Podcast In ‘Kapu: een Surinaamse geschiedenis van de heroïnecrisis’ onderzoekt Gordon Cruden de drugsproblematiek van de jaren tachtig. Hij spreekt met hulpverleners, gebruikers en dealers. „De gevolgen zijn tot op de dag van vandaag voelbaar in de Surinaamse gemeenschap in Nederland.”
De Amsterdamse Zeedijk trok gebruikers en dealers van over de hele wereld.
Wandelend over de Zeedijk in Amsterdam wijst Gordon Cruden een aantal huizen aan. „Kijk, hier zat Emile’s Place en daar Atte’s Place.” Het zijn namen van cafés die er allang niet meer zitten. Op de Zeedijk, ook wel ‘Kapu’ genoemd, zaten tal van dat soort plekken. De Surinaamse onafhankelijkheid van 1975 had een grote migratiebeweging van Suriname naar Nederland in gang gezet. „De Surinamers die in die tijd naar Nederland verhuisden konden niet altijd rekenen op een warm welkom. Op de Zeedijk was er Surinaamse muziek en konden mensen geborgenheid vinden.”
Gordon Cruden maakte een podcast over dit deel van de geschiedenis van de Zeedijk. De Zeedijk was in de jaren zeventig en tachtig ook de heroïne-hotspot van Europa en de drugs deden dan ook hun intrede in de Surinaamse gemeenschap. Cruden was te jong om door te hebben wat er speelde, maar hij kent de Zeedijk uit die tijd wel. „Als klein jongetje ging ik met mijn vader boodschappen doen in een van de vele toko’s in het Wallengebied, daar hadden ze meer ’tropische’ producten dan in Amsterdam-Noord, waar we woonden. Ik voelde dat er iets aan de hand was op de Zeedijk. Het was spannend, maar ik werd vooral nieuwsgierig.”
Als volwassene besefte hij dat de gevolgen van de heroïnecrisis ver reikten. „Als kind denk je er niet over na waarom iemand bij zijn opa en oma woont. Later begreep ik hoeveel families zijn verscheurd door de drugs. Met deze podcast willen we laten zien hoe belangrijk het is om je eigen geschiedenis te omarmen.”
Voor het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis (NiNsee) is Cruden al jaren producent van de jaarlijkse Slavernijherdenking. „Al van jongs af ben ik geïnteresseerd in geschiedenis, dat kreeg ik ook mee vanuit huis. Op de middelbare school merkte ik dat er gaten zaten in hoe die geschiedenis verteld werd.”
De nieuwsgierigheid die hij in zijn jeugd voelde op de Kapu liet niet los. In 2020 plaatste hij een oproep op sociale media om verhalen uit die tijd te op te halen. „Ik was verbaasd over de hoeveelheid reacties. De behoefte om erover te vertellen was groot.” Hij verwierf het vertrouwen onder meer door een oproep te doen via radio mArt, een lokale radiozender die vooral populair is onder Surinaamse Nederlanders.
De podcast kwam tot stand toen Cruden werd uitgenodigd om bij een internationale bijeenkomst over de heroïnecrisis te komen vertellen over de verhalen die hij had verzameld. Daar ontmoette hij Gemma Blok, hoogleraar geschiedenis van de psychiatrie aan de Universiteit van Utrecht. Destijds werkte Blok aan het historisch onderzoeksproject Drugs Monologen. Aan de hand van ervaringsverhalen onderzocht ze de drugsgeschiedenis van Nederland. De podcast van Cruden is nu onderdeel van Drugs Monologen.
„De beeldvorming is lang geweest: zwarte dealers en witte gebruikers. Maar degene die dealde, was soms net zo goed gebruiker en andersom. Als je de krantenkoppen uit die tijd bekijkt, maakt de framing van Surinamers je wel cynisch”, zegt Cruden. „De Surinamers op de Kapu waren misschien heel zichtbaar, maar het is maar een van de vele groepen die een rol speelt in de lange drugsgeschiedenis van de stad. Wist je dat er aan het einde van de negentiende eeuw een enorme cocaïnefabriek was gevestigd op de Zeedijk?”
In de jaren tachtig werd de Zeedijk met veel geweld ‘schoongeveegd’. De problemen op de Kapu hadden zich opgestapeld, vertellen de Surinaamse hulpverleners in de podcast. Gebruikers die zich tot die tijd wisten te handhaven met dealen, raakten steeds verder in de problemen.
„De nieuwe metrolijnen hielpen bij het schoonvegen”, zegt Cruden. „De gemeente Amsterdam loste het probleem niet op, maar verplaatste het naar de Bijlmer. De problemen die daar al waren, door leegstand en een gebrek aan voorzieningen en zorg, verergerden door de drugs.”
In de laatste aflevering van de serie reflecteert Cruden samen met de producent van de podcast, programmamaker Rowan Blijd, op het maakproces. Blijd merkt op dat de vrouwelijke verhalen moeilijk te achterhalen zijn. De hulpverleners herinneren zich dat het destijds lastig was om vrouwen te bereiken. Angst voor instanties en schaamte speelden daarin een grote rol. Blijd vertelt aan de telefoon dat er zich na het uitkomen van de podcast al vrouwen hebben gemeld met hun verhaal. „Dat inspireert me om door te gaan met dit project”, aldus de producent.
Vanuit een café aan het Beursplein wijst Gordon Cruden naar de historische binnenstad. „Kijk, dat is allemaal erfgoed. Maar ook de verhalen die wij hier aan elkaar vertellen zijn erfgoed. Dit verhaal maakt deel uit van de Surinaamse én de Nederlandse geschiedenis. Het is belangrijk om die verhalen vanuit verschillende perspectieven te vertellen, anders eindig je met een platte versie van de geschiedenis.”
Kapu: een Surinaamse geschiedenis van de heroïnecrisis is te beluisteren via Youtube en Spotify.
Wat moet je deze week kijken? Tips en achtergronden over boeiende films, series en tv-programma’s
Source: NRC