Art Spiegelman Fotograaf, taalkundige en hoofdredacteur van Onze Taal Saskia Aukema herlas graphic novel Maus.
„Toen ik werd gevraagd om een boek te herlezen, dacht ik direct aan Maus; dat maakte een verpletterende indruk op me. Het voelt gek om te zeggen over een werk dat een zo intens een duister verhaal uit de Holocaust beschrijft, maar na deze herlezing overheerst vooral verwondering over de vorm van deze graphic novel.
De eerste keer dat ik Maus las, zal een jaar of twintig geleden zijn. Ik studeerde Nederlands in Leiden en was net voor de liefde naar Amsterdam verhuisd. Destijds las ik heel erg veel boeken, veel meer dan nu. Stripboeken lees ik ook al sinds mijn jeugd, Suske en Wiske en Rik Ringers. Maar dat je zo’n serieus verhaal als Maus in stripvorm kon vertellen, was compleet nieuw voor mij.
In Maus interviewt Art Spiegelman zijn vader, Vladek, die als Poolse Jood de Holocaust overleefde. De twee delen van het verhaal, My Father Bleeds History en And Here My Troubles Began, werden respectievelijk in 1986 en 1991 gepubliceerd. Het trof me ook deze keer weer hoe het Vladek vaak lukte zijn menselijkheid te behouden binnen al die ellende. Maar naast het oorlogsverleden van een problematische man, laat Maus ook zien hoe intergenerationeel trauma zorgt voor de complexe band tussen vader en zoon.
Destijds wist ik eigenlijk niet zo veel over de Holocaust; veel van de dingen die ik in Maus las, waren nieuw voor mij. Natuurlijk wist ik dat Auschwitz had bestaan, maar ik wist niet dat het kamp uit twee delen bestond. Of dat toen het vernietigingskamp al ontmanteld was, er dodenmarsen door de vrieskou waren naar andere kampen. Ondertussen heb ik zelf een boek over de Tweede Wereldoorlog gemaakt, Tot de dood ons scheidt (2022). Deze herlezing las ik daarom veel meer als maker. Dan kijk je naar andere dingen; naar de details, of de verhaalopbouw.
Ondanks dat Maus wordt verteld door katten en muizen, heeft het verhaal geen tekstuele opsmuk. Vooral bij oorlogsverhalen vind ik het verschrikkelijk als het drama heel erg aangedikt wordt. Dat kan ik bijna niet lezen: de oorlog is zwaar genoeg. Juist omdat Maus een eerlijk verhaal is, komt het zo binnen.
Het is heel knap hoe Art Spiegelman de verschillende verhalen binnen Maus weet te verweven en betekenis weet te geven door de wisseling van verleden naar heden. Het ene moment vertelt zijn vader onaangedaan over gruwelijkheden die je maag doen omdraaien, om vervolgens over zijn toeren te raken als hij bij het inruimen van de vaatwasser een bordje kapot laat vallen. Als lezer word je stil van die horrorverhalen, maar voor hem zijn ze er altijd, als een grondtoon. De paniek komt dan van andere dingen.
Soms betrap ik mezelf op de gedachte dat mensen maar niet leren van het verleden. Maar ik blijf hoopvol; als we deze boeken niet maken, waren we misschien veel verder van huis. Daarom is het zo belangrijk om elkaar deze verhalen te blijven vertellen, om juist het menselijke te zien in die grote, gruwelijke geschiedenis.”
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC