Groenland
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Een Amerikaanse militaire interventie op Groenland zou het einde betekenen van de NAVO. Dat zei de Deense premier Mette Frederiksen vorige week in reactie op de aanhoudende dreigementen vanuit het Witte Huis om Groenland in te lijven.
Hoewel de kou enigszins uit de lucht is, na een gesprek van een Deense regeringsdelegatie met de Amerikaanse buitenlandminister Rubio en vice-president Vance in Washington, is de schade al aangericht. De Europese NAVO-leden kunnen na de Amerikaanse dreigementen niet langer bouwen op de VS. Het instellen van een Amerikaans-Deense ‘werkgroep’ over Groenland verhelpt daar weinig aan. President Trump sluit een bezetting van Groenland nog steeds niet openlijk uit.
Denemarken stuurt nu extra manschappen en materieel naar Groenland. Europese NAVO-landen als Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, Zweden en Nederland doen dat eveneens. Dat heeft allemaal weinig te maken met het tegemoetkomen aan de Amerikaanse wens het gebied beter te verdedigen tegen Rusland of China. Daarvoor zijn de gestuurde aantallen veel te miniem. Maar hun aanwezigheid zal inhouden dat de VS bij een militaire actie niet alleen direct in conflict zijn met de Denen, maar ook met de andere NAVO-landen.
Of dat zo werkt, valt te bezien. Maar het signaal is wél duidelijk: de sfeer in Europa tegenover de Verenigde Staten is merkbaar aan het veranderen. Het vermogen om Amerikaanse kritiek en druk te incasseren blijkt, na een jaar van toegeeflijkheid, zijn limiet te bereiken.
Sinds president Trump een jaar geleden aan zijn termijn begon, hebben de Europese landen een niet aflatende stroom van beledigingen, bedreigingen en vijandige maatregelen over zich heen gekregen. Dat begon met de inmiddels beruchte en confronterende toespraak van vice-president Vance bij de veiligheidsconferentie in München, en culmineerde – vooralsnog – in de publicatie van de nationale Amerikaanse veiligheidsstrategie in december. Daarin wordt zware kritiek geuit op de vrijheid van meningsuiting in de EU, en actief gestreefd om rechts-radicale politieke stromingen te steunen die Europa ‘weer groot moeten maken’ naar Amerikaans voorbeeld.
Tussendoor waren er de hoge invoerheffingen die Trump vanaf 1 april, ‘Liberation Day’, oplegde aan Amerika’s economische rivalen én de landen in Europa die nog steeds in de veronderstelling waren dat zij bondgenoten van de Verenigde Staten waren. Ook is er de aanhoudende druk om Amerikaanse techbedrijven die de Europese sociale media domineren – en daarmee een voertuig kunnen zijn voor de politieke agenda uit de Amerikaanse veiligheidsstrategie – geen strobreed in de weg te leggen.
Dat Europa tot nu toe meebewoog is begrijpelijk. De afhankelijkheid van de VS is te groot. Dat geldt voor sociale media, voor de computerprogramma’s waar burgers en bedrijven mee werken. Het geldt voor het betalingsverkeer waar Amerikaanse bedrijven als Mastercard een grote rol spelen. Het gaat op voor de ‘clouds’ waarin data op afstand worden bewaard. Het speelt bij de energievoorziening waar Russisch gas grotendeels is ingeruild voor vloeibaar gas, waarvan een flink deel uit de VS komt.
De lijst is lang en helemaal bovenaan staan defensie en inlichtingen. Daar is de afhankelijkheid extra acuut door de oorlog die aan de Europese oostgrens woedt tussen Rusland en Oekraïne. Het al dan niet handhaven van wapenleveranties, inlichtingen en logistieke steun is het belangrijkste Amerikaanse drukmiddel. Veel Europese landen beschikken over Amerikaanse wapens waarvan de inzetbaarheid, als het erop aankomt, niet gegarandeerd is zonder Amerikaanse toestemming of ondersteuning.
Dat lijkt allemaal moedeloosmakend. Maar de omvang van de totale Europese economie is maar een achtste kleiner dan de Amerikaanse. Zo’n markt is te groot om te negeren. Amerikaanse bedrijven weten dat. Amazon, de grootste leverancier van clouddiensten biedt inmiddels een cloud aan die naar eigen zeggen volledig losstaat van Amerikaanse invloed, hoewel die garanties nog wel wat vragen oproepen. De Europese Centrale Bank werkt aan een eigen digitale munt om Amerikaanse dominantie te voorkomen. De ontwikkeling van eigen kunstmatige intelligentie gaat snel, en de wetgeving rond sociale media wordt stevig verdedigd. De ontwikkeling van een stevige eigen defensie, inclusief productiecapaciteit versnelt. Alternatieve energiebronnen kunnen de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen verder verminderen.
Dat kost allemaal tijd en vergt een gezamenlijkheid die ‘Europa’ te vaak nog ontbeert. Maar wie zich verbaast over wat de regering-Trump in één jaar heeft weten aan te richten, kan zich evengoed verheugen in de reactie die Europese landen in diezelfde korte tijd, en zeker de laatste maanden, hebben getoond.
Tegelijk verzuurt bij het Europese publiek de opinie over de Verenigde Staten. Uit een deze week gepubliceerd onderzoek van de European Council on Foreign Relations blijkt dat de reputatie van de VS behoorlijke schade oploopt. Het percentage burgers in de EU dat Amerika ziet als bondgenoot is in november 2025 ten opzichte van een jaar daarvoor gedaald van een – al lage – 21 naar nog maar 16. In het Verenigd Koninkrijk nam het af van 37 naar 25 procent.
Incasseren om tijd te kopen was, en is in veel gevallen, een rationele Europese strategie. Maar deze is eindig. Enerzijds daalt bij staten en het electoraat de tolerantie voor de neerbuigendheid, chantage en beledigingen van Trumps Witte Huis. Anderzijds is er de onherroepelijke trend Europa minder afhankelijk, en dus minder chantabel, te maken. Op een bepaald moment in de tijd zullen die twee elkaar ontmoeten. Dat is het punt waarop de geschatte schade van het nóg verder toegeven aan Washington hoger wordt dan de verwachte schade van een grotere assertiviteit. Dat stadium nadert met rasse schreden.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC