Repatriëring Een vliegtuig dat KLM-personeel ophaalt, neemt dinsdagnacht ook gestrande Nederlanders mee van Oman naar Amsterdam. Nederland wil zijn burgers repatriëren uit gebieden die door Iran worden beschoten, maar worstelt net als andere Europese landen met de vraag hoe. „De situatie is bijzonder complex.”
Een passagiersvliegtuig van Emirates Airlines maakt zich op voor een landing in Dubai.
Eén vlucht – is dat een repatriëring?
Minister Tom Berendsen (CDA, Buitenlandse Zaken) zei dinsdagmiddag in de Tweede Kamer dat KLM één vliegtuig naar Muscat, de hoofdstad van Oman, had gevlogen waarmee ’s avonds Nederlanders zouden worden teruggebracht naar Amsterdam. Het bleek te gaan om een vlucht waarmee KLM zijn gestrande personeel (rond de tachtig mensen) uit Oman wilde halen. De overige stoelen in het toestel had de luchtvaartmaatschappij ter beschikking gesteld aan Buitenlandse Zaken.
Een woordvoerder van het ministerie kon dinsdagmiddag aan NRC niet zeggen hoeveel gestrande Nederlanders een stoel krijgen in het toestel – en hoe wordt bepaald wie mee aan boord mag. De woordvoerder kan zich „voorstellen” dat „wordt gevraagd of mensen mee kunnen of willen op die vlucht”.
Berendsen zei direct dat één vlucht nog geen oplossing is voor de „duizenden reizigers in de regio die gestrand zijn”. Maar hij zei erbij dat „alle mogelijkheden” worden voorbereid. Ook „mogelijke repatriëring in aanvulling op alle mogelijkheden via commerciële vluchten”.
Sinds de Amerikaans-Israëlische bombardementen op Iran en de tegenaanvallen van Iran op doelen in omringende landen, hebben Europese hoofdsteden zich niet alleen te verhouden tot vragen over naleving van het internationaal recht en eventuele militaire steun. Van meer praktische aard zijn vragen over hoeveel eigen burgers momenteel in het Midden-Oosten verblijven en of zij veilig zijn. En als dat duidelijk is: hoe de mensen die weg willen, zo spoedig mogelijk uit dat gebied kunnen worden gehaald – terwijl het luchtruim boven veel plaatsen is gesloten.
Tot en met vrijdag kan men een ‘Crisis Contactformulier’ invullen. Dat geldt voor gestrande (of daar woonachtige) Nederlanders in Iran, Israël, Palestina, Libanon, Irak, Bahrein, Jordanië, Koeweit, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten, Oman en Saoedi-Arabië. „Als we weten om welke mensen het gaat, kunnen we ze zo goed mogelijk van informatie voorzien”, zegt de woordvoerder van Buitenlandse Zaken. Bijvoorbeeld informatie over evacuaties. „We houden rekening met alle scenario’s.”
Gestrande reizigers in de regio: dat zijn er naar schattingen al enkele duizenden, zegt Frank Radstake, directeur van de ANVR, de brancheorganisatie voor reisondernemingen. Reisorganisatie Tui heeft desgevraagd zo’n 300 mensen in het Midden-Oosten, de meesten in Dubai. Corendon schat dat ze „enkele dozijnen” gestrande reizigers in de regio hebben zitten. De reisorganisaties houden hun klanten op de hoogte van ontwikkelingen, maar die informatievoorziening is spaarzaam.
Het luchtruim boven de VAE, waar de meeste Nederlandse reizigers verblijven, is tijdelijk en gedeeltelijk gesloten, aldus de luchtvaartautoriteit van de Emiraten. „De situatie verandert van minuut tot minuut”, zegt de woordvoerder van Corendon. Dinsdagmiddag zei adjunct-directeur van stichting Calamiteitenfonds, Karin Beckers, nog dat er in de nacht van dinsdag op woensdag een Emirates-vlucht van Dubai naar Schiphol zou vliegen. De luchtvaartmaatschappij had toen op X al laten weten dat ze tot donderdag middernacht geen reguliere vluchten zouden uitvoeren van en naar Dubai. Dinsdag en woensdag zouden er enkele vrachtvluchten gaan en repatriëring – in beginsel alleen voor hun eigen klanten.
Volgens ANVR-directeur Frank Radstake staat Nederland klaar om gestrande Nederlanders terug te halen uit het Midden-Oosten zodra de veiligheid het toelaat. „Dat is een politiek besluit, en het duurt vast niet lang meer voor het wordt genomen.” Het luchtruim boven Oman is wel open, al voert KLM daar geen reguliere vluchten uit. Er gaat een bus van Dubai naar Muscat – zes uur rijden. Reisorganisatie Tui raadt die route niet aan. „Wij willen niet dat klanten onnodige risico’s lopen”, zegt de woordvoerder.
Karin Beckers van het Calamiteitenfonds nuanceert de mate waarin Nederland gereed is voor repatriëring. „Wij hebben een beeld wat er zou moeten gebeuren als het luchtruim opengaat.” Ze waarschuwt dat het ook dan nog niet zal meevallen om de gestrande reizigers thuis te krijgen. „Dat is een kwestie van capaciteit. Zijn er toestellen en kunnen ze landen en opstijgen? Het zijn ook niet alleen Nederlanders die in het Midden-Oosten gestrand zijn. Er zitten tienduizenden Britten.”
Verschillende EU-lidstaten hebben inmiddels een beroep gedaan op hulp van het rampenteam van de EU, het Civil Protection Mechanism. Dat heeft Eurocommissaris voor crisismanagement Hadja Lahbib dinsdagavond bekendgemaakt.
België en Luxemburg zetten militaire toestellen in om hun burgers te evacueren. Dat zei de buitenlandminister Maxime Prévot (Les Engages) dinsdag in het Belgische federale parlement. Het duurt „nog enkele dagen” voor de vliegtuigen opstijgen. „Ik begrijp de ergernis en het ongeduld van onze landgenoten, maar de situatie is bijzonder complex”, zei Prévot volgens De Standaard. „Het transport naar de getroffen luchthavens moet veilig zijn, het luchtruim moet veilig zijn.”
In andere Europese landen wordt ook gediscussieerd over de repatriëring. In Duitsland zei minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadepuhl (CDU) dat hij „kinderen en zieken” uit de regio wil laten terugvliegen, maar dat hij voorlopig geen kans ziet om de naar schatting enkele tienduizenden Duitsers allemaal uit de regio te evacueren.
En de Britse regering zegt van meer dan 100.000 landgenoten bericht te hebben gekregen dat ze in het Midden-Oosten zijn gestrand en zegt in elk geval vanuit Oman een repatriëringsvlucht te organiseren.
De Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot kondigde dinsdag aan dat Frankrijk maatregelen neemt om ervoor te zorgen dat de „400.000 Fransen” die zich in de regio rond de Perzische Golf bevinden, veilig terug kunnen keren.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen