Opgevoed Elke week legt Annemiek Leclaire een lezersvraag voor aan deskundigen. Deze week: wat als onze driejarige iemand dik noemt?
Moeder: „Onze dochter (3) zegt tegenwoordig alles wat in haar opkomt. Toen ik laatst met haar in de rij bij de kassa van de supermarkt stond, wees ze naar de kassamedewerker en riep: ‘Kijk mama, die meneer is dik!’ Dat herhaalde ze een paar keer.”
„Ik wist niet hoe te reageren: als ik zeg dat ze dat niet mag zeggen leg ik haar een oordeel op over al dan niet dik-zijn. Tegelijkertijd kan het erg gevoelig liggen voor degene over wie ze dat zegt. In het moment zelf stuntelde ik dus vooral. Later heb ik haar gezegd dat sommige mensen het niet fijn vinden om dik genoemd te worden, dus dat ze dat beter niet zo hard kan zeggen. Mijn man is van mening dat ze het überhaupt niet mag zeggen. Hoe kunnen we hier het best mee omgaan?”
Naam en woonplaats zijn bij de redactie bekend. De rubriek Opgevoed is anoniem, omdat moeilijkheden in de opvoeding gevoelig liggen. Wilt u een dilemma in de opvoeding voorleggen? Stuur uw vraag of reacties naar opgevoed@nrc.nl.
Bas Levering: „In de rij bij de supermarktkassa worden ouders door jonge kinderen opvoedkundig op de proef gesteld. Het is een plek waar zeuren en jengelen wordt uitgelokt. Op kinderhoogte staat onweerstaanbare koopwaar uitgestald en wachten is voor jonge kinderen een beproeving. Ze vragen dan al snel om aandacht.
„De situatie waarin u en uw dochter verzeild raakten, is allesbehalve uitzonderlijk. De man achter de kassa is gewend dat hij met opmerkingen over zijn postuur wordt geconfronteerd. Er zijn ook kinderen die woordeloos naar hem blijven staren, dat is even pijnlijk.
„De omstanders begrepen natuurlijk heel goed dat uw dochter niks kwaads in de zin had, maar er was blijkbaar niemand die u te hulp schoot om dat vast te stellen. Zij hadden kunnen zeggen: ‘Ach het is nog een kind. Ze bedoelt het niet slecht.’
„Dat een driejarige zegt wat haar voor de mond komt, hoort erbij. Het is een feest om daarover later met haar in gesprek te gaan. Zo leert ze de wereld kennen. Haar verbieden om opmerkingen te maken over wat er in haar blikveld komt, is geen optie. Het valt te hopen dat ze haar verfrissende spontaniteit behoudt. Maar om rekening te leren houden met gevoeligheden van anderen heeft ze wel de inspanningen nodig van de volwassenen om haar heen.”
Stijn Sieckelinck: „Stuntelen is de perfecte reactie. U laat daarmee zien dat u de sensitiviteit van deze situatie helemaal begrijpt.
„‘Dik’ staat vaak symbool voor lui, een gebrek aan controle. Uw kind heeft die negatieve associaties nog niet. Ze kijkt anders: sommige mensen zijn kort, andere lang. Sommigen zijn dun, anderen dik.
„‘De waarheid komt uit een kindermond’, zeggen we, en die is inderdaad vaak puur en waardevol. Dat komt omdat kinderen zich nog niet laten leiden door sociale wenselijkheden. Daarom ben ik er erg voor dat kinderstemmen gehoord worden. Maar hier grenst de eerlijkheid aan botheid omdat ze mogelijk schade berokkent aan een ander. Dit raakt aan de kern van waarom we opvoeden: om als jonge burger in een maatschappij met veel verschillende mensen goed te kunnen samenleven, is het belangrijk om een sociale fijngevoeligheid te ontwikkelen.
„We helpen kinderen door ze te leren dat woorden, hoe ze ook bedoeld zijn, mensen kunnen kwetsen. En dat je niet in elke interactie zomaar kunt zeggen wat je over de ander denkt.
„Dus inderdaad heel goed om uw kind niet ter plekke bestraffend toe te spreken, maar na afloop zeker te zeggen: ‘Die meneer achter de kassa, ik zie wel wat jij zag, maar we proberen die gedachtes toch even voor ons te houden, of hij er nu door gekwetst zou zijn of niet.’”
Bas Levering is oud-lector Algemene Pedagogiek. Stijn Sieckelinck is opvoedfilosoof en lector jongerenwerk aan de Hogeschool van Amsterdam.
Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement.Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.