Voor de komst van Donald Trump naar Davos sprak de ene na de andere wereldleider zich kritisch uit over de annexatieplannen van de Amerikaanse president. Hoe spraken zij hem aan op zijn geopolitieke ramkoers? En hoe reageerde Trump daar later zelf weer op?
Door Thom Canters
Premier Canada
Dinsdag, 16:30
Speech in grote zaal
Ongetwijfeld een van de meest opvallende toespraken op dinsdag was die van de Canadese premier Mark Carney. Het westerse verhaal over een op regels gebaseerde internationale rechtsorde was altijd ‘gedeeltelijk onwaar’, betoogde Carney. Maar nu de Verenigde Staten onder leiding van president Trump zo open en bloot hun macht laten gelden, is ook wat er nog van overbleef volgens hem definitief voorbij.
‘Laat mij duidelijk zijn’, aldus Carney. ‘We zitten midden in een scheuring, niet een transitie.’ ‘Elke dag worden we eraan herinnerd dat we leven in een tijdperk van rivaliteit tussen grootmachten, dat de op regels gebaseerde orde aan het vervagen is, dat de sterken hun eigen gang gaan en dat de zwakken dat moeten ondergaan.’ ‘Middelmachten’ zoals Canada doen er volgens Carney goed aan om niet langer ‘in een leugen te leven’, maar gezamenlijk hun eigen pad te kiezen. ‘Anders staan we zelf op het menu.’
President Frankrijk
Dinsdag, 14:00 uur
Speech in grote zaal
Zo absoluut over het einde van de pax Americana als Carney was de Franse president Emmanuel Macron niet. Maar ook hij sprak over een ‘verschuiving naar een wereld zonder regels, waar het internationaal recht met voeten wordt getreden en waar alleen het recht van de sterkste lijkt te gelden’. Europa zit volgens hem gevangen tussen de ‘onacceptabele’ importheffingen van president Trump en het ‘verstorende’ handelsbeleid van China, dat ‘hele industriële en commerciële sectoren dreigt te overspoelen’.
Het vraagt volgens Macron, die vanwege oogproblemen sprak met een zonnebril op, om meer multilaterale samenwerking via bijvoorbeeld de Verenigde Naties en om strategische autonomie van Europa. De Franse leider riep zijn collega’s op niet langer passief te zijn of zich enkel te beperken tot een ‘puur morele benadering’. ‘Europa beschikt over zeer krachtige instrumenten’ en moet niet bang zijn om de handen vies te maken. Maar in tegenstelling tot de grootmachten moet Europa volgens hem de voorkeur geven aan respect boven pestgedrag, en ‘de rechtsstaat boven brute kracht’.
Secretaris-generaal NAVO
Woensdag, 10:15 uur
Panelgesprek in kleinere zaal
Door de dreigementen van Trump over het innemen van Groenland voelen de meeste westerse regeringsleiders zich gedwongen zich uit te spreken. Zo niet Navo-chef Mark Rutte. In een paneldiscussie liet Rutte zich niet verleiden om op de kwestie in te gaan. ‘Ik maak me een beetje zorgen dat we de aandacht laten verslappen door ons zozeer op deze, andere kwesties te richten’, aldus Rutte. ‘Onze focus moet volledig op Oekraïne liggen.’ De nog altijd voortdurende oorlog is volgens hem ‘cruciaal voor de veiligheid van zowel Europa als de Verenigde Staten’.
In een poging het bondgenootschap bijeen te houden, kiest Rutte voorlopig voor vleierij. In een door Trump gedeeld privébericht overlaadt Rutte de Amerikaanse president met complimenten over onder meer de Gazastrook en Oekraïne. ‘Ik maak me er niet populair mee bij jullie als ik Donald Trump verdedig’, zegt Rutte in Davos. Maar volgens hem moet Europa blij zijn met de huidige Amerikaanse leider, omdat hij het continent heeft gedwongen meer te doen op het gebied van defensie. En wat betreft Groenland heeft Trump volgens Rutte gelijk: ‘We moeten daar meer doen’.
Gouveneur California
Woensdag, 13:55 uur
In de hal bij journalisten
Yashar Ali/ X
De houding van mensen als Rutte is precies waar Gavin Newsom, de Democratische gouverneur van Californië, zich mateloos aan stoort. Tegenover een groep journalisten gaf Trump-criticaster Newsom, wiens naam veelvuldig rondgaat voor de presidentsverkiezingen van 2028, ook leiders uit Europa een veeg uit de pan. Trump heeft hen ‘bespeeld’. Maar in plaats van een rechte rug te tonen, blijven ze volgens Newsom op ‘zielige’ wijze vasthouden aan een ‘diplomatiek van beleefdheden’.
‘Het is tijd om de schouders eronder te zetten’, is zijn boodschap aan Europese leiders die vrezen voor Trumps plan om Groenland ‘goedschiks of kwaadschiks’ in te lijven. ‘Het is tijd om serieus te worden en niet meer medeplichtig te zijn.’ Newsom, die bekendstaat om zijn imitaties van Trumps retoriek, vindt dat de handschoenen uit moeten. Trump is een ‘t rex’: ‘Je paart met hem of hij vreet je op’.
Premier België
Dinsdag, 13.00 uur
Panelgesprek in kleinere zaal
De Belgische premier Bart De Wever wilde eerder laten zien dat Europa niet op zijn knieën gaat voor de VS. In een paneldiscussie over Europa’s plek in een veranderende wereld zei hij dat ‘geen enkel buurland onderdeel wil worden van de Verenigde Staten’. Maar ‘mensen willen wel onderdeel zijn van de Europese Unie’.
De Wever erkende dat Europa tot nu toe heeft geprobeerd Trump te paaien, bijvoorbeeld met de handelsdeal die de EU vorig jaar met de VS sloot. ‘Maar nu worden er zo veel rode lijnen overschreden’, aldus De Wever. ‘Een gelukkige vazal zijn is één ding, een ongelukkige slaaf zijn, is iets heel anders.’ Als Europa nu ‘terugdeinst’, dan zet het zijn ‘waardigheid’ op het spel.
President van de Europese Commissie
Dinsdag, 10.00 uur
Speech in grote zaal
Ook de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, zei dat ‘geopolitieke schokgolven’ Europa nu moeten aanzetten tot actie. In haar toespraak probeerde Von der Leyen de veranderende wereld onder Trump vooral neer te zetten als een ‘kans’ voor Europa om zichzelf echt onafhankelijk te maken. Aan nostalgie naar een oude wereldorde heeft het continent niets. ‘Tijd rekken, en hopen dat alles snel weer terugkeert naar hoe het was, zal onze structurele afhankelijkheden niet oplossen’, aldus Von der Leyen. ‘Mijn punt is: als deze verandering permanent is, dan moet Europa zichzelf ook permanent veranderen.’
President Verenigde Staten
Woensdag, 14:30 uur
Speech in grote zaal
Na alle toespraken waarin westerse leiders in meer of minder bewoordingen spraken over het einde van het transatlantische bondgenootschap van de afgelopen decennia, was het aan Trump zelf om zijn reactie te geven. Tegenover een volle zaal zei hij naar de speeches van Carney en Macron te hebben geluisterd. ‘Canada bestaat dankzij de VS’, kaatste Trump terug. ‘Onthoud dat, Mark, de volgende keer dat je zulke uitspraken doet.’
‘Zal ik dan maar wat over Groenland zeggen?’, zei hij na een lang betoog over het vermeende economische verval van Europa en de voorspoed die de VS momenteel zouden ondervinden.
Van zijn wens om Groenland in te lijven, zal Trump omwille van de nationale veiligheid van de VS geen afstand doen. Maar voor nu beloofde hij geen geweld te gebruiken om de annexatie waar te maken. ‘We krijgen waarschijnlijk niets tenzij ik bepaal om buitensporig geweld te gebruiken’, zei hij nog. ‘Maar dat zullen we niet doen. Ik wil geen geweld gebruiken, ik zal geen geweld gebruiken.’
Wel wil Trump dat er ‘onmiddellijk’ onderhandelingen aanvangen om de overname te regelen. Als Europese leiders ja zeggen, dan zullen de VS volgens hem dankbaar zijn. Maar, zo waarschuwde hij, zeggen ze nee, ‘dan zullen we dat niet vergeten’.
Het World Economic Forum in Davos was altijd de hoogmis van globalisering en vrijhandel. Dit jaar is het echter de hoogmis van een nieuwe wereldorde waarin de Amerikaanse president Donald Trump doet wat hij wil.
De EU wil geen ruzie met de VS maar bereidt zich er wel op voor. Trump heeft een grens overschreden, is de eensgezinde mening nu hij Groenland wil inlijven. ‘De soevereiniteit en integriteit van ons grondgebied zijn ononderhandelbaar.’
Voor Nederland liggen ‘alle opties op tafel’ als de VS daadwerkelijk op 1 februari hun dreigement van hogere tarieven uitvoeren. Tot die tijd zet het zich in voor een eensgezinde Europese reactie, en wacht af of de VS bereid zijn de crisis op te lossen.
Source: Volkskrant