Chemie Plannen om de CO2-uitstoot drastisch terug te brengen bij de Dow-fabriek in Terneuzen liepen spaak op een stikstofvergunning. Hoge energiekosten en een overvloed aan concurrentie uit Azië noopten Dow dit jaar tot herbezinning.
Een hardloopschoen, een hoofdkussen, een potje verf, een fles siliconenkit. Tabita Verburg en haar woordvoerder hebben ze zorgvuldig uitgestald op de tafel in haar kantoor. De producten komen amper ter sprake in een gesprek van ongeveer een uur, maar de boodschap van deze uitstalling vat ze ergens halverwege in één zin samen: „Iedere dag komt een consument gemiddeld zestig keer in aanraking met moleculen in producten die hier bij Dow zijngeproduceerd.”
„Hier” is de productielocatie van Dow Benelux in Terneuzen, waar Verburg sinds anderhalf jaar de leiding heeft. Vanuit haar kantoor kijkt ze uit over het terrein en de haven aan de Westerschelde. Daar staan in het midden van het complex drie stoomkrakers, die uit nafta en gas de basischemicaliën benzeen, ethyleen, propyleen en butadieen produceren.
Die gaan via een pijpleidingennetwerk naar de zestien fabrieken op het terrein van Dow en van afnemers als Trinseo die er chemische producten als polyurethaan (voor onder andere matrassen en zolen van hardloopschoenen) of plastic korrels van maken. Op 440 hectare (zo’n 625 voetbalvelden) werken in de fabrieken en kantoren ruim 3.200 mensen uit meer dan vijftig landen.
Sinds anderhalf jaar is Verburg als directeur verantwoordelijk voor de activiteiten van het Amerikaanse chemieconcern in de Benelux, Spanje, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de Scandinavische landen. In de plaats waar ze een deel van haar jeugd doorbracht. „Mijn vader is Zeeuw, mijn moeder is Duits. Mijn Duitse opa en oma hadden een vakantiehuisje hier, zij hebben elkaar zo ontmoet”, vertelt ze. „Ook in de tijd dat ik hier opgroeide wist iedereen niet beter dan dat Dow er was. Iedereen heeft wel een familielid dat hier werkt. Twintig procent van de werkgelegenheid in dit deel van Zeeland is direct of indirect aan Dow verbonden. Naast onze eigen 3.200 werknemers schatten wij dat we werk bieden aan zo’n 14.000 mensen, van de medewerkers van onze logistieke partners tot aan de bakker die brood bakt voor onze kantine.”
Sinds Verburg in het voorjaar van 2024 aantrad is in de chemie de perfecte storm uitgebroken. De Europese markt wordt overspoeld met goedkopere chemische producten uit China. Energieprijzen liepen sinds de inval van Rusland in Oekraïne fors op in Europa. Verduurzamingsplannen lopen spaak. Verschillende chemische bedrijven sloten fabrieken bij Rotterdam of op Chemelot in Zuid-Limburg. Op het terrein van Dow stopte afnemer Trinseo met zijn fabriek voor styreen, die nu wordt afgebroken. Dow kondigde aan wereldwijd 1.500 banen te schrappen. Bij ondersteunende afdelingen verdwijnen daardoor ongeveer 200 banen in Nederland.
„De energieprijzen hebben ons echt flink geraakt, onze kosten om te produceren zijn fors hoger”, zegt Verburg. „Daar komen de kosten van de Europese emissierechten voor CO2-uitstoot nog bovenop. En in Nederland hadden we de nationale CO2-heffing, die voorlopig is geschrapt. Behalve dat de concurrentie uit Azië toenam, daalde ook nog eens de vraag in Europa.”
Dow behaalt in Europa ongeveer een derde van de wereldwijde omzet van 43 miljard dollar. In 2024 was de vraag naar de plastics en andere producten van Dow in Europa met ongeveer 20 procent afgenomen ten opzichte van het niveau voor Covid. „Consumenten hebben door de inflatie minder uit te geven en dat merken wij.”
Bij Dow in Terneuzen.
„Dat is pas na Covid gekomen. Veel van de capaciteit die ze hebben opgebouwd, begint pas nu op de markt te komen. Zij hebben veel lagere loonkosten, lagere energiekosten en geen kosten voor CO2-uitstoot. En dan krijgen ze ook nog steun van de overheid.”
„Wij horen die geluiden. Een van onze zorgen is bovendien het tempo waarmee de Europese Unie kan omgaan met antidumpingzaken (waarbij wordt onderzocht of bedrijven producten onder de kostprijs dumpen op andere markten dan de eigen markt, red.). De EU heeft een tekort aan mensen daarvoor. In andere regio’s in de wereld is er sneller een tijdelijke bescherming tegen de import uit Azië ingesteld. Hier duurt het lang, en dan moet je die jaren zonder bescherming wel volhouden.”
„Ik denk echt dat wij in de wereld vooroplopen in de mate van hoe wij veilig en verantwoordelijk produceren. Maar dat maakt het wel moeilijk concurreren met bedrijven in landen waar er anders tegenaan wordt gekeken. Daarvoor hebben we die bescherming nodig.”
„We hebben een gelijk speelveld nodig. Dan kan een mechanisme zoals CBAM goed zijn, maar dan moet het wel worden verbeterd. Het moet de gehele productieketen en ook indirecte emissies omvatten en administratief uitvoerbaar zijn.”
„In landen als Spanje en Duitsland doen overheden flink hun best om de energiekosten voor de industrie omlaag te krijgen. Het is mijn rol om in overleg met overheden die voorbeelden ook aan te dragen. Ik kan concreet laten zien wat de effecten zijn, bijvoorbeeld omdat we zowel in Tarragona in Spanje als hier in Nederland krakers hebben.”
„Dat horen we zeker terug, daar kijken we naar en we doen projecten om onze energie-efficiëntie te verhogen. Maar die projecten hebben niet de schaal om de hogere kosten te neutraliseren. Zeker niet met de emissierechten erbij. Andere werelddelen kennen die niet.”
Dow wilde in Terneuzen een groene kraker bouwen. In die nieuwe installatie zou niet nafta of gas in een stoomkraakproces afgebroken worden tot andere basisgrondstoffen voor de chemische en kunststofindustrie, maar waterstof. Die groene stoomkraker vormde het hart van de plannen waarover het bedrijf maatwerkgesprekken voerde met de overheid en zelfs een intentieverklaring tekende. Door de afspraken zou Dow ongeveer 40 procent van zijn CO2-uitstoot van 4,5 Mton kunnen reduceren.
Maar het project liep vast op de stikstofvergunning. De totale stikstofuitstoot zou omlaag gaan, maar op sommige plekken zouden stikstofconcentraties in kleinere stoomwolken te hoog zijn voor de Nederlandse interpretatie van Europese regels. De maatwerkgesprekken werden dit jaar stopgezet.
Voor Dow Benelux was de beslissing een domper. „De betrokken ministeries en wij hebben enorm veel tijd en energie in die gesprekken gestoken. Dow koos er toen voor om de groene kraker in Fort Saskatchewan in Canada neer te zetten, waar de voorwaarden gunstiger waren. Dat zal met heel veel Nederlandse inbreng zijn. Veel van de research is hier, in Terneuzen, gedaan.”
In april kondigde Dow aan dat vanwege de bezuinigingsoperatie de bouw in Canada tijdelijk wordt uitgesteld en daar later weer wordt opgepakt.
„We zullen er hard aan moeten werken om te zorgen dat de condities hier in Nederland uiteindelijk dermate goed zullen zijn dat zo’n investeringsbeslissing hier genomen kan worden. Dow houdt vast aan zijn doelstellingen om in 2050 wereldwijd net zero te zijn. Maar zo’n groot project als dit kan Dow maar op één plek tegelijk uitvoeren.”
„De overstap naar waterstof was een belangrijke stap in ons programma Path2Zero. Daar zullen we nu langer over doen, maar onze doelstelling voor 2050 staat nog recht overeind.”
„Er is nog veel onderzoek nodig naar de technologie voor elektrisch kraken. Je krijgt dan bovendien een andere vraag naar elektriciteit. In de VS zet Dow stappen richting de inzet van kleine kernreactoren. We kijken hoe wij de kennis die daar wordt opgedaan hier kunnen inzetten.”
„Ja, daar kijken we naar, maar voor ver in de toekomst. Het kan ook op verschillende manieren. In een samenwerking tussen Nederland en België kun je ook meer kleine reactoren aanschaffen, die door verschillende industriële bedrijven rond de Schelde gebruikt kunnen worden.
„We zouden in dit grensgebied ook meer naar een gezamenlijke infrastructuur voor afvang- en opslag van CO2 moeten kijken. Dow kan niet zonder die technologie om de CO2-uitstoot terug te brengen. Die is ook onderdeel van het project met de groene kraker. In Canada lag de infrastructuur daarvoor, hier moet deze nog helemaal aangelegd worden.
„Je hebt een goede mix van energiebronnen nodig. Als het gaat om elektrisch kraken, heb je heel veel energie nodig. Helaas wachten we hier voor veel projecten nog op een 380-kilovolt-hoogspanningsaansluiting. Veel bedrijven die voor ons belangrijk zijn, hebben last van de netcongestie. Onze vraag wordt alleen maar groter.”
„Ze kijken met zorg naar heel Europa, niet alleen naar Nederland. Maar dat gaat meer om de economische omstandigheden in de Europese chemie.”
Na haar studies Criminologie aan de Universiteit van Gent en Human Resources aan Hogeschool Avans in Breda trad Tabita Verburg in 2001 in dienst bij Dow als medewerker personeelszaken. Ze had verschillende functies in human resources management, inkoop en supply chain management. Sinds april 2024 is Verburg als president bij Dow verantwoordelijk voor de Benelux, Spanje, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Scandinavië.
Verburg is getrouwd en heeft vijf kinderen en een kleinkind. Ze woont vlakbij de fabriek van Dow in Terneuzen.
„Ik zie geen verandering in ons bedrijf, wij blijven ons hard inzetten voor die doelen om in 2050 net zero te zijn. Onze research voor innovatie is daar volledig op gericht.”
„Ik ben blij met het plan-Wennink over het toekomstig verdienvermogen van Nederland. Omdat hij de noodzaak van groei aangeeft. En omdat hij benoemt dat je de basisindustrie in Nederland moet willen ombouwen en niet afbouwen.
„Maar ik voel die twijfel in Nederland of je de basisindustrie moet behouden wel. Veel meer dan in België, Spanje en het Verenigd Koninkrijk, waar ik ook met overheden en veel mensen spreek. Gelukkig komen uit de kabinetsformatie ook signalen dat de chemie belangrijk is voor hoogproductieve banen, goedbetaalde werkgelegenheid en ook om de verduurzaming door te voeren.”
„Het zal gaan om de nieuwe, innovatievere bedrijven, die op andere manieren chemisch produceren. Maar zij gaan hand in hand met de basischemie.
„Als Dow hebben wij ook circulaire doelstellingen en zijn we druk met materialentransitie. Zo hebben wij meegeïnvesteerd in het bedrijf Xycle. Dat kan plasticafval via chemische recycling weer opwerken tot nieuw plastic. Maar ook zij kunnen niet zonder de basischemie.
„Er gaan decennia overheen voordat die nieuwe vormen voldoende schaal hebben, nu zijn het vooral pilot plants [proeffabrieken]. We kunnen niet in één keer een volledig nieuwe innovatieve chemie neerzetten.”
Verburg vertelt dat Dow in de afgelopen twee jaar een project heeft opgezet om het technisch onderwijs in het mbo te ondersteunen. „Vanuit andere landen waar ik heb gewerkt, zoals Duitsland, kennen we het meester-leerlingsysteem. Zoiets wilden wij ook, zodat we studenten al jonger – als ze 16 zijn – hier krijgen. Zij komen één dag in de week hier en dan kunnen ze sleutelen in een oude fabriek die niet meer in gebruik is. Wij merken aan de instroom van nieuwe werknemers dat het werkt.”
Maar, constateert Verburg ook, de buitenwereld leest en ziet dat het slecht gaat in de Europese chemie. „Het zijn vaak de ouders die de beroepskeuze maken voor hun kroost. Zij vragen zich af of dit nu nog wel de juiste richting is.”
„Wij zitten hier zestig jaar en willen graag blijven. Dow heeft hier al zoveel geïnvesteerd. We kunnen die ouders ook vertellen dat er grote tekorten zijn in de technische mbo-beroepen. Door de opkomst van AI zullen veel administratieve beroepen juist verdwijnen. Als ze een technische opleiding volgen, dan zorgt dat bijna voor een baangarantie. We doen het samen met zeven andere bedrijven in Zeeland. En ook buiten deze provincie is er genoeg werk voor ze.”
Industrie van Dow in Terneuzen.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC