Spanningen Cuba-VS Veel is nog onduidelijk over de Cubanen die gewapenderhand het eiland zouden hebben willen binnendringen. Dachten deze avonturiers werkelijk met tien man een 67 jaar oud communistisch regime omver te kunnen werpen?
Een veerbootje steekt de Baai van Havana over, op de achtergrond schepen van de Cubaanse kustwacht.
Terwijl de rest van Cuba door nijpende brandstoftekorten en wegblijvende toeristen economisch verder implodeert, blijven de inlichtingendiensten uitstekend functioneren. Hoe nauwlettend het regime elke mogelijke bedreiging van zijn voorbestaan in de gaten houdt, bleek deze week opnieuw aan de noordkust van het eiland. De Cubaanse grenswacht onderschepte woensdagochtend een speedboot uit Florida, met aan boord tien mannen die volgens de communistische machthebbers een „infiltratie met terroristisch oogmerk” planden. Vier van hen werden doodgeschoten en zes werden gevangengenomen, aldus Havana.
Veel is nog onduidelijk over de plannen van deze veronderstelde binnendringers. Maar volgens de Cubanen waren het zeker geen smokkelaars die mensen wilden oppikken om hen clandestien het land uit te helpen, zoals in het recente verleden gebeurde. Daarvoor zouden de opvarenden veel te zwaar bewapend zijn geweest.
Als deze verklaring van de Cubanen klopt, roept ze veel vragen op. Dachten deze avonturiers met tien man een 67 jaar oud communistisch regime omver te kunnen werpen? Betekent het feit dat de Cubanen ook een handlanger op land inrekenden, dat deze groep al langer op de radar van de autoriteiten stond? Dat ze mogelijk zelfs was geïnfiltreerd door spionnen van de Cubaanse geheime dienst, van wie bekend is dat ze Florida’s rechtse ballinggemeenschap scherp in de gaten houdt?
Wat in dit spiegelpaleis al wel duidelijk is, is dat het incident plaatsvindt op een moment van torenhoge spanningen tussen Cuba en de VS. Begin dit jaar ontvoerde de regering-Trump de Venezolaanse leider Nicolás Maduro, een belangrijke bondgenoot van het bewind in Havana. Eind vorige maand kondigde Washington een olieblokkade af tegen Cuba, waardoor de chronische energiecrisis zich er verder verdiepte. De regering-Trump is uit op een democratische omwenteling, herhaalde haar buitenlandminister, de Cubaans-Amerikaanse politicus Marco Rubio, deze week.
Dat er woensdag ook twee Amerikaanse staatsburgers tussen de opvarenden zouden hebben gezeten – een dood, de ander gevangen – kan deze bilaterale spanningen verder opvoeren. Rubio is veruit de machtigste politieke telg van de Cubaans-Amerikaanse gemeenschap in Zuid-Florida, waar negen van de opvarenden de laatste jaren of decennia woonden. In zijn thuisstad Miami zal de druk op de minister groot zijn om voor ‘zijn’ mensen op te komen.
Tegelijkertijd maakt Cuba de Amerikaanse autoriteiten het verwijt dat zij van tevoren niet optraden tegen de mannen aan boord. Twee van de opvarenden stonden op de Cubaanse nationale terreurlijst, omdat ze betrokken zouden zijn bij terrorisme. Deze lijst werd met de VS gedeeld, maar deze twee individuen „genoten immuniteit op Amerikaanse bodem”, klaagde de Cubaanse onderminister van Buitenlandse Zaken donderdag in een persverklaring.
In het verleden was Zuid-Florida vaker springplank voor ballingen die onbesuisde acties ondernamen tegen het regime van de Castro-broers. Zo strooide de zelfverklaarde humanitaire reddersclub ‘Hermanos al Rescate’ foldertjes uit boven Havana en riepen ze burgers op in opstand te komen. In 1996 ontstond een ernstige diplomatieke crisis toen twee van hun vliegtuigjes werden neergehaald door de Cubaanse luchtmacht. De vier inzittenden van de Cessna-toestellen kwamen daarbij om het leven.
Dit incident had in 1996 plaats op 24 februari, een datum die de ballingenclub had uitgekozen omdat op dezelfde dag in 1895 Cubanen hun onafhankelijkheidsstrijd tegen de Spanjaarden begonnen. Ook de deze week onderschepte speedboot begon zijn tocht in de nacht van dinsdag 24 februari – dertig jaar na het Hermanos al Rescate-incident.
José Basulto, piloot van een derde vliegtuigje dat in 1996 aan de Cubaanse straaljagers wist te ontkomen, reageerde deze week op het bootincident. „Die mensen die zo handelen, naar Cuba gaan om mensen op te pikken, die riskeren hun leven.”
De afgelopen jaren staken vanuit Florida regelmatig speedboten de smalle zeestraat naar Cuba over om mensen het eiland af te smokkelen. In 2022 meldde Cuba dat jaar in totaal dertien boten te hebben onderschept. Daarbij zouden de smokkelaars twee keer een vuurgevecht zijn aangegaan. In een geval openden ze met een automatisch geweer het vuur op de Cubaanse kustwacht, waarbij een agent gewond raakte. In het andere geval doodde de grenswacht een smokkelaar na een korte achtervolging.
Het incident van woensdag lijkt meer dan een smokkelmissie te zijn geweest, afgaande op de Cubaanse verklaringen. Op de boot zouden verschillende typen vuurwapens, munitie, molotovcocktails, nachtkijkers, militaire rantsoenen, kogelvrije vesten, camouflagekleding, communicatieapparatuur en „uniformen met contrarevolutionaire insignes” zijn aangetroffen.
Donderdag gaf Havana een lijst met tien namen vrij en een van hen belde tijdens de overtocht een uur lang met zijn bejaarde ouders, meldde The Washington Post donderdagavond. Volgens zijn moeder Edisbel Sánchez wilde haar zoon Amijail de wereld „een moedige daad” tonen en „Cuba bevrijden”. Ze probeerde vergeefs hem dit uit het hoofd te praten.
Op zijn Facebook-pagina is Amijail Sánchez actief in de groep Autodefensa del Pueblo (ADP). Deze ‘Volkszelfverdeding’ zou Cubanen oproepen om anti-regeringsteksten op muren te schilderen en hiervan foto’s op sociale media te zetten. Ook zou Sánchez een vrouw in Cuba in 2024 hebben aangezet tot het gooien van een molotovcocktail, aldus de autoriteiten.
Een andere man op de lijst is Conrado Galindo Sariol, die als voormalig politiek gevangene in Cuba enige bekendheid geniet in de ballingengemeenschap. Zijn vrouw had hem sinds zondag niet meer gezien en „heeft altijd zijn idealen gehad”, vertelde ze aan The New York Times. Maar haar man zou niets van wapens weten. „Wapens, wat voor wapens?”
Meer familieleden beschrijven de gedode en opgepakte opvarenden als politiek geëngageerd, maar zeker niet als getrainde huurlingen. De vraag is daarmee ook hoe goed voorbereid hun missie was.
De boot zelf werd dinsdagavond pas gestolen in een van de Florida Keys, de langgerekte sliert eilanden aan de zuidpunt van Florida, die onderling met een snelweg verbonden zijn. De man die de boot gestolen zou hebben, werkte voor de eigenaar als tegelzetter en zijn truck staat nog op de kade. Hij zou twee kinderen op het eiland hebben en een van de vier doden zijn.
En dan is er nog Rolando Azcorra, die op de eerste namenlijst stond, maar daar door Cuba weer van afgehaald werd. Dit nadat journalisten de 31-jarige activist belden, hij opnam en vertelde thuis in Miami te zitten. Azcorra werd volgens de Cubanen „per vergissing geïdentificeerd als lid van de groep, maar dat was hij niet, al staat hij bekend om zijn geschiedenis van gewelddadige acties en intenties tegen Cuba”.
Azcorra is een activist die voor het omverwerpen van het regime verder wil gaan dan protestbordjes neerzetten, vertelde hij aan The New York Times. Hij denkt dat hij ook niet per vergissing op de lijst figureerde, „Ze weten precies wie ik ben. Ze hebben me ofwel met iemand anders verward of dachten dat ik er daar bij zou zijn.”
Dit laatste zou kunnen impliceren dat de Cubaanse diensten wisten van de plannen van de groep of haar in ieder geval in de gaten hielden. De prominente Cubaanse activist Marcell Felipe wees er in de Amerikaanse krant op dat Cubaanse spionnen in de VS wel vaker dit soort groepen infiltreerden en „gewillige deelnemers” opjutten tot actie.
Of dit laatste ook bij dit roekeloze avontuur het geval is, staat niet vast. Maar door de missie in de kiem te smoren en zes leden levend gevangen te nemen, heeft Havana in ieder geval waardevol diplomatiek wisselgeld binnengehaald. In de oplopende crisis met de regering-Trump kan dit nog wel eens van pas komen.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.