Invoering euro Bijna de helft van de Bulgaren staat niet te juichen bij de toetreding tot de eurozone per 1 januari. Ze vrezen hogere prijzen in het armste land van de Europese Unie.
Bulgaren demonstreren begin december in de hoofdstad Sofia tegen het economische beleid en corruptie binnen het kabinet.
De voorzitters van de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank beloven economische voorspoed en geopolitieke zekerheid. Veel Bulgaren vrezen echter inflatie, verlies van nationale identiteit en meer politieke chaos. De Bulgaarse toetreding tot de eurozone op 1 januari valt samen met veel onzekerheid en onvrede in het land. Al zijn er ook voordelen, ziet marktkoopman Anton Teofilov, geciteerd door nieuwssite Politico: „Je kunt naar Griekenland gaan en een fles ouzo kopen met dezelfde valuta.”
Na groen licht van de Europese Commissie begin juni en instemming van het Europees Parlement een maand later, is het donderdag zover: Bulgarije stapt als 21ste EU-lidstaat over op de euro. De Bulgaren hebben één maand de tijd om definitief afscheid te nemen van de lev, vanaf 1 februari kunnen ze alleen nog met de euro betalen. Zes landen binnen de EU hebben nog hun eigen munt: Zweden, Denemarken, Polen, Tsjechië, Hongarije en Roemenië. Kroatië was drie jaar geleden het laatste EU-land waar de euro werd ingevoerd.
De invoering van de euro is de afsluiting van een lang proces dat begon met de toetreding van Bulgarije tot de EU in 2007. Voor het Balkanland met 6,4 miljoen inwoners, waar velen zich historisch en cultureel verbonden voelen met Rusland, gaat het om meer dan een economische transitie. Het is, na toetreding tot de Schengenzone begin dit jaar, een grote stap richting verdere Europese integratie.
Zo ziet Moskou dat ook, getuige de Russische desinformatie op sociale media waarmee verzet tegen de euro werd aangewakkerd. Demonstraties eerder dit jaar tegen de euro werden georganiseerd door de extreemrechtse en pro-Russische partij Revival.
Bulgarije is het armste land van de EU, met een bbp per inwoner van 17.355 euro. Toetreding tot de EU heeft Bulgarije veel gebracht, betoogde Eurocommissaris Valdis Dombrovkis in een recente lezing in Sofia: in 2007 was het Bulgaarse bbp per inwoner slechts 40 procent van het EU-gemiddelde, in 2024 was dat gestegen naar 66 procent. Bulgarije heeft de staatsfinanciën beter op orde dan veel andere EU-landen: de staatsschuld bedraagt 26,3 procent van het bbp (het EU-gemiddelde is 81,9 procent), het begrotingstekort is 3 procent.
Lage schulden, een lage en stabiele inflatie, een stabiele munt: de Bulgaarse economie is niet imposant maar wel stabiel, ondanks langdurige politieke chaos en diepgewortelde corruptie. Onzekerheid over die stabiliteit verklaart wellicht dat 45 procent van de Bulgaren tegen de euro is, volgens een peiling van het Bulgaarse ministerie van Financiën. De Bulgaren waar Politico mee sprak, wijzen op kwetsbaarheid van de eurozone, met begrotingsproblemen in de grote lidstaten.
Voorstanders van de euro voorzien meer handel met landen binnen de eurozone (65 procent van de Bulgaarse export gaat nu naar EU-landen, 45 procent naar euro-landen), meer buitenlandse investeringen, meer banen en betere toegang tot buitenlands kapitaal. Tegenstanders voorzien vooral hogere prijzen. De verwachting is dat bedrijven en (jonge) stedelingen zullen profiteren, en dat ouderen en mensen op het platteland vooral de inflatie vrezen.
De invoering van de euro is een transformatie die iedere Bulgaar raakt en het land verdeelt. In de voorbereidingsfase ontbrak adequate overheidsvoorlichting, want de politiek was te druk met andere zaken. Op 11 december trad de centrumrechtse regering van premier Rosen Zhelyazkov af na weken van massaal straatprotest. Een omstreden begroting voor 2026, met hogere belastingen en extra geld voor ministeries, justitie en politie, was al ingetrokken, maar de demonstranten namen daar geen genoegen mee. Vooral jongeren spreken zich uit tegen corruptie en de invloed van mediamagnaat Deljan Peevski, die achter de schermen de Bulgaarse politiek bepaalt. Net als bij Gen Z-protesten elders in de wereld eisen zij dat de regering meer investeert in zorg en onderwijs.
Polarisatie kleurt de Bulgaarse politiek. Regeringen zijn wankel, er waren zeven parlementaire verkiezingen in de laatste vier jaar. Na de val van de regering-Zhelyazkov worden binnen een paar maanden nieuwe verkiezingen verwacht. De onzekere politieke situatie, met partijen die Bulgarije liever richting Trump of Poetin dan richting EU zien bewegen, is een forse belasting voor de invoering van de euro. Of zoals de twintigjarige student politicologie Natali Ilieva, overtuigd voorstander van de euro, het tegen Politico zegt: „Ik ben vooral bezorgd dat de kwestie door bepaalde partijen wordt gepolitiseerd om de samenleving verder te verdelen.”
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC