Zorgvuldig. Dat was de afweging van de CDA-fractie volgens Bontenbal om met een minderheidskabinet in te stemmen. Ik begrijp die afweging best. Maar zorgvuldig? Volgens mij meer een geval van: ‘God zegene de greep’.
Als dat woordje ‘zorgvuldig’ wordt gebruikt moet je tegenwoordig even goed opletten. Het is net te vaak een manier geworden om een proces goed te praten waarmee een beslissing tot stand komt die niet deugt, of mensen schaadt. Zorgvuldig zijn de processen van de provincie waarmee ze windmolens naast je huis zetten. Zorgvuldig is hoe de gemeente zegt de jeugdhulp te hebben ingericht. Zorgvuldig is met een tiental experts keurig de voorgeschreven procedure volgen, veel papier produceren, alle boxjes aanvinken en vervolgens een volstrekt onverantwoord besluit nemen.
Maar nergens heeft het woord ‘zorgvuldig’ zo veel zeggingskracht verloren als in de euthanasiepraktijk in Nederland. Officieel wordt een euthanasiemelding als zorgvuldig beoordeeld door de toetsingscommissie wanneer de uitvoerend arts aan de criteria heeft voldaan. Het lijden moet ernstig en uitzichtloos zijn. De patiënt moet wilsbekwaam zijn, een onafhankelijke second opinion moet worden uitgevoerd. Van de bijna 10.000 euthanasiemeldingen in 2024 voldeden slechts 6 niet.
Maar achter die façade van procedurele correctheid loopt de Nederlandse euthanasiepraktijk behoorlijk uit de hand. Patiënten met vergevorderde dementie, die op het moment zelf niet kunnen instemmen met het beëindigen van hun leven, krijgen toch een dodelijke injectie. Jongeren, minderjarigen zelfs die psychisch lijden worden als hopeloos beoordeeld en krijgen ook ‘groen licht’. In 2024 werd 30 keer het leven van iemand onder de dertig jaar beëindigd vanwege psychisch lijden. Dat lijkt weinig, maar de praktijk normaliseert in hoog tempo en euthanasie komt als het zo doorgaat in de top tien doodsoorzaken in deze leeftijdscategorie terecht. De aantallen groeien snel, en dat gaat mogelijk nog wel even door gezien de abominabele situatie in de Geestelijke Gezondheidszorg, met eindeloze wachtlijsten die voor de meest complexe en ernstige gevallen nóg langer zijn .
Het is begrijpelijk dat artsen en ouders de absolute gruwel van zelfdoding willen voorkomen. En soms de hoop opgeven. Maar het lijkt er nu eerder op dat euthanasie niet in plaats van, maar bovenop zelfdoding komt. We weten gewoon niet wat er met deze jonge mensen zou zijn gebeurd. Het maakt niet uit hoe zorgvuldig je uitzichtloosheid probeert vast te stellen, hoeveel ervaring je in huis hebt, welke literatuur je hebt bestudeerd, hoeveel gesprekken je voert. Het beloop van psychiatrische aandoeningen, anders dan bij een ziekte als ALS of alvleesklierkanker, blijft hoogst onzeker.
Deze week werd bekend dat een NTR-documentaire die werd gemaakt over het leven van de zeventienjarige Milou wier leven werd beëindigd vanwege psychisch lijden door psychiater Menno Oosterhoff wordt ingestuurd naar de Emmy’s. Het is volgens de Nederlandse omroep kennelijk de beste documentaire die afgelopen jaar werd gemaakt.
Ik ben het daar niet mee eens. Want de documentaire is weliswaar aangrijpend, en het lijden van de jonge vrouw wordt indringend weergegeven. Tegelijkertijd is het een verontrustend en eenzijdig verhaal, waar de lastige vragen uit zijn weggepoetst en de tegenstanders, (waaronder ik) als sta-in-de-wegs, als disrespectvol, worden afgeschilderd.
Wat de film weglaat is dat er bij euthanasie bij psychisch lijden vaak geen sprake is van een behandelrelatie, en dat die soms wordt uitgevoerd zonder overleg of zonder medeweten van de behandelend psychiater. Wat wordt weggelaten is hoe vaak meerdere artsen euthanasie weigeren omdat ze behandelopties zien, maar patiënten net zolang doorzoeken tot iemand wel bereid is. Wat wordt weggelaten is hoe de eindeloze aandacht voor euthanasie door activistische psychiaters en de familie van Milou de afgelopen jaren desastreuze effecten heeft gehad op de hoop van psychiatrische patiënten en hun motivatie om beter te worden. Mensen gaan minder vaak op zoek naar hoe te leven met hun aandoening, maar hoe daaraan te sterven. Anderen mogen dat kennelijk ook.
Wat de film weglaat zijn de eerdere beelden die in Milou’s euthanasietraject van haar werden gemaakt, die bij collega-psychiaters vragen opriepen over haar wilsbekwaamheid en zelfs aanleiding waren voor een alarmbrief aan het Openbaar Ministerie. Maar die beelden zijn spoorloos van het internet verdwenen.
Wat de film weglaat is hoe het fundament waarop euthanasie ooit stevig was geschoeid in Nederland inmiddels langzaam erodeert. Dat wat altijd dreigde nu realiteit aan het worden is. We zijn grote onzekerheid gaan toestaan. We zijn gaan schuiven, en dat brengt de gehele euthanasiepraktijk in gevaar.
De wereld zal met onze Emmy-inzending een onvolledig en eenzijdig beeld te zien krijgen van de realiteit. Een land dat alle vinkjes goed heeft staan, procedureel uitstekend te werk gaat, maar moreel volledig uit de bocht vliegt.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC