Het is tijd dat de VVD laat zien dat zij niet alleen andere partijen kan blokkeren, maar ook kan besturen. Neem de hypotheekrenteaftrek: hoe kan het dat juist de VVD deze regeling zo fel blijft verdedigen?
De VVD heeft in de verkiezingen en formatie twee rode lijnen getrokken, en er één gewonnen. Samenwerking met GroenLinks-PvdA werd bij voorbaat uitgesloten, en die uitsluiting is sinds vrijdag de winnaar. Daarmee heeft onze moederpartij (vooralsnog) haar zin gekregen. Dat schept verplichtingen. Wie een formatie mede vastzet met harde blokkades, kan moeilijk nog een keer een blokkade opwerpen. Het is tijd dat de VVD laat zien dat zij niet alleen kan blokkeren, maar ook kan besturen.
Sinds deze zomer zit onze moederpartij niet bepaald in haar liberale hoogtijdagen. Verklaringen volgden elkaar sneller op dan gesprekken, en elke nieuwe dag leek een nieuwe blokkade op te leveren. Voor veel kiezers was nauwelijks nog te volgen wie met wie wilde praten en wie niet.
Toch bleven twee obstakels opvallend zichtbaar. De VVD wilde niet regeren met GroenLinks-PvdA én wilde niet regeren in een kabinet dat de hypotheekrenteaftrek aantast. Vanuit paniekvoetbal waarmee de VVD nog wat zetels probeerde te halen, werd de speelruimte van de formatie bewust verkleind.
Over de auteur(s)
Friso van Gruijthuijsen is voorzitter van de JOVD. Bennie Neplenbroek is vicevoorzitter en bestuurslid politiek van de JOVD.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Over het uitsluiten van GroenLinks-PvdA hebben wij ons als JOVD eerder kritisch uitgesproken. Niet omdat wij nou staan te springen voor samenwerking met die partij, maar wel omdat het bij voorbaat wegzetten van een grote, democratisch gekozen partij die onze rechtsstaat respecteert slecht past bij een open parlementaire democratie.
Politiek gaat over botsende visies die in gesprekken en onderhandelingen worden uitgevochten. Wie het gesprek weigert voordat het begint, ondermijnt het idee dat politieke legitimiteit voortkomt uit debat en compromis. Dat bezwaar blijft staan, ook nu de VVD dit uitsluitcircus heeft gewonnen.
Juist omdat onze moederpartij haar zin heeft gekregen, ligt de bal nu nadrukkelijk bij haarzelf. In een versnipperde politiek die geleid moet gaan worden met een minderheidskabinet, vraagt leiderschap niet om het blijven trekken van rode lijnen. De VVD kan niet de deur dichtgooien, de sleutel in eigen zak houden en vervolgens verontwaardigd zijn dat het land bestuurlijk stilvalt. Dat heeft weinig te maken met besturen en alles met het ontlopen van verantwoordelijkheid.
Daarmee komt het andere breekpunt onvermijdelijk in beeld: de hypotheekrenteaftrek. Deze regeling is in de loop der jaren uitgegroeid tot een bijna onaantastbaar symbool binnen de VVD, alsof zij een vanzelfsprekend onderdeel is van goed bestuur. In werkelijkheid gaat het om een heel concrete beleidskeuze met duidelijke effecten. De hypotheekrenteaftrek beloont het aangaan van hoge schulden. Wie meer leent, ontvangt meer fiscaal voordeel. Daarmee stuurt de overheid actief aan op maximale hypotheeklasten en houdt zij een systeem in stand waarin schuld aantrekkelijker is dan goede financiën.
Juist als jonge liberalen verzetten wij ons daartegen. De hypotheekrenteaftrek jaagt huizenprijzen op en vergroot de ongelijkheid tussen mensen die al een woning bezitten en mensen die proberen toe te treden tot de woningmarkt. Starters worden gedwongen steeds hogere biedingen te doen, niet omdat de woning nou daadwerkelijk meer waard is, maar omdat het fiscale systeem dat gedrag aanmoedigt.
Tegelijkertijd maakt de regeling huishoudens kwetsbaar voor renteschommelingen en economische tegenwind. Van onze moederpartij, die na 2008 ons land uit de gevolgen van een ontspoorde schuldeneconomie kreeg, mag worden verwacht dat zij de hypotheekrenteaftrek met meer afstand benadert dan nu gebeurt.
Het is opvallend dat juist de VVD deze regeling zo fel blijft verdedigen. Onze moederpartij zegt te staan voor economische rationaliteit, eigen verantwoordelijkheid en een weerbare economie. Het subsidiëren van schulden staat daar haaks op. Een economie wordt niet sterker door risico’s te verbergen of vooruit te schuiven. Het fiscaal aanjagen van schulden vergroot risico’s in plaats van welvaart. Dat zou juist voor de VVD geen verrassing mogen zijn.
Wie het spel der uitsluiten lijkt te winnen, moet oppassen niet van een koude kermis thuis te komen. Door vast te houden aan de hypotheekrenteaftrek als harde eis, dreigt de VVD precies dat te doen. Een partij die anderen uitsluit om ruimte te creëren voor bestuur, kan zich niet permitteren die ruimte vervolgens zelf te blokkeren. Als de VVD werkelijk regie wil houden over de formatie, zal zij moeten voorkomen dat haar laatste rode lijn verandert in een zelfopgelegde uitsluiting.
Daar komt bij dat onze moederpartij zich graag profileert als hoeder van stabiel landsbestuur. Dat beeld staat steeds verder onder druk. Een formatie die wordt vastgezet door symbolen en blokkades levert geen stabiliteit op, maar verlamming. Zolang de VVD blijft vasthouden aan voorwaarden die kabinetsvorming vertragen, draagt zij zelf bij aan bestuurlijke onzekerheid. Dat is moeilijk te rijmen met de verantwoordelijkheid die een grote regeringspartij zegt te voelen.
Het is tijd dat de VVD de formatie weer opent in plaats van verder dichtzet. Nu GroenLinks-PvdA buitenspel staat, is er geen reden meer om de hypotheekrenteaftrek als onaantastbare rode lijn te blijven verdedigen. Als onze moederpartij werkelijk staat voor goed bestuur, hoort zij blokkades los te laten en vaart te maken met de vorming van een liberaal kabinet. Hoe langer dat uitblijft, hoe langer Nederland vastzit aan een demissionair bestuur dat geen richting kan geven.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant