Brigitte Bardot (1934-2025), actrice en activist Er waren maar weinig filmsterren zo mythisch-mystiek als zij. Brigitte Bardot had genoeg aan haar initialen. Maar met het verglijden van de jaren werd ze ook controversiëler. Ze was eerst een sekssymbool, toen een feministisch icoon, en is tegenwoordig even vaak in het nieuws door haar anti-islamcommentaren en #MeToo-kritiek.
Actrice en activist Brigitte Bardot in Londen in 1959.
En God… schiep de vrouw.
En haar naam… was Brigitte Bardot. Zelden was een filmtitel toepasselijker dan die van de film Et Dieu… créa la femme die de Franse regisseur Roger Vadim in 1956 rondom zijn toenmalige echtgenote modelleerde. Ze had al zeker vijftien rollen en rolletjes op haar naam staan, in het ene geval nog schaarser gekleed dan in het andere, toen hij haar eindelijk zelf in een film castte. Vadim was degene die haar in 1950 op de cover van het Franse tijdschrift Elle ‘ontdekte’, een affaire met haar begon, toen ze achttien werd ten huwelijk vroeg en in de filmwereld introduceerde.
Et Dieu… créa la femme zou haar grote doorbraak worden. Maar de film en die titel zouden ook een mijlpaal markeren in de geschiedenis van de manier waarop films naar vrouwelijke hoofdpersonages, hun lichamen en hun seksualiteit keken. Destijds was dat onbezonnen. Maar zeker niet onschuldig. Het woord sekssymbool had nog niet zo’n zware lading als vandaag. Bekeken worden stond nog niet synoniem aan een vorm van objectivering die vrouwen tot willoze poppen reduceert.
Als de seksueel vrijgevochten Juliette Hardy bracht Bardot tal van mannen het hoofd op hol. Naakt in de zon. Blootsvoets. Vadims naam zijn we al bijna vergeten. Maar die van háár is onvergankelijk gebleken. Nog steeds. Ook meer dan 45 jaar nadat ze haar filmcarrière al bij leven vaarwel had gezegd, zodat „de film haar niet zou verlaten”.
De Franse actrice is op 91-jarige leeftijd overleden, meldde haar stichting zondag. In de lange tweede helft van haar leven koos ze ervoor haar filmcarrière op te geven om haar leven te wijden aan dierenwelzijn en haar stichting. In haar kluizenaarsoord even buiten het Zuid-Franse St. Tropez schiep ze met haar vierde echtgenoot, de uit de kringen rondom de extreemrechtse politicus Jean-Marie Le Pen bekende Bernard d’Ormale, en omgeven door eucalyptusbomen en lavendelstruiken, haar eigen aardse paradijs, waar paarden, kippen, varkens en katten vrij rond mochten scharrelen. Van daaruit leverde ze ook steeds extremistischer commentaren op de wereld buiten: #MeToo was aandachttrekkerij, de islam gevaarlijk, en iedereen met een andere huidskleur dan zij minderwaardig. Het leverde haar de afgelopen paar jaar diverse boetes voor racistische uitspraken op.
Bardot (rechts) met Claudia Cardinale bij de premiere van ‘Les Petroleuses’ in Parijs, 1971.
De op 28 september 1934 in een gegoede Parijse familie geboren Brigitte Anne-Marie Bardot leefde langer in de schaduw dan in de schijnwerpers, al bleef ze door haar in toenemende mate politiek excentrieke en extreme gedrag tot op hoge leeftijd interessant voor de tabloids. Ze spande een rechtszaak aan tegen de Franse staat om twee olifanten van de dood te redden, en dreigde net als Gérard Depardieu de Russische nationaliteit aan te nemen als ze haar zin niet kreeg.
Is het een smet op haar herinnering of een gevolg van haar gecompliceerde verhouding met de showbizz en haar rigoureuze keuze om het na 1973 en bijna 50 filmrollen met het wereldje voor gezien te houden? Hoe moeten we haar herinneren?
Er zijn maar weinig filmsterren die nog steeds zo mythisch-mystiek zijn als zij. Charlie Chaplin. Marilyn Monroe, op wie ze vaak het Franse antwoord werd genoemd. En BB dus. Ze had genoeg aan haar initialen. Wat men toen een ‘stoeipoes’ noemde en een symbool van seksuele bevrijding ineen. Haar amandelvormige ogen, altijd perfect zwart omrand. En die lippen, altijd op het punt om je te kussen. Dat was in ieder geval de belofte. En die haren, alsof een zeemeermin ze uit de golven had gestolen. Met haar haarband, losse knot, Bretonse streepjestrui, een schouder ontbloot, om de boezem spannende bloesjes in Vichyruitjes en later de hippiechic van de jaren zestig en zeventig, werd ze ook een mode-icoon.
En er was meer natuurlijk. Benen. Billen, Borsten. Zou de God van de jaren vijftig haar zo echt als Eva hebben bedacht? Het is maar goed dat ze op het witte doek onsterfelijk werd, net als Greta Garbo en Monroe voor haar. Voor altijd gestold in haar nymfachtige jaren, zodat we nog steeds met die eerste onbevangen blik naar haar kunnen kijken. Want als hij haar vandaag zou hebben geschapen zou hij vast van seksisme zijn beschuldigd.
Die mix van vanzelfsprekende lichamelijkheid en verslavend erotisme, dat imago van pruilend meisje en argeloze verleidster (al dan niet tegen wil en dank), maakte haar ook tot een van de, zeker in retrospectief, lastigst te duiden actrices van de afgelopen eeuw. Net als Monroe wilde ze geen seksobject zijn, maar voelde ze zich gedwongen het spel mee te spelen om zich als vrouw en actrice serieus genomen te voelen.
Waar ze voor de Verenigde Staten met het ingekorte en gecensureerde Et Dieu… de seksuele bevrijding personifieerde, lag dat in eigen land gecompliceerder. We vergeten snel dat de film in Frankrijk niet meteen het enorme kassucces was zoals we hem graag herinneren.
De intelligentsia van nouvelle vague en existentialisme keek aanvankelijk op haar neer. Dat veranderde toen Simone de Beauvoir haar in 1959 in het voor het Amerikaanse blad Esquire geschreven gepassioneerde essay ‘Brigitte Bardot and the Lolita Syndrome’ zowel tot feministisch icoon uitriep, maar ook als de tragische twee-eenheid van jaagster en prooi omschreef. Anno nu zou je daarbij moeten aantekenen dat ze om succes te hebben wel haar haren blond moest verven en dat de films waarom ze nú herinnerd wordt, haar meer dan de vrije vogel uit Et Dieu… juist als slachtoffer portretteerden, op een manier die niet per se eenduidig feministisch was.
Bardot in Londen voor de film ‘Une Ravissante Idiote’ in 1963.
Henri-Georges Clouzots La vérité (1960) voerde haar op als femme fatale en passiemoordenares. In het semi-autobiografische Vie privée (1962) liet Louis Malle haar een actrice spelen die sterft in het flitslicht van de paparazzi. Ook Jean-Luc Godard liet haar levenloos en bebloed achter in een vuurrode Alfa Romeo in Le mépris (1963), eveneens een film over film, over de clash tussen de Europese kunstfilm en de Amerikaanse commercie. Ze werd in film en het echte leven tot op de set achtervolgd door fotografen. Fictie en werkelijkheid verwikkeld in een verwrongen dans. Later werd bekend dat ze in die periode al worstelde met depressies en een laag zelfbeeld.
Maar de buitenwereld zag de liefdes en affaires, de aanbidders en bewonderaars (ze was de minnares van acteur Jean-Louis Trintignant en de muze van zanger Serge Gainsbourg), en verlustigde zich aan de verstoorde relatie met haar zoon („Ik ben niet volwassen genoeg voor het moederschap”).
Zo zijn in de publieke perceptie haar persoonlijke leven en de rollen die ze speelde steeds meer door elkaar gaan lopen en werd de bevrijdster van de vrouwelijke seksualiteit een gevangene van haar eigen leven en een feminisme dat ze op latere leeftijd zei te zijn gaan haten. Voor haar draaide alles om haar eigen vrijheid.
De beste filmstukken interviews en recensies van de nieuwste films
Source: NRC