Vanochtend om 7 uur stond de vuurwerkhal in het Zuid-Hollandse Rijswijk al vol met klanten die (waarschijnlijk) voor de laatste keer vuurwerk kochten. Door het verbod op consumentenvuurwerk verdwijnt een traditie. Nog één keer Screamcakes, Festivaldreams en Thundershocks.
Door Geart van der Pol
Fotografie Ivo van der Bent
Timo van Baars (33)
Timo ‘Ik ben vroeg gekomen, omdat ik hoopte dat het rustig zou zijn, maar de winkel is al vol. Oud en nieuw maakt adrenaline aan en zorgt voor spanning en blijheid. Ik vind het jammer dat mijn kinderen dat niet gaan meemaken. Ze zijn nu nog wat te jong. Toen ik 10 jaar was, stond ik op oudejaarsdag extra vroeg op om met een tasje vuurwerk en vriendjes de straat op te gaan.
‘Toen vermaakte ik me al met een paar tientjes, dat is nu een ander verhaal. Meestal ga ik langs meerdere vuurwerkzaken. Ik kijk een paar maanden van tevoren vuurwerkvideo’s en kies wat ik mooi vind. Deze cakes had ik vorig jaar ook. Wat goed is, dat blijft. Ik stel daar compounds van samen: meerdere cakes naast elkaar. Als je die afsteekt, krijg je een grote show. Nu het de laatste keer is, hou ik het bij een winkel. Maar het liefst had ik nog meer besteld.’
Cultuurhistoricus Gerard Rooijakkers: ‘Het eerste vuurwerk werd afgestoken als eerbetoon aan het gezag. Er werd met kamerkanonnen of geweren een saluut gebracht aan de stadhouder of burgemeester. Dat gebeurde vaak op nieuwjaarsdag. Die traditie is oud, maar niet typisch Nederlands.’
Jill Bergenhenegouwen (11)
Meija Waarts (11)
Yara Bergenhenegouwen (11)
Meija ‘We wonen in een kleine, maar gezellige buurt en steken elk jaar vuurwerk af. En elk jaar is het weer gezellig. Met de feestdagen zijn we eigenlijk nooit bij elkaar, dit is de enige dag waarbij dat wel zo is.’
Yara ‘Er zijn heel veel kleine kinderen die dit nooit hebben meegemaakt. Ik vind het jammer dat wij het straks niet met hun kunnen vieren. We spelen bijvoorbeeld vaak met een jongetje van 4 in de buurt, hij is nu nog te jong.’
Jill ‘Ik heb het meest zin in de Thunderkings en de Big Daddy, want daar zit een fontein op. De potten zijn het mooist, maar het leukst vind ik zelf afsteken. Er kan veel gebeuren, maar we hebben het zo vaak gedaan dat het veilig is.’
Meija ‘Het is eigenlijk nooit veilig, maar we weten wat we moeten doen.’
Gerard Rooijakkers: ‘In de jaren dertig namen Chinese immigranten knalvuurwerk mee naar Nederland, maar vuurwerk bleef toen nog klein. Dat veranderde na de onafhankelijkheid van Indonesië. Mensen uit de voormalige kolonie brachten het ritueel naar Nederland. In de jaren zestig en zeventig steeg de welvaart. Toen begon het pas echt te leven.’
Sven van de Velde (16)
Jessy Albers (18)
Sam Barendrecht (18)
Sam ‘Wij gaan extra goed knallen dit jaar. Dit is de eerste van vier winkels waar we naartoe gaan. Eigenlijk mag je niet meer dan 25 kilo hebben, maar mijn favoriet zit hier niet eens tussen. Het vuurwerk verspreiden we over verschillende huizen, ik wil niet het risico lopen dat ik het kwijtraak. Sven en ik kennen elkaar van vuurwerk afsteken in de buurt. Dan kom je elkaar tegen en doe je wie het hardst kan knallen. Dat was ik.’
Jessy ‘Voor mij betekent vuurwerk vrijheid, even niks aan je hoofd en genieten.’
Sven ‘Vroeger ging het vooral om de spanning, een beetje de grens opzoeken. Ik heb weleens een prullenbak opgeblazen, of een bommetje gemaakt door vuurwerk aan elkaar te tapen. En dan wasbenzine gebruiken om af te steken.’
Sam ‘Een dag een beetje ondeugend doen. Als je nog geen 18 bent, kun je meer doen. Maar dat was vroeger.’
Gerard Rooijakkers: ‘We wonen in een van de veiligste samenlevingen op aarde. Wat een luxe dat vuurwerk zowat ons enige gevaar is. Even lekker knallen, uit de ban springen, iets doen wat normaal niet mag. Veel mensen hebben behoefte aan disruptie. Het afsteken van vuurwerk is wat we noemen een ‘ritueel moratorium’, het tijdelijk opheffen van de bestaande orde. De ironie is: door die orde even los te laten, bevestig je deze voor de rest van het jaar .’
Linda Prosman (46)
Linda ‘Op 31 december zit ik niet op mijn gemak thuis. Ik ga dan maar een beetje opruimen in huis en app met andere ouders waar de kinderen nu zijn. Mijn zoon Bram heeft nystagmus, dat is een oogafwijking waarbij je ogen schudden. Daardoor ziet hij zo’n vijftig procent van wat wij zien. Elk jaar weer ben ik bang dat hij een oog verliest, dat de wereld dan voor hem begint te trillen en dat hij nog minder gaat zien.
‘Maar ja: angst moet niet regeren. We hebben goed uitgelegd hoe ze met vuurwerk om moeten gaan. Ze moeten brillen dragen en rekening houden met de wind. En dan maar hopen dat het goed gaat. Bram werd behandeld door Tjeerd de Faber, de arts van het oogziekenhuis die op 1 januari altijd op televisie is. Hij gaat met pensioen nu het vuurwerkverbod er is. Ik ben er blij mee.’
Gerard Rooijakkers: ‘De beste brandstof voor disruptie is de politie. Wat is er leuker dan een kat-en-muisspel met degene die jouw feest komt verpesten? Ik denk dat je met een vuurwerkverbod een toename van incidenten veroorzaakt.’
Charlie Pierik (36)
Charlie ‘Normaal werk ik in de wegenbouw, ik zit in de grondwatertechniek. Deze winkel is van een goede vriend en elk jaar komen we met een groep helpen om de bestellingen weg te werken. Ik steek al 26 jaar vuurwerk af. Ik schiet nu soms shows voor bruiloften en bedrijfsfeesten, laatst nog op het strand van Scheveningen.
‘Er zal een goed alternatief moeten komen, want handhaven is nu al heel moeilijk. Als je vuurwerk verbiedt, wordt dat alleen maar moeilijker. Maar ik hoop dat we toch mogen doorgaan. Hoop moet je altijd houden.’
Gerard Rooijakkers: ‘Accepteer de behoefte aan een ruig ritueel en handhaaf streng wanneer vuurwerk gebruikt wordt buiten dat ritueel. Denk aan zwaar, illegaal vuurwerk bij afrekeningen in het criminele circuit, vuurwerk gebruikt door hooligans of bij geweld tegen hulpverleners en gezagdragers.
‘Maak er intussen samen met buurten en verenigingen een feest van. Op plekken waar dat al gebeurt, zie je dat er vanzelf sociale controle ontstaat wanneer er iets misgaat. Buurten in Kampen en Den Haag waren in de nieuwjaarsnacht voorheen een slagveld. De oplossing lag daar niet in autoritair optreden maar in overleg en buurtwerk.’
Ger de Niet (72)
Joey de Niet (23)
Sylvano de Niet (14)
Sylvano ‘We zijn meteen de eerste ochtend gekomen, omdat ik voor TikTok video’s wil maken. Dan kan ik laten zien wat ik heb gekocht. Voor ik iets koop, kijk ik vooral naar het aantal shots en soms ook naar de titel. Ik heb het meeste zin in de Screamcake en Festivaldreams.’
Joey ‘Ik wil niet zeggen dat vuurwerk mijn leven is, maar het komt wel dichtbij. Aan de ene kant snap ik wel dat het niet meer mag, vanwege het verlies van vingers en ogen. Maar de traditie is ook heel speciaal.’
Ger ‘Je staat met de hele buurt buiten, alle afkomsten door elkaar. Een groot deel van mijn familie komt samen. Ik let altijd goed op, die veiligheidsbril moet op. Doen ze dat niet, dan treed ik op, dan haal ik het vuurwerk weg. Veel mensen zeggen: het zal mij niet overkomen, maar dat kun je nooit zeggen. Maar ze zetten hem wel op hoor.’
Sylvano ‘Was dit het? Ik wil nog even wat potten bestellen, ik zag er daar eentje voor 5 euro.’
Het vuurwerkverbod gaat volgend jaar alleen in als de branche wordt gecompenseerd, er een ‘effectief handhavingsplan’ komt en het afsteken van vuurwerk door verenigingen kan worden georganiseerd.
De kinderopvang wordt voor meer ouders (bijna) gratis, de lonen gaan omhoog, vuurwerk wordt verboden en vakantie in eigen land een stuk duurder. De Volkskrant zet de belangrijkste veranderingen voor 2026 op een rij.
Terwijl in Nederland het besef indaalt dat de jaarwisseling dit jaar waarschijnlijk voor het laatst met consumentenvuurwerk wordt gevierd, kijkt Duitsland met interesse over de grens. Onder de noemer #Böllerciao roepen tientallen Duitse organisaties op tot een vuurwerkverbod.
Er komt een landelijk vuurwerkverbod. Al in 1985 werd erover gedebatteerd, maar ontbrak elk politiek draagvlak. Veertig jaar oplopende schade, medische noodkreten en veranderend bewustzijn later, komt het verbod er alsnog.
Source: Volkskrant