zowel grappige als schrijnende momenten in deze musical, waarop Jacobs’ feministische strijd lijkt te samenvallen met de strijd die vrouwen, ook hier en nu, nog iedere dag voeren.
Haar naam zal bij de meeste mensen wel een belletje doen rinkelen; iets met vrouwenrechten, iets met studeren aan een universiteit. Maar als je hoort wat Aletta Jacobs (1854-1929) allemaal voor elkaar gebokst heeft in haar leven, naast het feit dat ze inderdaad de eerste Nederlandse vrouw was die aan een universiteit afstudeerde, dan sla je steil achterover. Het lijkt wel fictie.
Jacobs was de eerste vrouwelijke arts in Nederland. Ze deed onder meer onderzoek naar het vrouwenlichaam, waar toen (en nog steeds) veel te weinig over bekend was. Ze introduceerde het pessarium als voorbehoedsmiddel. Ze werd daarnaast een van de bekendste voorvechters van het vrouwenkiesrecht en zette zich actief in voor de vredesbeweging. Zo ging ze in 1915 persoonlijk op bezoek bij de president van Amerika, Woodrow Wilson, om hem haar idee voor wat de VN zou worden te presenteren.
In Aletta de musical komt het allemaal aan bod; je volgt Jacobs’ indrukwekkende levensloop chronologisch, van haar zeventiende tot haar vijfenzestigste. Je ziet hoe het ambitieuze, Joodse meisje uit Hoogezand-Sappemeer als tiener een briefje schrijft aan de minister-president, om te vragen of ze een toelatingsexamen mag doen voor de universiteit. Je maakt mee hoe ze wordt weggehoond op die universiteit omdat haar aanwezigheid de mannelijke studenten maar zou afleiden. Hoe men haar uitlacht als ze als huisarts dezelfde tarieven rekent als haar mannelijke collega’s. Hoe men haar pleidooi voor vrouwenkiesrecht kleinerend pareert met het argument dat mannen rationeel en vrouwen emotioneel tot hun beslissingen zouden komen. Hoe verbeten ze blijft strijden voor een rechtvaardiger samenleving, hoezeer haar weg ook „bezaaid is met hobbels; mensen in bezit van een penis”. (Niet dat de voorstelling ‘anti-man’ zou zijn, trouwens; veel van de mannelijke personages zijn medestanders.)
Jacobs wordt vertolkt door zangeres en actrice Desi van Doeveren, die de voorstelling moeiteloos draagt, vaak prettig licht en geestig, soms krachtig, en in een enkele scène na een bruut verlies ook even heel kwetsbaar.
Waar de voorstelling in de eerste helft soms nog wat schools en zoet aandoet, weet die je na de pauze bij de lurven te grijpen. IJzersterk zijn de scènes waarin Gaia Aikman en Eva Van der Gucht het podium innemen; Aikman als Carrie Chapman Catt, een Amerikaanse strijdster voor het vrouwenkiesrecht („Give us the right to vote, of val dood”), en Van der Gucht als Wilhelmina ‘Dolle Mina’ Drucker.
Het leven van Aletta Jacobs kent veel hoogte- en dieptepunten in deze musical.
Drucker vindt het prima, zegt ze tegen het publiek, zo’n musical over Aletta, maar wil daar wel even de kanttekening bij plaatsen dat er nog heel veel meer mensen waren die aan deze eerste feministische golf hebben bijgedragen, van wie de wapenfeiten niet werden geboekstaafd. Want ook dat kleeft aan vrouw zijn: de waarschijnlijkheid uit de geschiedenis te worden gewist. Oh, en vergat Jacobs niet per ongeluk het complete zuidelijk halfrond mee te rekenen, als ze het over ‘vrouwen’ had?
Beide actrices, Aikman en Van der Gucht, combineren een aanstekelijk charisma met humor en een imponerende zangstem. Ook de all female band imponeert, onder meer met twee sterke solo’s door saxofoniste Jeline Weening.
De beroering die je tijdens Aletta de musical stilaan overvalt is tweeledig: enerzijds zijn er dus die overeenkomsten met de huidige tijd, die je doen beseffen hoe tergend lang een samenleving erover doet om zich richting meer rechtvaardigheid te bewegen. Nog altijd is er een hardnekkige genderbias.
Anderzijds is het aangrijpend te beseffen hoeveel strijd en energie en vernedering er aan je eigen vrijheden vooraf is gegaan. Een open deur misschien, maar hoe vaak sta je erbij stil? Dat wij mogen stemmen, studeren en werken, danken we aan de bemoeienissen, tegen alle klippen op, van strijders als Aletta Jacobs.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden