Aan de aanval van Israël en de Verenigde Staten op Iran ging een maandenlange voorbereiding vooraf door de militaire inlichtingendiensten van die twee landen. Een onverwachte vergadering van de ayatollah leidde tot een stroomversnelling.
Volg de laatste ontwikkelingen in ons liveblog
"We weten precies waar de zogenoemde opperste leider zich verstopt. Hij is een makkelijk doelwit", zei de Amerikaanse president Donald Trump in juni vorig jaar. De VS ondersteunde toen met B-2-bommenwerpers en zware bommen een Israëlisch offensief om Iraanse nucleaire installaties te vernietigen.
"Maar hij is voor nu veilig waar hij is, we gaan hem niet doden", schreef de president toen over de ayatollah. Lang hield hij dat voornemen niet vol. Iets meer dan acht maanden later, in de ochtend van 28 februari, doodden Israël en de VS de ayatollah alsnog.
Gedurende die hele periode tussen de twee aanvalsgolven bleven Amerikaanse en Israëlische inlichtingendiensten, waaronder de CIA en de Mossad, de leider volgen. Volgens de BBC gebruikten ze daarbij signalen van mobiele telefoons en werden ook bodyguards van de leider gevolgd. Tegen The New York Times zeggen betrokkenen dat ze steeds meer vertrouwen kregen in hun kennis over de gewoontes en de locatie van de leider.
In de tussentijd begon de VS zijn militaire aanwezigheid in het Midden-Oosten fors op te voeren. Eind januari vonden grootschalige protesten plaats in Iran. Trump beloofde de demonstranten dat "hulp onderweg" was. Eind januari lag een derde van de Amerikaanse marine in de omgeving van Iran.
Toch bleef de VS in gesprek met Iran. Vorige week donderdag zaten de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araqchi en de Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner nog samen in de woning van de Omaanse premier. Die laatste zag "aanzienlijke vooruitgang" en vloog naar Washington voor een briefing.
Na het vertrek van de partijen uit Oman kwam alles in een stroomversnelling. Volgens meerdere bronnen had dat te maken met nieuwe informatie die de CIA verzamelde over de bewegingen van de ayatollah. Die zou zaterdagochtend in een hoofdkwartier in Teheran een vergadering hebben met topfiguren van het regime. Dat wist de CIA volgens insiders "met hoge zekerheid". De dienst deelde die informatie met Israël. De dood van de ayatollah en zijn entourage zou volgens de landen een vroege overwinning opleveren en verwarring zaaien.
Volgens The New York Times stegen Israëlische vliegtuigen zaterdag om 6.00 uur (lokale tijd) op. Twee uur later waren ze boven Teheran. Rond diezelfde tijd sloegen ook meerdere langeafstandsraketten in op locaties in Teheran, waaronder de plek van de vergadering met de ayatollah. Volgens de website Defense News vonden de eerste drie inslagen binnen zestig seconden plaats.
Door op klaarlichte dag toe te slaan werden de Iraanse leiders verrast, zegt een Israëlische overheidsbron tegen Defense News. Aanvankelijk zou het plan van de VS en Israël zijn geweest om 's nachts aan te vallen. Daar gingen ook de Iraniërs van uit, waardoor ze zaterdagochtend niet de maximale voorzorgsmaatregelen namen. De vergadering zou volgens de BBC in een kelder plaatsvinden, maar niet in een van de meest beveiligde en diepste bunkers waar het regime over beschikt.
Behalve de opperste leider kwamen ook de Iraanse minister van Defensie en de leider van de Iraanse Revolutionaire Garde om het leven. Ook op het kantoor van president Masoud Pezeshkian viel zaterdagochtend een bom, maar het staatshoofd bleef ongedeerd. Pezeshkian hield zondag nog een toespraak tot het Iraanse volk.
De Omaanse minister van Buitenlandse Zaken, die donderdag nog bemiddelde en inmiddels in de VS was aangekomen, liet zaterdag weten "verbijsterd" te zijn. "Actieve en serieuze onderhandelingen zijn wederom ondermijnd", schreef hij op X. Hij drong er bij de VS op aan zich niet verder te laten meeslepen. "Dit is niet jullie oorlog."
Ook elders rijst de vraag hoe de VS en Israël de aanvallen op Iran en de leiders van het land juridisch onderbouwen. De claim dat Iran snel een nucleair wapen zou kunnen ontwikkelen of de VS zou kunnen raken met ballistische raketten gaat volgens experts niet op. Bovendien is het lang niet zeker dat de VS en Israël met luchtaanvallen alleen het regime kunnen doen omvallen, zeggen experts tegen NU.nl.
Source: Nu.nl algemeen