Sociale media NRC bekeek het X-account van premier Rob Jetten, @minpres. In de eerste dagen van zijn premierschap kreeg hij op de X-berichten die hij plaatste ruim tweehonderd homofobe reacties.
Premier Rob Jetten tijdens de tweede dag van het debat over de regeringsverklaring.
Een vrolijk filmpje waarin Rob Jetten op een oranje podium staat en Nederlandse sporters feliciteert met hun olympische medailles, geplaatst op het X-account van de premier. Daaronder een reactie van het account @charles_carlier: „Je bent nog steeds een pisnicht.” Bij een foto van de eerste ministerraad van het kabinet-Jetten schrijft @Dutch34504783: „Haal die smerige zaadvragende lachende nepsmoel weg! Bruinwerker!” @Kamazeulke plaatst een bewerkte afbeelding van Jetten en zijn partner, met bijschrift „een zwarte dag in de geschiedenis”.
NRC bekeek het X-account van de premier (@MinPres), dat maandag werd overgezet van Dick Schoofs naam op die van Rob Jetten, en analyseerde ruim vijfduizend reacties op X-berichten die in de eerste twee dagen van Jettens premierschap werden geplaatst. Meer dan tweehonderd van die berichten, geplaatst door ruim honderdtachtig unieke accounts, bevatten homohaat. Daaronder vallen scheldwoorden, stereotyperingen, met kunstmatige intelligentie bewerkte afbeeldingen van Jetten, mensen die schrijven dat ze een homoseksuele premier „Nederland onwaardig” vinden. NRC legde zich toe op het X-account @MinPres, aangezien dat met 1,3 miljoen volgers het grootste officiële socialemedia-account van de premier is.
Op Jettens ‘eigen’ profielen op onder meer Instagram, TikTok en Facebook, waarop hij politiek en privéleven toont, krijgt hij al jaren te maken met haatberichten over zijn seksualiteit. In 2021, toen Jetten nog klimaatminister was namens D66, nam hij een video op waarin hij homofobe berichten voorlas die hij op zijn socialemedia-accounts had gekregen. „Sommige mensen vragen zich of zo’n internationale dag tegen homofobie echt nodig is”, schreef D66 erbij. „Oordeel zelf.” Uit onderzoek van De Groene Amsterdammer bleek in 2023 al dat het D66-X-account en Jettens persoonlijke X-account op nummer twee en vijf staan in een top-tien van X-accounts die het meest worden vermeld in homofobe en transfobe berichten.
Valt tweehonderd homofobe berichten op ruim vijfduizend reacties al met al niet mee? „Het lijkt misschien weinig, maar wat hij krijgt bestaat uit nog meer dan alleen homofobe reacties, het stapelt op”, zegt Sara Pabian, universitair docent communicatie aan Tilburg University. Afgelopen week publiceerde wetenschapstijdschrift Behaviour & Information Technology een onderzoek van haar en twee collega’s onder jongvolwassen socialemediagebruikers, waaruit blijkt dat online haatspraak steeds meer ‘normaal’ wordt gevonden.
De respondenten keuren de berichten wel af, maar kiezen er veelal voor te doen alsof ze deze niet hebben gezien. „Een bericht rapporteren bij een platform kost volgens hen veel moeite”, zegt Pabian. De ondervraagde jongeren zijn bezorgd dat, als ze wel publiek reageren op haat, anderen negatief reageren of dat ze bijdragen aan de verdere verspreiding van haat. „Online haatspraak is zo alomtegenwoordig dat we er niet meer van schrikken”, zegt Pabian. „Inmiddels wordt het als een kenmerk van een online omgeving gezien, zeker in het geval van X. Bij publieke figuren kijken we er nog minder van op.”
Politicoloog Anne Louise Schotel, die voor de Universiteit van Amsterdam onderzoek deed naar lhbti’ers in de politiek, noemt het de ‘zichtbaarheidsparadox’. Dat Jetten een functie als minister of minister-president krijgt is „noodzakelijk voor de acceptatie en de verwerving van meer lhbt-rechten en het idee dat mensen die niet hetero zijn op zo’n positie kunnen komen”. „You can’t be what you can’t see”, zegt Scholten. „Tegelijkertijd zorgt meer zichtbaarheid altijd voor backlash en weerstand.”
Ook criminoloog Isabelle van der Vegt van de Universiteit Utrecht zag het terug in haar onderzoek naar online haat en dreigingen tegen publieke personen: „Een prominente positie hangt sterk samen met het aantal haatberichten dat je ontvangt.” Al valt het haar op dat reacties op Instagram en TikTok positiever zijn dan die op X. „Daar zie ik mensen schrijven dat Jetten een voorbeeld is, en ik zie comments van mensen uit andere landen die zo blij zijn voor Nederland.”
De haat heeft te maken met hoe we ‘de politicus’ zien, zegt Schotel. „Een witte man in pak, hoogopgeleid, hetero. Hoe meer je daarvan afwijkt, hoe ingewikkelder het wordt.” Mensen voelen zich bedreigd wanneer degene die een machtspositie krijgt niet past bij het beeld dat ze hebben van een machthebber. En die haatberichten hebben serieuze gevolgen voor de diversiteit van politici, aldus Schotel, want „uit onderzoek blijkt dat het mensen weerhoudt van zo’n functie” als ze niet aan het standaardbeeld voldoen.
De Rijksvoorlichtingsdienst beheert de accounts van @MinPres, berichten en filmpjes worden in overleg met Jetten geplaatst. De dienst laat vrijdag weten dat „zaken die de veiligheid van de minister-president raken niet gemonitord worden door de Rijksvoorlichtingsdienst, maar door de verantwoordelijke instanties”.
D66 beheert Jettens persoonlijke accounts. „Wij kijken niet naar de haatberichten die binnenkomen, we houden het niet bij”, zegt een woordvoerder van D66. „X verlaten is overwogen, maar eigenlijk geen optie”, zegt hij. „We willen iedereen in de samenleving bedienen, dus blijven we erop.”
Ook Eerste Kamerlid Boris Dittrich (D66) ziet dat Jetten weinig haatreacties leest. „Er is geen tijd meer voor.” Eerder heeft Jetten nog eens iemand gebeld die een haatbericht naar hem stuurde, zegt Dittrich. „Om te vragen: waarom doe je dit?”
Dittrich, die zelf homoseksueel is en zich bij Human Rights Watch jarenlang inzette voor lhbtqi+-rechten, werd bedreigd toen hij in de jaren negentig werkte aan de legalisering van homohuwelijk. „Toen kreeg ik brieven, mensen moesten hun bezwaren op papier zetten, er een postzegel op plakken, naar het postkantoor. Nu kun je met één druk op je telefoon iets versturen, het is allemaal zoveel laagdrempeliger.”
Dittrich denkt dat het makkelijker wordt om met haat om te gaan wanneer je als politicus „bepaalde dingen hebt bereikt”. „Ik kom voor mijn werk veel in het buitenland en het is niet onopgemerkt gebleven dat Nederland een gay premier heeft. Het geeft óók energie, positieve energie. Dat komt ook allemaal in Jettens rugzak te zitten.”
Op X zijn de reacties niet uitsluitend vijandig. @HandersonPhil schrijft: „@MinPres Hou je taai daar in dat haathol”.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag