Mbo‑scholen hebben al tientallen studenten betrapt op fraude met stages: zonder aanwezig te zijn op de werkplek, hebben zij betaald om stage‑uren te laten aftekenen. De mbo’s controleren nu strenger om zulke ‘aftekenstages’ tegen te gaan.
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jeugdzorg en de toeslagenaffaire.
Op papier loopt de mbo-student stage op een woongroep met gehandicapten, maar eigenlijk is hij daar nooit geweest. Toch tekent de praktijkopleider, die zogenaamd zijn stage begeleidt, zijn stage-uren af; daarvoor heeft de student hem een paar honderd euro betaald. In het eindgesprek met de school presenteren ze gezamenlijk een onwaar verhaal over wat de student er allemaal heeft opgestoken van het zorgvak. En zo wordt zijn stage afgetekend, zonder dat hij enige werkervaring heeft opgedaan.
‘Dit is een zogenoemde aftekenstage die we hebben onderschept’, zegt woordvoerder Jessy Burgers van de MBO Raad. Namens de brancheorganisatie van mbo-scholen vertelt hij hoe de mbo’s de afgelopen anderhalf jaar alerter zijn geworden op zulke fraude. Sindsdien zijn tientallen studenten betrapt. Ook is dit schooljaar een projectleider ondermijning in het mbo aan de slag gegaan, die zich onder meer met stagefraude bezighoudt.
Aanleiding was het rapport van de inspecties zorg en onderwijs van juni 2024 over diplomafraude in de zorg. Daarin werd het fenomeen gesignaleerd van mbo-studenten die stages laten vastleggen die ze niet hebben gelopen. De geruchten hierover gingen al langer rond.
Op sociale media doken soms aanbiedingen van valse stagebewijzen op, voor bedragen variërend van 500 tot 1.000 euro. Hoe vaak studenten hiervan gebruikmaken, kan Burgers niet zeggen op basis van wat nu is komen bovendrijven. Wel zegt hij dat inmiddels duidelijk is geworden dat het fenomeen zich niet beperkt tot de zorgopleidingen op het mbo.
Ook de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) is geschrokken van het inspectierapport. Deze organisatie houdt toezicht op de kwaliteit van de leerbedrijven en houdt er een register van bij. Iedere mbo-student moet stage lopen bij een van deze ruim 250 duizend door de SBB erkende leerbedrijven.
Voor een praktijkopleiding in het mbo is een stage cruciaal. Een praktijkopleider ziet er bij het erkende leerbedrijf op toe dat de student de benodigde vaardigheden onder de knie krijgt. Het systeem moet de kwaliteit van de stage garanderen, voor zowel het bedrijfsleven als het onderwijs.
Daarom vindt ook het kabinet deze fraude zorgelijk: er komen zo werknemers in de zorg die hun vak niet beheersen. Toenmalig zorgminister Fleur Agema (PVV) spoorde in het voorjaar de betrokken partijen aan om strenger te controleren op fraude. Ook moeten de mbo’s van haar sneller onderling de kennis delen over de telkens veranderende tactieken van fraudeurs.
Die aanscherpingen zijn inmiddels in gang gezet, zegt Burgers. ‘We adviseren mbo’s om te controleren of de aangemelde praktijkopleider wel betrokken is bij het leerbedrijf en of hij ook daadwerkelijk de student begeleidt.’ Het is bijvoorbeeld voorgekomen dat een zzp’er het mailadres van zijn werk behield na zijn vertrek. Daarmee kon hij zich blijven voordoen als een medewerker van dat bedrijf. Ook moeten de stagecoördinator van de school, de praktijkopleider van het leerbedrijf en de student elkaar minstens een keer spreken op de stageplek.
Dat laatste lijkt logisch, maar het is een van de gaten in het systeem die nu aan het licht is gekomen. De afspraak bestond al dat er per stage drie ‘contactmomenten’ zouden plaatsvinden tussen school, student en leerbedrijf. Voorheen waren die gesprekken ook meestal bij het leerbedrijf, maar sinds de coronapandemie sloop het erin dat dit contact veelal naar online verschoof.
Ook moeten er alarmbellen gaan rinkelen als opeens veel studenten stage lopen bij een relatief klein bedrijf. Een school moet extra opletten als een praktijkopleider liever online of in een horecagelegenheid dan op de werkplek wil afspreken. Het is gebeurd dat een frauderende praktijkopleider tegen de schoolmedewerker zei: ‘Ik heb mijn been gebroken, kan het overleg niet telefonisch?’ Ook voerde een nep-praktijkopleider een keer het gesprek met de school en de student in de openbaar toegankelijke hal van het leerbedrijf waar hij helemaal niet in dienst was.
Daarbij is het de bedoeling dat alle leerbedrijven minimaal twee keer per jaar controleren of de registratie van het aantal stages bij het bedrijf klopt met het aantal studenten dat er daadwerkelijk stage heeft gelopen. Maar in de praktijk blijkt het voor de grote leerbedrijven lastig om overzicht te houden van het precieze aantal stagiaires. Bijvoorbeeld omdat zo’n organisatie tientallen kleine zorglocaties heeft waar jaarlijks honderden studenten stage lopen.
De controle is dus nog zeker niet waterdicht. Ook is nog veel onbekend over het fenomeen: bijvoorbeeld wat studenten beweegt om dit te doen. Wel zijn er de afgelopen anderhalf jaar meerdere fraudezaken aan het licht gekomen. Bij de grootste daarvan had een nep-praktijkopleider tientallen studenten een vals stagebewijs verstrekt. Een oplettende stagecoördinator van een mbo-school kreeg het gevoel dat er iets niet klopte.
Het lukte haar maar niet om contact te krijgen met degene die door een paar studenten van een zorgopleiding was opgegeven als hun praktijkopleider. Die zou hun stage begeleiden, maar op het opgegeven nummer was hij onbereikbaar. Toen de mbo-medewerker de betreffende welzijnsorganisatie hierover belde, bleek dat die praktijkopleider onbekend was binnen de organisatie. Hierop waarschuwde zij andere mbo-scholen en werd de omvang van de fraude duidelijk.
Deze fraudezaak was uitzonderlijk groot, de andere onderschepte zaken waren aanmerkelijk kleiner. De betreffende mbo-school wil vanwege de gevoeligheid van het onderwerp niet met naam genoemd worden. ‘We hopen dat met de nieuwe alertheid zulke fraude eerder aan het licht komt’, zegt Burgers.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant