Amerikaanse diplomatie In Polen, België en Frankrijk bemoeien Amerikaanse ambassadeurs zich met de politiek van hun gastland, tot ongenoegen van die landen. De diplomaten voeren een MAGA-agenda uit. „Deze ambassadeurs lokken incidenten bewust uit om te proberen democratische partijen uiteen te spelen.”
Charles Kushner, de Amerikaanse ambassadeur in Frankrijk, bij een ceremonie voor de 107de verjaardag van het einde van WOI bij de Arc de Triomphe, november 2025.
Een ambassadeur is er om de agenda van de president te dienen, zegt Daniel Fried, de Amerikaanse oud-ambassadeur in Polen, bij CNN. Een ambassadeur is er om de relatie te verbeteren met het land waar zij gestationeerd is, zegt de Belgische Eurocommissaris Hadja Lahbib bij nieuwssite Euractiv. Twee zienswijzen, die prima samen zouden kunnen gaan. Maar wat als ze botsen?
Een aantal incidenten rond Amerikaanse ambassadeurs in Europa geeft blijk van een heel ander diplomatiek doel dan dat van Lahbib. Neem Bill White, de Amerikaanse ambassadeur die in België een schandaal ontketende door België van antisemitisme te beschuldigen. Hij zag kwaad in een gerechtelijk onderzoek naar de bevoegdheid van drie joodse mannen die traditionele besnijdenissen uitvoeren. Polen was begin februari dagenlang in de ban van de woedende reactie van de Amerikaanse ambassadeur Tom Rose, die alle banden met de Poolse parlementsvoorzitter Wlodzimierz Czarzasty verbrak na diens opmerking dat Trump de Nobelprijs voor de Vrede niet verdient.
En zakenman Charles Kushner, de vader van Trumps schoonzoon Jared Kushner en sinds vorig jaar ambassadeur in Parijs, botste vorige week met Frankrijk omdat hij niet kwam opdagen toen de Fransen hem hadden ontboden om uitleg te komen geven over een omstreden socialemediabericht van de Amerikaanse ambassade. Eerder ontketende hij al een conflict omdat hij, net als White, zijn gastland antisemitisme verweet.
De Franse regering verwees in haar publieke reactie destijds naar de afspraken rond diplomatiek verkeer. Diplomaten mengen zich niet in de interne aangelegenheden van de staat waar ze te gast zijn, zo is overeengekomen in artikel 41.1 van het Verdrag van Wenen, in 1961.
Tom Rose, de Amerikaanse ambassadeur in Polen, bij een ceremonie voor de viering van 250 jaar Verenigde Staten in Krakau, februari 2026.
White, Rose en Kushner zijn geen beroepsdiplomaten, maar zakenmensen die door Trump zijn benoemd tot ambassadeur. Het is in de Verenigde Staten al decennialang gebruikelijk om mensen die een belangrijke rol hebben gespeeld in de presidentscampagne te belonen met een ambassadeurschap.
Wel heeft Trump deze termijn veel meer onervaren diplomaten tot ambassadeur benoemd, becijferde nieuwssite Politico op basis van gegevens van de American Foreign Service Association. Waar de president tijdens zijn eerste termijn twaalf niet-beroepsdiplomaten benoemde, waren dat er in het eerste jaar van zijn tweede termijn al twee keer zoveel. Ter vergelijking: Biden benoemde er dertien.
Onder de aanstellingen van afgelopen jaar waren veelal voormalige zakenmensen die ruimhartig doneerden aan Trumps campagne, schreef The New York Times. Warren Stephens, ambassadeur in het Verenigd Koninkrijk, voert de lijst aan met een donatie van zes miljoen dollar. De ouders van de ambassadeur in Finland doneerden 1,5 miljoen dollar, ambassadeur in Nederland Joseph Victor Popolo Jr. betaalde 250.000 dollar. De ambassadeur in Spanje, Benjamin León Jr., droeg ook nog bij aan Trumps balzaal in het Witte Huis.
Een ander verschil is dat de zakenmensen in hun overstap naar de diplomatie voorheen wegwijs werden gemaakt in deze wereld van geschreven en ongeschreven regels door het ministerie van Buitenlandse Zaken. Maar sinds Trump opnieuw aan het roer staat, heeft hij de besluitvorming van het State Department grotendeels verplaatst naar het Witte Huis, waar hij de scepter zwaait. „Het lijkt alsof er geen lijnen meer lopen tussen het State Department en het Witte Huis”, zei oud-diplomaat Jean-Marie Guéhenno eerder tegen NRC. De instructies komen veel directer van Trump.
Het relatief lompe gedrag van de ambassadeurs lijkt op onervarenheid, maar er zit meer achter. Het is moeilijk te zeggen of de specifieke incidenten in Polen, Frankrijk en België op verzoek van Washington zijn, of op eigen initiatief, zegt Christopher Houtkamp. Hij doet bij Instituut Clingendael in Den Haag onderzoek naar buitenlandse beïnvloeding en richt zich momenteel op de MAGA-beweging.
Wat we volgens Houtkamp wel weten: de ondiplomatieke diplomaten handelen in de geest van hoe MAGA zich tot de Europese Unie verhoudt. In de nationale veiligheidsstrategie waarin de regering-Trump afgelopen december haar buitenlandbeleid uiteenzette, keerde ze zich tegen de Europese koers. De VS vinden dat de Europese Unie te veel migranten toelaat, vrijheid van meningsuiting onderdrukt en te veel beperkende regelgeving invoert. De VS willen verzet tegen de huidige koers aanmoedigen en putten hoop uit de groei van nationalistische partijen. Het doel, kortom: Europa weer op het goede pad brengen.
Ideologie en commerciële belangen zijn hier nauw verweven, ziet Houtkamp. Een deel van de MAGA-beweging bestaat bijvoorbeeld uit tech-libertariërs als Elon Musk en tech-miljardair Peter Thiel die Europese digitale regels hinderlijk vinden, en een materieel belang hebben bij het aanvechten ervan. Maar: ze koppelen dat aan een ideologische strijd tegen wat zij zien als beknotting van de vrijheid van meningsuiting.
Het is vanzelfsprekend dat de VS een Europese agenda hebben, zegt Houtkamp. Sinds de Tweede Wereldoorlog hebben de VS waarde gezien in Europese samenwerking, zegt Houtkamp. Maar wat de bemoeienis nu anders maakt, is dat de agenda een vijandige is. „Ze zagen de Europese Unie als symbool van de wereldorde die zij wilden creëren. Nu is het een symbool van de wereldorde die MAGA wil bestrijden. Het doel is fundamenteel veranderd.”
Dat was precies wat Bill White in België deed: verzet cultiveren. Aldus Sven Biscop, politicoloog en directeur van de denktank Egmont Institute in Brussel. „Deze ambassadeurs lokken incidenten bewust uit om te proberen democratische partijen uiteen te spelen.” Het lukte in dit geval niet: de Belgische politiek verwierp het optreden van de ambassadeur eensgezind. Maar White was wel dagenlang in het nieuws en wist met zijn mening een groot publiek te bereiken. De ambassadeur spreekt zich meer uit over Belgische interne zaken, ziet Biscop. Zo greep hij een oorlogsherdenking aan om bij de Vlaamse publieke omroep VRT te propageren dat migratie de mooie Belgische samenleving kapotmaakt.
Bill White, de Amerikaanse ambassadeur in België, spreekt met de pers na een ontmoeting bij het ministerie van Buitenlandse Zaken in Brussel, februari 2026.
De afgelopen jaren voerde China ook een tactiek van gestrekt-been-diplomatie, die Wolf Warrior Diplomacy ging heten. „Onze vrienden onthalen we met goede wijn. Jakhalzen verwelkomen we met geweren”, zei de Chinese ambassadeur in Zweden toen een mensenrechtenactivist tot China’s ongenoegen een onderscheiding zou ontvangen. China is inmiddels grotendeels teruggekomen van deze tactiek.
Of het voor de VS een vruchtbare aanpak zal blijken? Houtkamp denkt van niet. „Dit roept zoveel weerstand op”, zegt hij. Na het aantreden van Trump zie je in allerlei Europese landen sympathie voor de VS dalen. „Ik zie in mijn onderzoek dat buitenlandse inmenging door iedereen in Nederland wordt afgewezen, vanuit welk land dat ook komt. Je ziet het ook terug bij Europese partijen die op veel punten overeenkomen met de MAGA-beweging en toch om ideologische redenen hun afstand bewaren.”
Er is een subtielere route om het MAGA-gedachtengoed in Europa te doen groeien. De VS zijn bijvoorbeeld van plan denktanks te financieren met dat doel, berichtte de Britse zakenkrant Financial Times. En traditioneel gezien oefenen landen hun soft power uit door middelen die niet direct waarneembaar zijn als buitenlandse inmenging. Houtkamp wijst erop dat de zoon van Larry Ellison – eigenaar van AI-bedrijf Oracle en goede vriend van Trump – de ceo is van Paramount, dat op het punt staat mediabedrijf Warner Bros over te nemen. „Je kan enorme mediaconglomeraten krijgen die dicht bij MAGA-beweging staan. Op de langere termijn kun je daar veel invloed mee uitoefenen.”
Wat kunnen Europese landen doen met een diplomaat die de grens overschrijdt? De Fransen waren niet gediend van de diplomatieke doodzonde die Kushner beging door niet op te komen dagen. Ze besloten hem de toegang te ontzeggen tot alle ministeries – een maatregel die de ambassadeur ernstig beperkt in zijn contacten.
Gastlanden kunnen veel verder gaan. De uiterste maatregel is omschreven in artikel 9 van het Verdrag van Wenen: iemand tot persona non grata verklaren. Nederland deed dat bijvoorbeeld in maart 2022 met zeventien Russische inlichtingenofficieren die als diplomaten werkten, omdat zij zouden hebben gespioneerd. Een paar weken later zette Rusland als tegenreactie vijftien Nederlandse diplomaten uit.
Inperking van de bewegingsvrijheid is ook een optie. Zo mochten onder meer Britse diplomaten tijdens de Koude Oorlog niet verder dan veertig kilometer van de ambassade in Moskou komen zonder toestemming van de Sovjet-Unie.
En toen Nederland in 2017 een Turkse minister uitzette die tegen de zin van de regering naar Rotterdam was afgereisd, verbood Turkije de Nederlandse ambassadeur toegang tot het land. Deze ambassadeur was op dat moment in het buitenland en kon niet terugkeren naar Ankara, al werd hij niet tot persona non grata verklaard. Uiteindelijk besloot Nederland deze ambassadeur bijna een jaar later terug te trekken.
Toch blijft het lastig om het gedrag van ondiplomatieke diplomaten te beteugelen: je kunt een ambassadeur niet de toegang tot de media ontzeggen. En veel landen zullen harde maatregelen schuwen omdat ze de woede van Trump niet willen riskeren. Nederland kon in 2022 Russische diplomaten uitzetten omdat de relatie al gespannen was vanwege de invasie van Oekraïne, maar met de VS liggen de verhoudingen anders.
De Fransen kozen deze week daarom toch maar voor verzoening. Kushner belde de Franse minister van Buitenlandse Zaken op, de twee zouden volgens Politico een „openhartig en vriendelijk” gesprek hebben gevoerd, en daarmee was de kous af. Kushner is weer welkom op de Franse ministeries.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet