Elk jaar trekken duizenden bezoekers op oudejaarsavond naar de Erasmusbrug in Rotterdam voor de Nationale Vuurwerkshow. Voordat de 4.500 single shots, 2.200 shells en 120 cakeboxen de lucht in gaan, heeft het vuurwerk al een lange weg afgelegd. De Volkskrant reisde mee.
Door Abel Bormans
Fotografie Michael Robinson Chávez en Pauline Niks
Nog één keer mogen Nederlanders dit jaar massaal vuurwerk afsteken. Daarna is het voorbij. Afgelopen april stemde een Kamermeerderheid voor een vuurwerkverbod. Vuurkwerkshows zullen de komende jaren vermoedelijk dus alleen maar aan populariteit winnen. Pyrotechnici, zo heten de vakmensen die vuurwerk ontwerpen en afschieten, kunnen zich opmaken voor een druk tijdperk.
In Rotterdam komen sinds 2008 elk jaar duizenden bezoekers af op de Nationale Vuurwerkshow, de grootste van het land. Het spektakel wordt gemaakt door Jolanda en Frits Pen van het familiebedrijf Dream Fireworks, die op oudejaarsnacht ook de shows in Amsterdam en Arnhem doen. We volgen de route van het vuurwerk dat op oudejaarsavond precies om middernacht boven de Erasmusbrug de lucht in gaat.
Vuurwerkfabriek Europla staat te midden van glooiende heuvels in de buurt van Valencia, maar dit is geen plek die je wilt bezoeken op je huwelijksreis. Het kale, onherbergzame complex oogt als een gevangeniscomplex. Prikkeldraad, bewaking, strenge veiligheidsmaatregelen: alles is erop gericht het explosiegevaar te beheersen.
Het fabriekscomplex van Europla in het Spaanse Bèlgida.
Het fabriekscomplex van Europla in het Spaanse Bèlgida.
Met enige tegenzin opent Francisco Martinez, de internationale verkoopmanager, halverwege december de deuren voor onze fotograaf. ‘Ik heb weinig tijd’, zegt de kleine, kalende Spanjaard. Hij vertegenwoordigt een van de succesvolste vuurwerkfabrieken in Europa. Europla verzorgt vuurwerk voor evenementen in Japan, Disneyland Parijs en Rotterdam. ‘Weinig lokaal, vooral voor de internationale markt’, aldus Martinez.
Hij loopt naar de zogenoemde ‘kleurzone’. In een coatingapparaat – een soort industriële wasmachine – schept een medewerker donker poeder heen en weer. Dat chemische mengsel vormt de basis waaruit de kleursterren laag voor laag worden opgebouwd. Uiteindelijk zullen ze in alle kleuren van de regenboog in de lucht uiteenspatten, fonkelen, knisperen, maar voorlopig rollen er alleen compacte zwarte bollen uit het apparaat.
De kruitbolletjes voor en na het kleurproces.
De kruitbolletjes voor en na het kleurproces.
Europla levert maar liefst 4,5 duizend ‘single shots’ aan Rotterdam, vuurwerk dat één keer omhoogschiet en ontploft. Voor elke tint zijn andere stoffen nodig: magnesium voor wit, koperverbindingen voor blauw, natriumverbindingen voor geel en goud. ‘Laten we verdergaan’, dringt Martinez aan.
In de droogkamer zijn krachtige ontvochtigingsmachines aan het werk om lucht te trekken uit de zwarte bollen. Zo wordt het droogproces versneld. ‘Dat kan soms al binnen 24 uur geregeld zijn’, aldus Martinez. ‘Het maakt het afhandelen van urgente orders haalbaar.’
Europla benadrukt dat zijn vuurwerk ‘ecovriendelijk’ is, voor zover vuurwerk die titel überhaupt kan dragen. Wel gebruikt het bedrijf zo min mogelijk perchloraatverbindingen, die in bodem en water belanden en waar mensen en dieren ziek van kunnen worden.
Handwerk en precisie zijn noodzakelijk om de veiligheid te kunnen waarborgen.
In de laatste ruimte laat Martinez zien hoe medewerkers de lading volledig met de hand in de hulzen plaatsen en afsluiten. Slechts een deel van het vuurwerk wordt automatisch verpakt. Daarna wordt het in vrachtwagens geladen voor transport naar Enschede en het Duitse Reken.
Op een beeldscherm laat Jolanda Pen van Dream Fireworks ruim een week later zien hoe de show straks zal verlopen. ‘Hier zit weken werk in’, zegt ze in haar kantoor op een sober bedrijfsterrein in Enschede, terwijl ze per seconde aanwijst welk vuurwerk in welke hoek wordt gelanceerd. ‘Hier, bij het nummer Voilà van Barbara Pravi, kiezen we voor vuurwerk met rode hartjes.’
Even leek het erop dat het hele feest niet doorging: het Rotterdamse college schrapte de subsidie voor de vuurwerkshow en een crowdfunding leverde slechts 28 duizend van de benodigde 1,2 miljoen euro op. Uiteindelijk besloot de gemeenteraad, op de Partij voor de Dieren na, toch om bij te springen.
Jolanda Pen in de loods van Dream Fireworks in Enschede.
Jolanda Pen in de loods van Dream Fireworks in Enschede.
In de loods laat Pen een box zien waar straks de vuurwerkbundels in worden geplaatst. ‘De computer stuurt via een stroomschot een signaal naar de ontsteker. En dan gaat alles de lucht in.’
Hun 17-jarige dochter Quinty heeft er weinig mee. ‘Ik vind vuurwerk verschrikkelijk saai’, verzucht ze. Ze is autocoureur en zoekt de adrenaline liever op het asfalt. Het gaat altijd maar over vuurwerk bij hen thuis. Wel ziet ze hoe hard haar ouders deze dagen werken. ‘Van 7 uur ’s ochtends tot 11 uur ’s avonds’, knikt Jolanda.
Dochter Quinty heeft meer met knalpijpen dan met de knalpijlen van haar ouders.
Dochter Quinty heeft meer met knalpijpen dan met de knalpijlen van haar ouders.
Met haar man reisde Jolanda stad en land af – Spanje, China, Polen – op zoek naar het mooiste vuurwerk. Het ergste dat haar kan overkomen? Lontjes die niet even lang zijn. ‘Dan loopt het niet synchroon. Dan is de muziek allang klaar en doet zo’n cakebox nog: póf, póf. Dan wil je er wel bovenop gaan zitten.’
Ze pakt de autosleutels van het Mercedesbusje V-klasse. ‘Laten we naar Reken gaan. Daar ligt het vuurwerk uit Valencia inmiddels opgeslagen.’
In de bossen bij Reken, in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen, liggen ruim honderd voormalige Navo-bunkers verscholen onder een dicht bladerdak. Nieuwsgierige herten verschijnen langs de kant van de weg als de Mercedes aan komt rijden. Eén van de bunkers is in gebruik bij Dream Fireworks. ‘In ons contract staat dat we weg moeten als de oorlog uitbreekt’, zegt Jolanda terwijl ze met een zware ketting bunker I-36 ontsluit.
De Navo-bunker die dienstdoet als vuurwerkopslag.
De Navo-bunker die dienstdoet als vuurwerkopslag.
Binnen, in een betonnen ruimte van 24 bij 8 meter, staan rijen kartonnen dozen vol vuurwerk: 2.500 tot 3.000 kilo bestemd voor Rotterdam. ‘Hier links de single shots, daar de cakeboxen, en verderop de Chinese rollen.’ Aan het einde van de bunker toont ze haar favoriet: de pillar mines. ‘Die schieten balletjes omhoog en vormen een straal van sterren in alle kleuren van de regenboog.’
Jolanda Pen houdt pillar mines omhoog. Roy Bruinsma plaatst ontstekers.
Jolanda Pen houdt pillar mines omhoog. Roy Bruinsma plaatst ontstekers.
In een ruimte een paar honderd meter verderop staat werknemer Roy Bruinsma druk te stickeren. Ook plaatst de ex-verpleegkundige de ontstekers op de juiste manier op het vuurwerk. ‘Geen hogere wiskunde’, zegt hij, ‘maar je moet wel scherp blijven.’ Ze draaien lange dagen: het vuurwerk wordt de komende dagen naar Rotterdam getransporteerd.
Zes dagen later is het vuurwerk in grote ladingen in de havenstad aangekomen. Op de laatste maandag van het jaar schuifelen negen medewerkers van Dream Fireworks aan de Boompjeskade heen en weer om het vuurwerk in stelling te brengen. Nog twee dagen en dan is het zover. Dan knallen zo’n 4.500 single shots, 2.200 shells en 120 cakeboxen de lucht in.
Het zwaardere vuurwerk wordt op een ponton achter de Erasmusbrug geplaatst en de bedrading aangesloten.
Het zwaardere vuurwerk wordt op een ponton achter de Erasmusbrug geplaatst en de bedrading aangesloten.
Het vuurwerk wordt op oudejaarsavond in elf aanhangers de brug op gereden. Op een ponton achter de Erasmusbrug zal het serieuze spul worden opgesteld. ‘Dit zijn de zwaardere bommen’, zegt pyrotechnicus Bob Oude Essink Nijhuis die op de ponton aan het werk is. Hij plaatst een shell in een buis, dekt hem af met aluminiumfolie en zorgt dat de ontsteker in de juiste schietkoffer wordt geplaatst.
Pyrotechnicus Bob Oude Essink Nijhuis (links) met een collega van Dream Fireworks.
Pyrotechnicus Bob Oude Essink Nijhuis (links) met een collega van Dream Fireworks.
Zijn enige vrees, zegt hij, is dat het vuurwerk niet afgaat. ‘Je kunt alles voorbereiden, maar het blijft elektronisch.’ Al zullen weinigen het opmerken als een enkel stuk vuurwerk hapert.
Op de kade inspecteert Jasper Scholte van evenementenbedrijf JMR – dat de show samen met Fjuze organiseert – de werkzaamheden. ‘We plaatsen hier straks zes torens aan weerszijden van de Maas om de muziek te laten horen. 26 kilowatt geluid per toren, dus dat moet hard genoeg zijn.’ Hij maakt een weids gebaar langs het water. ‘En hier komt dan 5,5 kilometer aan hekwerk.’
Jasper Scholte voor het podium in aanbouw.
Alleen bij windstoten van 9 meter per seconde en windkracht 5 gaat het hele feest niet door. Contractueel is vastgelegd dat de bedrijven hoe dan ook betaald worden. Toch wil niemand dat. ‘Wij schieten liever dan dat we inpakken’, aldus Oude Essink Nijhuis.
De herinnering aan 2022 is nog vers. Toen waaide het te hard en kon het hele feest niet doorgaan. ‘Toen heb ik wel wat godvertjes gehoord hier’, zegt Scholte. In 2017 ging het wél door, maar stroomden de klachten alsnog binnen. ‘Vanwege de dikke mist kon je toen nauwelijks iets zien’, lacht hij. Dit jaar zijn de vooruitzichten goed.
Single shots op de aanhangers en pallets met shells op de ponton, staan klaar om te worden aangesloten.
Single shots op de aanhangers en pallets met shells op de ponton, staan klaar om te worden aangesloten.
Aan de oever van de Nieuwe Maas is de opbouw van het podium in volle gang. Hier gaat DJ Doris Bae straks draaien én zal burgemeester Carola Schouten op exact 12 uur op een grote rode knop drukken. ‘Al is dat ceremonieel, want alles is natuurlijk al voorgeprogrammeerd.’
In een opgezette tent kijkt Oude Essink Nijhuis ondertussen goedkeurend toe hoe zijn collega’s druk in de weer zijn met pallets sjouwen. Op tafel staat een fles Piper-champagne.
Het vuurwerk op de aanhangers wordt gekoppeld en gecontroleerd door pyrotechnici.
Het vuurwerk op de aanhangers wordt gekoppeld en gecontroleerd door pyrotechnici.
‘Ik denk dat we die om een uur of 1 wel kunnen gaan drinken’, zegt Oude Essink Nijhuis. ‘Na de show gaan we eerst meteen de brug vrijmaken, want die wordt in de loop van de nacht alweer vrijgegeven.’
Daarna hebben ze wel even tijd voor een glaasje bubbels om het nieuwe jaar in te luiden. ‘Maar ook weer niet té veel, want we zijn nog twee dagen bezig met opruimen.’
Tekst Abel Bormans
Fotografie en video Michael Robinson Chávez en Pauline Niks
Beeldredactie Gabriel Eisenmeier
Productie Geart van der Pol en Adriaan van de Ploeg
Graphics Eleanor Mohren
Eindredactie Joyce Brekelmans
Kaartgegevens OpenStreetMap contributors
Vanochtend om 7 uur stond de vuurwerkhal in het Zuid-Hollandse Rijswijk al vol met klanten die (waarschijnlijk) voor de laatste keer vuurwerk kochten. Door het verbod op consumentenvuurwerk verdwijnt een traditie. Nog één keer Screamcakes, Festivaldreams en Thundershocks.
Op een afgelegen boerderij in de Amerikaanse staat Minnesota is pyrotechnicus Kenneth Miller dag in dag uit met rook, vuur en explosies in de weer. Fotograaf Kevin Cooley volgde jarenlang zijn verrichtingen, resulterend in een troostrijk boek: The Wizard of Awe.
De kinderopvang wordt voor meer ouders (bijna) gratis, de lonen gaan omhoog, vuurwerk wordt verboden en vakantie in eigen land een stuk duurder. De Volkskrant zet de belangrijkste veranderingen voor 2026 op een rij.
Source: Volkskrant