Tien jaar geleden begon Japke-d. Bouma te schrijven over taalergernissen, kantoortaal en jeukwoorden. Tegenwoordig is er meer jeuktaal dan ooit, zo hoorde ze van lezers op LinkedIn. „Jeukwoorden zijn niet kapot te krijgen.”
Eind oktober mailde HP/De Tijd. Of ik mee wilde werken aan een artikel over de ‘taaltrends van 2025’. Welke nieuwe woorden kwamen erbij, welke irritante woorden moeten verdwijnen, en welke moesten we vooral koesteren. Ik werd meteen nostalgisch.
Want taal! Daar schreef ik vroegah over. Over kantoortaal. Over taalergernissen. Over mooie taal. Maar vooral over jeukwoorden. Woorden waar je jeuk van krijgt op je werk – of zoals ze tegenwoordig zeggen: ‘op werk’. Woorden die zó vaak gebruikt worden, dat ze níéts meer zeggen.
‘Acteren op’, bijvoorbeeld – dat is ingewikkeld voor ‘iets doen’. Of ‘sturen op kwaliteit’, ‘ik ga zo een call in’ (saai videogesprek), ‘the why’ en ‘aan de paal staan’ – dat betekent allemaal: ‘ik doe maar wat’. Woorden waarmee mensen zich graag belangrijker willen maken. Woorden als stootkussen bij slecht nieuws. Als rookgordijn als ze niet weten hoe het écht zit. Of als afleidingsmanoeuvre als ze geen zin hebben om echt aan het werk te gaan. Dit parkeren we even?
Precies.
Halverwege m’n nostalgische terugblik realiseerde ik me ineens dat het dit jaar tien jaar geleden is dat ik erover begon te schrijven. In 2015! Ongemerkt zat ik dus het hele jaar al middenin mijn tweede jeukwoordenlustrum! Zonder taart, zonder lintje. Niets.
En dus dacht ik, ik steek op LinkedIn weer eens even ouderwets mijn peilstok in jullie taalergernissen. Even de thermometer in jullie content. En maakte er een taalanalyse van. Wat vonden jullie afgelopen jaar de ergste taal, wat mag er juist blijven? Het was weer ouderwets genieten. Want wie tien jaar geleden dacht dat jeukwoorden langzaam zouden uitsterven – ha!
Sterker nog: ze leven zelfs meer dan ooit. Alsof de tijd onder de systeemplafonds heeft stilgestaan. Ik kreeg 935 reacties! ‘In de lucht komen’, ‘snelkookpansessies’, ‘de afdronk’ van een vergadering, ‘hoog over’, ‘aanvliegroute’, ‘mensenmens’. ‘Borgen’, ‘afhechten’, ‘op de lijn komen’ en ‘hoog over’. En natuurlijk: ‘dankbaar dat ik deze presentatie vandaag mócht geven’ – huichelachtige opschepperij, vonden ze in de reacties.
Ook onuitroeibaar: al het onnodige Engels waarmee collega’s ons het bloed onder de nagels vandaan halen. ‘Onboarden’ (introductie). De ‘FAQ’s’ (frequently asked questions, jeuk), en natuurlijk: ‘impact’ „als vuilnisbak voor van alles en nog wat”, schreef een vriendin.
Hoopgevend vond ik dat een aantal oude knallers als ‘agile’, ‘papadag’, ‘kids’, ‘passie’, ‘koffietje doen’ en ‘in je kracht staan’, een stuk minder genoemd werden dan tien jaar geleden. Omdat ze minder worden gebruikt? Of, en daar durf ik nog even niet aan te denken, omdat ze inmiddels zo zijn ingeburgerd dat we ze niet eens meer horen.
Gelukkig werden er ook nieuwe jeukwoorden genoemd! Heerlijk. Er moet over tien jaar ook nog iets zijn om ons aan te ergeren. Opvallend was, dat dat vooral woorden waren die, zoals een lezer schreef, ‘empathie professionaliseren’.
Uitdrukkingen als ‘hoe voelt dit voor jou?’, ‘ik hoor wat je zegt’, ‘hoe zit je in je energie’, ‘hoe zit je erbij?’ (als een zak aardappelen), en ‘ik check even bij je in’ – gatver. Weg ermee, vonden veel lezers. Omdat het nep wordt, als iedereen het ineens overal zegt. „Niemand heeft er bovendien iets mee te maken hoe je je voelt op kantoor”, schreef een lezer. „Doe gewoon je werk en hou verder je kop.” Ik geef het maar even door.
Maar de meeste ergernis, best opvallend, ging over het woord ‘eerlijk’. Je struikelt erover op LinkedIn, vonden lezers. Niet te harden. ‘Eerlijk?’, ‘maar eerlijk?’, en ‘als ik eerlijk ben’ – een maniertje dat waarschijnlijk begonnen is bij ChatGPT. En suggereert dat je op al die andere momenten blijkbaar níét eerlijk bent.
Ook heel erg: „dat je nu ook zakelijk kennelijk alles mag afkorten wat Gerda en Priscil voorheen alleen bij de cappu deden: ‘gezel’, ‘priem’, en kladiladi” (klap die laptop dicht), schreef een lezer. Verder las ik opvallend veel agressie over typische ‘horeca-jeukuitdrukkingen’ als ‘bent u nog goed?’ (volgens mij ben jíj niet helemaal goed), ‘helemaal goed’ (gast, ik heb alleen een koffie besteld, geen wereldvrede geregeld), ‘geen probleem’ (gelukkig) en: ‘geniet ervan’ – tuurlijk joh, van een spaatje rood.
Er was ook een leuke vraag. Of ik een nieuw woord wist voor ‘prompt’ en ‘prompten’. Een vraag of opdracht aan ChatGPT. Ik dacht aan ‘denkstoot’ – lekkere denkstoot van me, denkstoot in je broekje. Of ‘losvragen’ – ik ga jou eens even helemaal losvragen. Nou. Misschien kunnen jullie er iets mee.
Maar dan. Het meest opvallend aan alle 935 reacties? Dat er niemand een nieuw woord dat afgelopen jaar voor het eerst was gevallen, wilde behouden. Alsof we zo nokkievol zitten met jargon en taalergernissen, dat er echt niks meer bij kan.
Of wacht. Eén lezer. Die wilde het woord ‘twijfelkracht’ bewaren. Een woord dat ik nota bene dit jaar zélf bedacht om alle mensen met het zogeheten impostersyndroom een hart mee onder de riem te steken.
Want twijfelen aan jezelf is geen zwakte. Het is juist goed om regelmatig te denken dat wat je doet, misschien nog beter kan. Mensen die twijfelen doen hun werk beter. Omdat ze langer zoeken naar het beste. En omdat ze vaker hun netwerk raadplegen – inderdaad: twijfelkrácht.
Benieuwd of dát volgend jaar een jeukwoord zal zijn. Zou wel een enorme eer zijn! Dat ik zélf een jeukwoord heb bedacht.
Dan is de cirkel pas echt rond.
1 Dagdagelijks – hysterisch voor ‘dagelijks’
2 De hardwerkende Nederlander – ja Dilan, nu weten we het wel
3 Dankbaar/trots dat ik vandaag deze fluttraining mocht geven – huichelaar
4 Engelse jeukwoorden – ‘trust the process’ in je broekje
5 Verbinden – liever ongebonden
6 Borgen – Deens parlement
7 Narratief – slap verhaal
8 Impact – impact was al erg, tegenwoordig moet je het ook nog ‘maken’
9 Afhechten – alleen voor chirurgen
10 Leiderschap en bila – nope
1 Letterlijk – nee, je bedoelt ‘figuurlijk’
2 Hij wilt – hij wil, hij wil, hij wil!!
3 Me laptop, me moeder – MIJN
4 Een beslissing maken – een beslissing NEMEN
5 Ik besef me – weet je nou NOG niet dat het ‘ik besef’ is?
6 De man welke – nee, de man DIE
7 Ik irriteer me aan – zoek maar even op hoe het wél moet
8 Hun zeggen – zie 7
9 Het meisje die – nee
10 Veiligheid is een werkwoord – veiligheid is een zelfstandig naamwoord
1 Eerlijk – alsof je verder níét eerlijk bent geweest
2 Oprecht – nee, je bedoelt: ‘echt’
3 Precies dát – liever een duimpje
4 Priem! Kappen met die afko’s
5 Hóé dan? – gaap
6 Hier schrik ik van – zeg gewoon dat je je dood ergert
7 Hier vind ik iets van – zeg liever: ‘stom’
8 Ik check even bij je in – nou, liever niet
9 Mij nie belle – ben je 16 of 47?
10 Hoe zit je erbij? – Als een zoutzak
11 Hou op met me – zeg maar hoe
12 Hoe leuk is dát?? – Laat maar zitten
13 Het is wat het is – joh
14 Ik ga hier heel goed op – ik voel een ‘beweging van onderop’ aankomen
15 Ik ga stuk – zie 9
16 Bizar – meestal dingen die helemaal niet zo bizar zijn, als fulltime werken en overwerken
17 Lang verhaal kort – komt er meestal een lang verhaal
18 Doorléven – ik leef liever dóór
19 Hoe voelt dit voor jou? – Ik voel me ineens heel slecht
20 Als in – nee: ‘zoals’
Heb je een vraag van de week, taboe, of ‘kwestie’ voor deze rubriek? Mail dan naar japkeddenktmee@nrc.nl
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen