Precies twee jaar geleden reageerden publieke omroepen geschokt op een rapport waaruit bleek dat grensoverschrijdend gedrag breed speelde bij de NPO. Wat is er sindsdien veranderd? "De cultuurverandering is ingezet, maar nog lang niet bij iedere leidinggevende en op iedere redactievloer geland."
De onderzoekscommissie onder leiding van oud-minister Martin van Rijn werd in november 2022 in het leven geroepen na een artikel van de Volkskrant. Dat artikel ging over de onveilige werksfeer achter de schermen van het tv-programma De Wereld Draait Door. Toen ook meldingen over grensoverschrijdend gedrag bij talkshow Op1 en NOS Sport binnenkwamen, werd het onderzoek uitgebreid naar de hele Nederlandse Publieke Omroep (NPO).
De uitkomsten van het onderzoek waren schokkend. Drie op de vier (voormalige) NPO-medewerkers die meededen aan het onderzoek naar misdragingen op de werkvloer zeiden ermee te maken te hebben gehad of er getuige van te zijn geweest. Ze deelden hun ervaringen met pesten, intimidatie, seksisme, discriminatie en verbaal en zelfs fysiek geweld.
De omroepen reageerden geschokt op de bevindingen van de onderzoekscommissie, die zeventien aanbevelingen deed om de cultuur te veranderen en de sociale veiligheid te vergroten. Inmiddels is het twee jaar later. Wat is er sindsdien gebeurd?
De omroepen laten aan NU.nl weten dat ze hebben geïnvesteerd in onder meer leiderschapsontwikkeling, feedbacktrainingen voor medewerkers en heldere procedures rondom meldingen. Er zijn gedragscodes ontwikkeld of opnieuw onder de aandacht gebracht en het aantal vertrouwenspersonen is uitgebreid.
AVROTROS heeft in 2025 individuele coaching, intervisie en reflectie voor alle leidinggevenden verplicht gesteld. Bij onder meer KRO-NCRV en de VPRO is sociale veiligheid een terugkerend onderwerp in overleggen van het management, de directie en de raad van toezicht.
Omroep MAX heeft een beslisboom ontwikkeld die duidelijk maakt welke opties medewerkers hebben als ze ongewenst gedrag ervaren. Bij BNNVARA en de NOS hebben de medewerkers zogeheten activebystandertrainingen gevolgd. De medewerkers leren wat ze moeten doen als ze getuige zijn van ongewenst gedrag.
Bij de NOS-redacties Nieuws en Sport - waar na een oproep van de omroep bijna honderd klachten binnenkwamen bij twee externe vertrouwenspersonen - zijn medewerkers met elkaar in gesprek gegaan over gedrag, omgangsvormen en samenwerking.
Ook WNL was in de afgelopen jaren met regelmaat onderwerp van de berichtgeving. (Oud-)werknemers spraken zich uit over de angstcultuur die bij de omroep zou heersen. Zij wezen Bert Huisjes, die in oktober 2024 bij WNL vertrok, aan als schuldige. Hij zou als hoofdredacteur én bestuurder bij WNL te veel macht hebben gehad.
Daar heeft de omroep - die ook intern onderzoek heeft gedaan - van geleerd. "Er is niet langer één bestuurder-hoofdredacteur, maar er zijn nu een algemeen directeur en hoofdredacteur, waardoor rollen en taken duidelijk gescheiden zijn", laat een WNL-woordvoerder weten.
WNL is daarnaast de eerste publieke omroep die een ombudsfunctionaris heeft aangesteld. De functionaris adviseert medewerkers onafhankelijk en onpartijdig bij klachten en kwesties rond beoordelingen, werkomstandigheden, re-integratie en samenwerkingsproblemen. De NTR introduceert dit jaar een ombudsman als aanvullende stap richting erkenning en nazorg.
De omroepen zien de cultuurverandering als een voortdurend proces dat om aandacht, reflectie en investeringen vraagt. "De ingezette stappen vormen een stevige basis, maar het werk aan een veilige, open en aanspreekbare werkomgeving blijft onverminderd doorgaan", zegt een woordvoerder van de NTR. De hierboven genoemde maatregelen zijn slechts een greep uit de interventies van omroepen.
"De inspanningen tot nu toe zijn zeker niet voor niets geweest, maar er heerst nog steeds een gevoel van onveiligheid", zegt Thomas Bruning, algemeen secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ). "Dat heeft te maken met de grote onzekerheid waar makers mee te maken hebben. We zien nog steeds freelancecontracten die - onder meer vanwege de wetgeving rondom schijnzelfstandigheid - niet verlengd worden. Maar ook programma's die elk half jaar of jaar verlengd worden, terwijl we weten hoe belangrijk ze zijn. Dat legt de onzekerheid rondom programma's bij de makers, terwijl dat niet zo zou moeten zijn."
Voor een cultuurverandering - een proces van "misschien wel jaren" - is het belangrijk dat de vaak ontbrekende medezeggenschap voor makers goed wordt georganiseerd, zegt Bruning.
Steun- en adviespunt Mores ziet dat niet iedereen zich durft uit te spreken of gebruikmaakt van de meldsystemen. Dat komt volgens de organisatie voor de culturele, creatieve en mediasector "door onzekere contracten, de cultuur of (informele) hiërarchie op de redactievloer, bezuinigingen en prestatiedruk".
Mores ziet sinds de inspanningen van de omroepen een verschuiving van de vraag van ondersteuning van medewerkers naar advies aan leidinggevenden. "Maar het aantal gesprekken met mensen die grensoverschrijdend gedrag ervaren is gezien de genomen maatregelen nog steeds relatief groot." Het aantal leidinggevenden dat bij incidenten contact opneemt met Mores om te sparren is in het afgelopen jaar juist substantieel toegenomen. "Leidinggevenden en bestuurders blijken nog vaak handelingsverlegen bij meldingen of ervaren binnen de organisatie weinig steun bij hun rol."
"De cultuurverandering is op veel plekken ingezet, maar nog lang niet bij iedere leidinggevende en op iedere redactievloer geland", stelt Mores. "Dit heeft blijvende aandacht nodig, zeker als de sector extra onder druk staat door bezuinigingen."
Ook de NVJ en de omroepen vrezen dat "nobele voornemens" door de aangekondigde bezuinigingen onder druk komen te staan. De NOS-woordvoerder: "De uitdaging is voldoende ruimte overhouden om te investeren in cultuurverandering en sociale veiligheid én om de sfeer en onderlinge verhoudingen goed te houden in een periode waarin pijnlijke keuzes onvermijdelijk lijken."
Source: Nu.nl algemeen