De protestgolf die eind december begon in Teheran is op weg om de grootste ooit in Iran te worden. Duizenden demonstranten zijn gedood. Artsen schetsen een beeld van overvolle ziekenhuizen en mortuaria.
Door Serena Frijters en Laurie Treffers
Het is chaotisch, bij het forensisch centrum in het stadje Kahrizak, op zo’n twintig kilometer afstand van Teheran. Mensen lopen rondjes om de tientallen lijkzakken die in rijen liggen uitgestald op de stoep. Sommigen maken een zak open om te zien of het lichaam van hun geliefde erin zit. Anderen zitten huilend bij een lijkzak. Zij kunnen hun zoektocht staken.
De video verscheen afgelopen zondag op sociale media, maar is vermoedelijk vorige week donderdag of vrijdag gemaakt. Sinds het internet in Iran grotendeels stil is gelegd door het Iraanse regime, komen er mondjesmaat beelden van de situatie in het land naar buiten.
De afgelopen 17 dagen zijn tienduizenden, mogelijk honderdduizenden, Iraniërs de straat opgegaan. Onderzoekers van het Institute for the Study of War (ISW) tellen tot nu toe 860 demonstraties, in 237 steden, in alle provincies van Iran. Deze protestgolf is hard op weg om een van de grootste ooit in Iran te worden.
De demonstranten scanderen leuzen als ‘Dood aan Khamenei’ en ‘Lang leve de sjah’. Velen roepen om Reza Pahlavi, de zoon van de in 1979 door Khomeini afgezette sjah en de voormalige kroonprins van Iran. Pahlavi moedigt vanuit de Verenigde Staten Iraniërs aan om niet alleen te protesteren, maar ook ‘de stadscentra in te nemen’.
Op de kaart is duidelijk te zien hoe de demonstraties zich na de eerste protesten in Teheran over het hele land verspreiden. Op 28 en 29 december zijn 11 demonstraties geregistreerd, op 8 januari maar liefst 177. Sinds 9 januari worden er minder protesten gemeld, maar dat kan ook aan de strenge internetblokkade liggen. De beelden die nog wel naar buiten komen, laten grootschalige demonstraties en grimmige confrontaties tussen betogers en veiligheidstroepen zien.
De Iraanse autoriteiten reageren op de demonstraties zoals ze de afgelopen decennia ook hebben gedaan: met gewelddadige repressie. Op meerdere plekken hebben aanvaringen tussen veiligheidsdiensten en demonstranten plaatsgevonden. Met kogels, traangas en waterkanonnen wordt gepoogd demonstranten de straat af te krijgen. ISW-onderzoekers noteren dat zeker 83 keer het vuur is geopend op demonstranten. Traangas is bij tientallen protesten ingezet.
Eerste protesten in winkelcentra
28 december 2025
Winkeliers begonnen op zondag 28 december met de eerste demonstraties in meerdere winkelcentra in Teheran. Winkeliers legden hun werk stil in protest tegen het historische dieptepunt van de Iraanse rial. Op video’s die werden gedeeld op sociale media is te zien hoe een groep mensen door winkelcentrum Charsou Mall trekt.
Geweerschoten in Qom
1 januari 2026
Demonstraties verspreiden zich langzaam door heel Iran. Op meer plekken vinden confrontaties plaats tussen demonstranten en veiligheidsdiensten, zoals hier in de stad Qom op 1 januari. Op meerdere video’s zijn geweerschoten op de achtergrond te horen.
Veiligheidsdiensten vallen ziekenhuis binnen
4 januari 2026
In de westelijke provincie Ilam, met een grotendeels Koerdische bevolking, vinden relatief veel protesten plaats. Op een video is te zien hoe speciale eenheden in de nacht van 3 op 4 januari het Imam Khomeini-ziekenhuis binnenvallen, waar op dat moment gewonde demonstranten worden behandeld.
Gebouw staatsomroep in brand
8 januari 2026
Op meerdere plekken steken demonstranten de afgelopen weken overheidsgebouwen in brand. Op 8 januari werd een gebouw van de staatsomroep in de stad Isfahan in lichterlaaie gezet.
Gevechten op snelweg Mashhad
10 januari 2026
Ondanks de black-out komen er nog steeds beelden van grootschalige protesten naar buiten. In de stad Mashhad raakten demonstranten op 10 januari slaags met veiligheidstroepen op de snelweg. Op een video is te zien hoe de troepen vanaf een voetbrug in de richting van de demonstranten schieten.
Nadat de autoriteiten een aantal dagen geen uitspraken over de demonstraties deden, konden zij er eind vorige week niet meer om heen. De Iraanse leider Khamenei maakte vrijdag in zijn toespraak duidelijk dat de veiligheidsdiensten hard zouden blijven optreden tegen demonstranten, die ‘van hun eigen straten een puinhoop maken om de president van een ander land te behagen’. Hij verwees daarmee naar de Amerikaanse president Donald Trump, die een dag eerder dreigde met militaire interventie als Iran demonstranten zou doden.
Dat er vele demonstranten gedood zijn, is zeker. De non-profitnieuwsorganisatie Human Rights Activists News Agency (HRANA) telt 2 duizend geverifieerde doden. Het dodental loopt snel op. Eerder sprak de organisatie nog van 512 burgerdoden, maar toen moesten veel berichten nog onderzocht worden. Interne rapporten bij het gezondheidsministerie noemen een dodental van 3 duizend burgers en veiligheidsofficieren, vertelde een anonieme bron binnen het ministerie aan de New York Times. De Britse media-organisatie Iran International spreekt zelfs van 12 duizend doden. Ruim 10 duizend burgers zijn gearresteerd.
De BBC sprak met artsen die werkzaam zijn in ziekenhuizen verspreid over Iran. Zij schetsen een beeld van overvolle ziekenhuizen en mortuaria. Meerdere artsen melden schotwonden in het hoofd bij jonge demonstranten. Maar ook in ziekenhuizen zijn mensen niet veilig: volgens Amnesty International vermijden gewonde demonstranten medische zorg in ziekenhuizen vanwege de aanwezigheid van veiligheidsdiensten.
In deze weken zijn er waarschijnlijk meer officieren van de veiligheidsdiensten overleden dan in elke voorgaande onrustige periode in Iran: de staatsmedia rapporteren 121 gedode medewerkers van de veiligheidsdiensten.
Met 2 tot 3 duizend burgerdoden, en waarschijnlijk nog talloze niet geïdentificeerde slachtoffers, zijn de protesten nu al veel dodelijker dan de laatste grootschalige demonstratiegolf in 2022. Toen werden meer dan 550 mensen gedood door de Iraanse veiligheidsdiensten, en kwamen zo’n 70 leden van de veiligheidsdiensten om.
De aanleiding was de dood van de 22-jarige Mahsa Amini in september van dat jaar. De Koerdisch-Iraanse vrouw overleed nadat ze was opgepakt door de ‘moraliteitspolitie’ omdat ze haar hoofddoek niet goed zou hebben gedragen. De protesten hielden maandenlang aan.
Eten is drie keer zo duur, de munt is niets meer waard. Het is niet voor niks dat de eerste protesten van winkeliers waren. De Iraanse munt, de rial, is steeds minder waard op de vrije markt. Voor een dollar betaalde een Iraniër een jaar geleden 80 duizend rial, nu bijna 150 duizend. De inflatie ligt al maanden boven de 30 procent, en was in oktober, de laatst bekende cijfers, bijna 50 procent. De voedselprijzen zijn in vier jaar tijd verdrievoudigd.
Maar waar de protesten begonnen met onvrede over de economische malaise in het land, zijn ze al snel uitgegroeid tot een massabeweging die wellicht dit keer wel de geschiedenisboeken ingaat als een nieuwe Iraanse revolutie.
Met ongekend geweld slaat het regime in Teheran keer op keer elke protestgolf plat. Volkswoede biedt in Iran geen garantie voor verandering. Toch kan het dit keer anders zijn, stellen deskundigen.
Terwijl in Iran honderden burgers zijn gedood, is het land door een internet- en telefoonblokkade al dagen van de buitenwereld afgesloten. Vier vragen en antwoorden over de black-out.
Iraanse Nederlanders en andere tegenstanders van het regime van de ayatollah zijn zaterdag de straat opgegaan om het protest dat in meerdere Iraanse steden gehouden wordt, te steunen. Op het Malieveld in Den Haag verzamelden zich enkele honderden demonstranten.
Source: Volkskrant