De Nederlandse hulpverlener Pieter Wittenberg is donderdag door een Griekse rechter vrijgesproken in een slepende zaak over het helpen van vluchtelingen op Lesbos. Wittenberg hielp vanaf 2016 migranten het eiland te bereiken, wat hem op een beschuldiging van mensensmokkel kwam te staan.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Volgens mensenrechtenorganisaties stond de zaak symbool voor het criminaliseren van hulp aan vluchtelingen. Naast mensensmokkel stond Wittenberg samen met 23 andere hulpverleners ook terecht voor deelname aan een criminele organisatie en witwassen. Van alle beschuldigingen zijn zij door een rechtbank op Lesbos vrijgesproken. Zij hadden maximaal 20 jaar celstraf kunnen krijgen.
De zaak tegen de 78-jarige Wittenberg sleepte zich al sinds 2018 voort. De Griekse autoriteiten hadden het op de gepensioneerde zakenbankier voorzien, omdat hij vanaf mei 2016 met hulporganisatie Emergency Response Centre International migranten ondersteunde bij het laatste deel van hun reis. Als ervaren zeezeiler bestuurde hij een boot die wankele bootjes met vluchtelingen de weg naar een veilige haven wees. Ook deelde hij zwemvesten uit.
In een verklaring laat Wittenberg weten ‘ongelooflijk opgelucht’ te zijn. ‘Na al die jaren van vervolging voelt deze vrijspraak als ademhalen na een lange duik.’ Tegelijkertijd noemt hij het ‘onverteerbaar’ dat de zaak zo veel schade heeft aangericht bij mensen die op de vlucht zijn geslagen. ‘Dat maakt dat ik me leeg voel in plaats van euforisch en blij.’
Onder de vrijgesprokenen bevindt zich ook de Syrische zwemster Sarah Mardini. Over Mardini en haar zus verscheen in 2022 op Netflix de film The Swimmers, over hun vlucht uit hun geboorteland. Anders dan Wittenberg zat zij 106 dagen in de cel tijdens hun voorarrest, samen met een andere hulpverlener.
Hulpverleners in Europese landen komen de laatste jaren steeds vaker in het beklaagdenbankje terecht. Volgens Picum, een netwerk van Europese organisaties voor ongedocumenteerden, kregen in 2024 minstens 142 mensen te maken met juridische vervolging voor hulp aan migranten. Griekenland stak er met 62 rechtszaken met kop en schouders bovenuit. Het komt volgens Picum zelden voor dat dit ook tot ook tot een (gevangenis)straf leidt.
Toch richt een rechtszaak al grote schade aan, vertelde Wittenberg vorig jaar aan de Volkskrant. ‘Sinds wij in 2018 vervolgd zijn, is er niemand meer die hulp biedt op het strand. Andere ngo’s en journalisten durven dat niet meer.’ En dat geeft volgens hem de Griekse kustwacht weer ‘vrij spel’ voor hun illegale pushbacks: zij duwen wankele bootjes met vluchtelingen terug richting Turkije.
Human Rights Watch spreekt om die reden van een bitterzoete uitspraak. Door de vervolging, ‘een perverse misrepresentatie van levensreddend humanitair werk’, is hulpverlening vrijwel stil komen te liggen. ‘Terwijl er nog steeds mensen verdrinken op de Egeïsche Zee.’ Amnesty International noemt het oordeel een ‘duidelijk signaal’. ‘Het verlenen van levensreddende humanitaire hulp is een plicht, geen misdaad.’
Vorig jaar kwamen er iets meer dan 48 duizend migranten aan in Griekenland, blijkt uit cijfers van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. Zo’n vierduizend van hen arriveerden op Lesbos. De Internationale Organisatie voor Migratie telde in 2025 zeker 287 dode of vermiste migranten in het oostelijke deel van de Middellandse Zee.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant