Hoe ontsnap je aan de gevangenis? En op welke manier ontwijk je de adel? De roemrijke Franse kardinaal Mazarin schreef al zijn duivelse listen op. Wat kunnen politici van vandaag daarvan leren?
is schrijver en historicus.
‘Een sluwe man herken je aan zijn geveinsde zachtheid, zijn haakneus en zijn doordringende blik.’
Terwijl ik Wegen naar macht - Handboekje van de politicus las, raakte ik ervan doordrongen dat de lusteloze Nederlandse kabinetsformatie wel wat meer kardinaal Mazarin kan gebruiken.
De Franse Jules de Mazarin (1602-1661) was een van de rijkste en machtigste politici van zijn tijd. Hij leidde Frankrijk, maar wist ook Europa naar zijn hand te zetten. Zo maakte hij een einde aan de Dertigjarige Oorlog met de Vrede van Westfalen, in 1648, en zo ontstond het idee dat er binnen Europa een machtsbalans moet zijn.
Mazarin bewees dat je binnen het ancien régime carrière kon maken zonder imposante stamboom. Bij geboorte heette hij gewoon Giulio Mazzarino. Hij begon als ambtenaar voor de Heilige Stoel. Halverwege zijn leven werd Mazarin opgemerkt door de machtigste man van Frankrijk, kardinaal de Richelieu.
De Richelieu verleidde Mazarin om zijn informant te worden in Rome en hielp hem daarna om de overstap te maken naar het Franse hof.
Trek ook een scharlaken toga aan, adviseerde hij, dan heb je geen last van de edelen.
Na de dood van Richelieu volgde Mazarin zijn meester op. Geruisloos ging dat niet. De staatskas was leeg door de oorlog met Spanje; de burgerij moest de rekening betalen en de adel was kwaad. Twee opstanden, de Frondes, brachten Mazarin aan de rand van de afgrond. Met Lodewijk XIV ontvluchtte hij Parijs, maar wist de frondeurs uiteindelijk te verslaan. Hij bereidde de weg voor de Zonnekoning, en stond daarmee aan de wieg van de absolute monarchie.
Met macht komt rijkdom, en Mazarin vormde daarop geen uitzondering. Maar waar onze machthebbers hun geld aanwenden voor Trump-torens en goudkleurige balzalen, verzamelde Mazarin een bibliotheek (laat nooit zien hoe rijk je bent). Diezelfde bibliotheek vormt de basis voor de collectie van de Bibliothèque Mazarine in Parijs.
De bibliotheek werd gebouwd in opdracht van Mazarin, en bestaat nog altijd. In het houtsnijwerk van de bibliotheek vind je nog steeds de initialen CM – om zijn kardinaalstitel te benadrukken, terwijl hij niet bijzonder vroom was.
Ik heb zelf een paar maanden schrijvend doorgebracht in die bibliotheek en kan u vertellen dat het ruikt naar boeken – oud leer en inkt. De plek is geliefd bij studenten en influencers die zichzelf fotograferen met de lambrisering en boeken als decor.
Buiten stroomt de Seine, net als in de 17de eeuw.
Nu het werk. Onlangs verscheen Wegen naar macht in het Nederlands. Postuum zou het manuscript tussen Mazarins papieren zijn gevonden – maar de authenticiteit ervan is twijfelachtig.
Het Latijnse manuscript (schrijf nooit in de taal van de mensen tussen wie je je bevindt) zou het werk van een uitstekende imitator geweest kunnen zijn. Of het nu geschreven is door Mazarin of niet, we mogen dankbaar zijn dat er een Nederlandse vertaling is.
Een punt van kritiek: helaas is het gedrukt op zwart papier. Doe dat nou niet.
De inhoud is een merkwaardig samenraapsel van aantekeningen over macht en mens, geschreven door een uiterst cynisch iemand. Met name de observaties over de menselijke natuur zijn bijzonder.
Je zou, met Wegen naar macht in je zak, meteen de politieke arena willen betreden, in de 17de eeuw, maar ook nu (als je alle adviezen over paarden en koetsen met een korrel zout neemt).
Wie denkt aan boeken over macht, denkt aan De heerser van Niccolò Machiavelli. Maar Wegen naar macht is een ander soort boek – het is geschreven met een groot gevoel voor humor, soms met serieus advies, maar steeds met een lichte toets. Het leest als een 17de-eeuws zelfhulpboek: het advies is praktisch, in tegenstelling tot De heerser van Machiavelli, dat historischer en theoretischer is.
Wegen naar macht is het notitieboekje van een politicus. De aantekeningen zijn scherpzinnig en geestig, soms een beetje gedateerd maar vrijwel altijd opzienbarend. Een paar hoogtepunten:
‘Als iemand je zijn haat toont, weet dan dat dit gevoel altijd oprecht is. In tegenstelling tot liefde kent haat geen hypocrisie.’
‘Begin nooit aan meerdere ondernemingen tegelijk; men zal je er niet om bewonderen. Het is beter één project te voltooien, maar dan wel met een schitterend resultaat. Ik spreek uit ervaring.’
‘Ga niet in gesprek als je te veel aan je hoofd hebt; je concentratie zou tekortschieten.’
Dat was de categorie zelfhulp, maar dit soort goedbedoelde adviezen worden afgewisseld met zulke amusante vondsten: ‘Wees op je hoede voor kleine mannen, ze zijn koppig en arrogant.’
‘Mensen die veel talen spreken zijn vaker misleid, omdat hun geheugen zo vol zit dat het hun oordeelsvermogen verstikt.’
Hier had een vertrekkend partijleider van GroenLinks-PvdA zijn voordeel mee kunnen doen.
Uiteraard heb ik het beste advies voor het laatst bewaard – een advies waar oud-president Nicolas Sarkozy ongetwijfeld veel aan heeft gehad.
Hoe ontsnap je aan de gevangenis? ‘Laat je sterke drank brengen, bijvoorbeeld eau de vie, onder het voorwendsel dat je het wilt drinken, giet het dan over je kleren, je strozak, en steek alles in brand. De bewaker zal denken dat je er, in je wanhoop, een eind aan wil maken. Hij zal hulp gaan halen en zijn taak vergeten. Dan kun je vluchten.’
Eigenlijk is het vreemd dat kardinaal Mazarin, een van de grootste staatsmannen die Frankrijk heeft gekend, die de basis legde voor het oeroude Franse idee van centralisatie, het idee dat zo vormend is voor Frankrijk en ook voor de Europese politiek, nu opeens wordt herinnerd vanwege dit merkwaardige boekje over machtsspelletjes.
De geschiedenis heeft een goed gevoel voor ironie.
Jules Mazarin: Wegen naar macht – Handboekje van de politicus. Uit het Frans vertaald door: Mark Cloostermans. Krummholz; 156 pagina’s; € 21,99.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant