Iran vormt volgens de VS en Israël een directe bedreiging voor hun veiligheid. De oorlog tegen het regime in Teheran zou daarom zelfverdediging zijn. Beide landen doen opvallend weinig moeite om dat te onderbouwen. De boodschap is eerder: wie houdt ons tegen?
Massavernietigingswapens. In februari 2003 gebruikte de toenmalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Colin Powell, dat woord zeventien keer in de toespraak van een uur waarmee hij de VN-Veiligheidsraad overtuigde om de invasie van Irak goed te keuren. Powell had “solide bewijs” meegenomen: van luchtfoto’s en landkaarten tot afgeluisterde telefoongesprekken. Conclusie: Irak vormde een acute bedreiging voor de veiligheid in de wereld.
De Amerikanen vielen Irak binnen met een coalitie van bondgenoten en een juridisch solide rechtvaardiging onder het internationaal recht. Pas later zou blijken dat de bewijzen nep waren: er werden nooit massavernietigingswapens gevonden in Irak.
President Donald Trump koos samen met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu een andere koers ten aanzien van Iran. De VS en Israël zochten geen internationale goedkeuring en lanceerden hun offensief tegen Iran geheel op eigen houtje.
De Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran laat opnieuw zien hoe de verhoudingen op het wereldtoneel zijn veranderd sinds Trumps tweede regeringstermijn, die iets meer dan een jaar geleden begon. De oorlog volgt kort na de Amerikaanse invasie van Venezuela en de arrestatie van president Nicolás Maduro en de spanningen rond Groenland.
Trumps visie op internationale machtspolitiek wordt door commentatoren vaak samengevat met de woorden van de klassieke Griekse historicus Thucydides, die schreef dat "de sterken doen wat ze willen en de zwakken lijden wat ze moeten".
In de dagen voor de eerste golf van aanvallen op Iran gaven Trump en andere leden van zijn regering verschillende redenen voor een militaire ingreep. De manier waarop dat gebeurde was veelzeggend. Niet zoals bij Bush, die voor Powells gang naar de VN zijn eigen land doorkruiste en de hoofdsteden van bondgenoten bezocht om uit te leggen waarom Irak moest worden binnengevallen. Trump en de zijnen presenteerden hun argumenten uit de losse pols, zonder details of noemenswaardige onderbouwing en meestal in gesprek met media.
Vergezochte claims dat Iran binnen een week een kernwapen kan ontwikkelen en raketten heeft die de VS kunnen bereiken, werden gekoppeld aan Iraanse steun aan internationale terreur in de afgelopen decennia en de gijzeling van Amerikaans ambassadepersoneel na de Islamitische Revolutie in 1979. Daarnaast werd de optie voor regimeverandering opengehouden en spoorde Trump zaterdag Iraniërs aan om daar zelf voor te zorgen zodra de bommenregen stopt.
De Amerikaanse president stapte niet naar het Congres, dat volgens de grondwet moet toestemmen met een oorlog. Het staatshoofd heeft daarbuiten wel een brede bevoegdheid om militair geweld te gebruiken. De regering-Trump voert aan dat sprake is van zelfverdediging tegen Iran, maar doet weinig moeite om dat te onderbouwen. Dankzij de parlementaire dominantie van zijn Republikeinse Partij hoeft de president vooralsnog weinig tegengas uit die hoek te vrezen.
Het blijft onduidelijk wat het beoogde einddoel is van het offensief tegen Iran: een regimewijziging of een deal met wat er overblijft van dat regime, zoals in Venezuela. Trump zei zaterdag tegen Axios dat hij meerdere opties ziet, hoewel hij ook in dat vraaggesprek weinig details gaf. "Ik kan kiezen voor de lange aanpak en de hele zaak overnemen, of er over twee of drie dagen mee stoppen en tegen de Iraniërs zeggen: 'Tot over een paar jaar als jullie besluiten [de kern- en raketprogramma's] te herbouwen'."
De Europese bondgenoten van de VS en Israël lijken weer achter de feiten aan te lopen. Het is nog niet helemaal duidelijk in hoeverre de VS hen op voorhand informeerde over het offensief. Wel kan worden geconcludeerd dat het inlichten niet hoog op de Amerikaanse prioriteitenlijst stond. De Franse regering zegt te hebben geweten dat er iets zou gebeuren, maar niet wanneer. De Duitse regering liet weten pas zaterdagochtend op de hoogte te zijn gebracht. Volgens de Britse premier Keir Starmer ontving het VK een "gepaste kennisgeving", maar hij gaf geen details over de timing. Anonieme overheidsbronnen zeiden tegen Britse media dat dit kort voor de eerste aanvallen zou zijn geweest.
In de Europese hoofdsteden werd veelal voorzichtig gereageerd: met oproepen tot de-escalatie en onderhandelingen, zonder commentaar over de legaliteit van het Amerikaans-Israëlische optreden. EU-president Ursula von der Leyen en voorzitter van de Europese Raad Antonió Costa spraken in een gezamenlijke verklaring hun "ernstige zorg" uit en riepen alle betrokken partijen op tot terughoudendheid.
Er is weinig animo om president Trump op de kast te jagen. Daar komt bij dat het weinig aantrekkelijk is om de soevereiniteit te verdedigen van een land waarvan de leiders vorige maand nog tienduizenden demonstranten lieten doodschieten. Alleen de Spaanse regering bestempelde de oorlog tegen Iran als een schending van het internationaal recht.
"Dat is niet aan mij om te beoordelen", zei de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen maandag tegen NU.nl op de "terechte" vraag of de VS en Israël het internationaal recht hebben geschonden. "Tegelijkertijd wil ik ook eerlijk zijn dat het internationaal recht niet het enige kader is dat je op deze situatie kunt leggen. Je moet ook realistisch zijn gezien de moorddadigheid van het regime in Iran."
Andere kwetsbare vijanden van Amerika, zoals het regime in Cuba, waren al nerveus na de invasie van Venezuela. De oorlog tegen Iran zal weinig doen om hun zenuwen weg te nemen. Net als bij de moorddadige mullahs en militairen in Teheran, zouden in Europese hoofdsteden weinig tranen vloeien voor de kwakkelende communisten in Havana.
Nederland en de rest van Europa hebben er wel belang bij om te bepalen welke grenzen nog kunnen worden getrokken als grootmachten gewoon doen waarmee ze denken weg te komen. Een wereld die openlijk draait om het principe dat macht zichzelf rechtvaardigt, kan niet alleen een ongure plek zijn voor schurkenstaten. Wat als Trump bijvoorbeeld toch besluit dat militaire middelen geoorloofd zijn om Groenland te annexeren?
Source: Nu.nl algemeen