Ze doken dit jaar op in alle uithoeken van de wereld: gen Z-protesten. Hoe kan het dat jongeren uit ogenschijnlijk totaal verschillende landen zich zo door elkaar lieten inspireren? Wat hebben deze jongeren uit Afrika, Zuid-Amerika en Azië met elkaar gemeen?
Door Serena Frijters en Iva Venneman
De 23-jarige Yohanes Brilian Jemadur dacht fantastische vooruitzichten te hebben. Vele malen beter dan zijn leeftijdsgenoten, met wie hij opgroeide op het Indonesische eiland Flores. Want waar zij direct na de middelbare school moesten werken, spoorden zijn ouders – een medewerker van een agrarisch bedrijf en een huisvrouw – hem aan te studeren. In februari nam Jamadur het ticket naar een beter leven in ontvangst: een bachelordiploma rechten.
Daarna stuitte Jamadur op de harde realiteit. Hij solliciteerde maand na maand, maar kreeg voortdurend nul op het rekest. Om zijn rekeningen te kunnen blijven betalen, reed hij even als brommertaxichauffeur door de straten van Surabaya, de stad waar hij studeerde. Uiteindelijk nam hij uit pure nood een simpel administratief baantje aan, waarmee hij niet eens het minimumloon verdient.
Jamadurs gemoed laat zich daarom, een klein jaar na zijn afstuderen, het best omschrijven als een mengeling van woede en diepe bezorgdheid. Zijn ouders spoorden hem altijd aan om te studeren, in de hoop dat hij daarmee een goede baan zou krijgen.
Woont in Surabaya, op het Indonesische eiland Java
Heeft een bachelordiploma rechten en volgt nu een masteropleiding
Foto en video: Hendra Eka
Jamadur is een van de duizenden Indonesische jongeren die in augustus de straat opgingen om te demonstreren voor baankansen en tegen corruptie. Studentenprotesten zoals die in Indonesië zijn van alle tijden – in 2024 demonstreerden jongeren in Bangladesh en Kenia.
Maar dit jaar gebeurde er iets bijzonders. Want wat de Indonesische jeugd aan de kaak stelde, sloeg ook buiten Indonesië aan en zette een kettingreactie in gang. Via sociale media als TikTok en Discord ontwikkelde zich een wereldwijde protestbeweging. Binnen enkele weken stonden ook jongeren in Nepal, de Filipijnen, Oost-Timor, Marokko, Madagaskar, Tanzania en Peru op de barricaden, te zwaaien met vlaggen en te gooien met stenen, uit protest tegen de uitzichtloosheid en corruptie in hun land.
Overal ter wereld gebruiken jongeren doodshoofdvlaggen uit de Japanse manga ‘One Piece’ voor hun gen Z-protesten.
Foto‘s: ANP/Getty
Wat volgde, was chaos en geweld. Overal werden de mensenmassa’s snoeihard uit elkaar gedreven. Autoriteiten grepen naar traangas, waterkanonnen, rubberkogels en in enkele gevallen zelfs naar scherp. In Indonesië werd gefilmd hoe de politie met een gepantserd voertuig over een demonstrant reed. In Marokko werd het vuur geopend op jongeren die een politiestation bestormden. Die keiharde optredens leidden tot nog meer woede. Huizen van parlementariërs werden geplunderd, vlammen sloegen uit het Nepalese parlementsgebouw. Wereldwijd werden ten minste 114 demonstranten door politiegeweld gedood. Nog eens duizenden jongeren werden gearresteerd of raakten gewond.
De betogingen kwamen bekend te staan als gen Z-protesten, een verwijzing naar de generatie geboren tussen 1997 en 2012, die de drijvende kracht was achter deze protestgolf. Toch voelden niet alle gen Z’ers zich aangesproken. Vooral jongeren uit Azië, Afrika en Zuid-Amerika, het zogenoemde mondiale Zuiden, lieten zich door hun Indonesische leeftijdsgenoten inspireren. Het roept de vraag op: waar lopen deze jongeren tegenaan in hun leven, en wat verbindt hen?
Demonstranten steken het parlementsgebouw in de Nepalese hoofdstad Kathmandu in brand.
Foto: Getty
De huidige wereldbevolking heeft een zeer lage leeftijd: 40 procent van de mensen is jonger dan 24 jaar oud. Maar die jeugdigheid is niet gelijk over de wereld verdeeld. Terwijl de bevolking van Europa, Noord-Amerika, Rusland, China, Japan, Australië en Nieuw-Zeeland steeds ouder wordt, gebeurt in de rest van de wereld het tegenovergestelde.
Gen Z’ers (de leeftijdsgroep van 13 tot en met 29 jaar) zijn dus sterk in de minderheid in een vergrijsd land als Italië. Maar in een land als Tanzania, waar in november nog gen Z-protesten plaatsvonden, behoort maar liefst 36 procent tot deze generatie. Kortom: als gen Z’ers in het mondiale Zuiden de straat opgaan, leggen ze al snel een land plat.
Wereldwijd behoort gen Z tot de hoogst opgeleide generatie ooit. Wat gen Z’ers in Afrika, Azië, Zuid-Amerika bijzonder maakt, is dat zij vaak aanzienlijk hoger opgeleid zijn dan hun ouders. Voor de meeste families is studeren daar nog altijd onbetaalbaar, maar de groep die het wél kan betalen, groeit gestaag.
Die groei gaat het hardst in landen die qua inkomen per hoofd van de bevolking in de middencategorie vallen, zoals Indonesië en Peru. Die landen maken een ontwikkeling door die vergelijkbaar is met het Nederland van de jaren zestig. In Indonesië had aan het begin van deze eeuw bijvoorbeeld maar 15 procent van de beroepsbevolking een vervolgopleiding gevolgd. Anno 2025 is dat verdriedubbeld.
Maar eenmaal afgestudeerd stuiten bijna alle gen Z’ers in Afrika, Azië en Zuid-Amerika op hetzelfde probleem: ze stappen een arbeidsmarkt op die niet op mensen met een diploma is ingericht. Ze mogen dan wel hoger opgeleid zijn dan hun ouders, ze komen niet automatisch in betere arbeidsomstandigheden dan hun ouders terecht. Het diploma blijkt geen garantie te bieden op vooruitgang.
Die mismatch is het duidelijkst te zien aan het aantal ‘informele banen’ per land. De beroepsbevolking is weliswaar hoger opgeleid in veel landen in het mondiale Zuiden, toch bestaat de arbeidsmarkt nog steeds bijna volledig uit banen die niet officieel geregistreerd staan, waarvoor geen opleiding nodig is, waarover werknemers geen belasting afdragen en die zich niet aan arbeidsvoorschriften hoeven te houden. Het is werk als straatverkoper, sjouwer, landarbeider of brommertaxichauffeur. In veel Afrikaanse landen is bijna 100 procent van de banen informeel. Maar ook in Azië en Zuid-Amerika is zo’n informele baan eerder de regel dan de uitzondering.
Afgestudeerde gen Z’ers in het mondiale Zuiden hebben daarom een totaal ander begin van hun carrière dan leeftijdsgenoten in het Noorden, ook als ze precies dezelfde opleiding hebben gevolgd. Een jongere in Nederland kan bij duizenden bedrijven en tientallen overheidsinstellingen aankloppen, waar Arboregels worden gevolgd en salarissen op tijd worden betaald. Vanwege de vergrijzing worden ze zelfs nog vaak met open armen ontvangen.
Maar een pas afgestudeerde in Madagaskar, een land met een kleine overheid en amper bedrijvigheid en buitenlandse investeringen, treft een arbeidsmarkt waar dat soort banen nauwelijks bestaan. En voor de paar banen die er wel zijn, is de concurrentie moordend, juist omdat de bevolking steeds jonger en hoger opgeleid raakt. Jongeren zijn daarom genoodzaakt, ook als ze een opleiding hebben gevolgd, om een onzekere, onderbetaalde baan aan te nemen of hun inkomen met losse klussen bij elkaar te scharrelen.
Demonstranten in Antananarivo eisen het aftreden van de Malagassische president Andry Rajoelina.
Foto: ANP
In Madagaskar is het gebrek aan banen niet het enige waar de jeugd tegenaan loopt, zegt de 28-jarige promovendus Hajanirina Rakotomalala, een van de jongeren die in september de straat opgingen in de hoofdstad Antananarivo. De meeste jongeren leven in huizen waar de stroom en het water continu uitvallen. ‘Studeren wordt dan heel moeilijk.’ Hij wijdt die gebrekkige publieke voorzieningen aan de corruptie in zijn land. ‘Onder de vorige regering werden er allerlei wegenbouwprojecten aangekondigd, maar daar hoorde je vervolgens nooit meer iets over.’
Bij het vinden van werk lopen jongeren in Madagaskar ook nog tegen zaken als nepotisme en vriendjespolitiek op. ‘We weten allemaal hoe het werkt: als je niet de juiste mensen kent of geld en invloed hebt, dan is het heel moeilijk om een baan in de publieke sector te krijgen’, zegt Rakotomalala.
Is bezig met zijn PhD in geschiedenis
Woont in Antananarivo, de hoofdstad van Madagaskar
Foto en video: iAko Randrianarivelo
Waar ‘normale’ burgers moeten ploeteren om een baan te vinden en rond te komen, komen de banen die er wel zijn terecht bij mensen met ‘connecties’ en geeft de ‘politieke elite’ geld uit aan zaken die vooral het eigen belang dienen, klonk het op meerdere plekken. Dat is geen toeval. Meerdere landen in het mondiale Zuiden scoren hoog op wereldwijde corruptie-indexen, die zijn opgebouwd uit indicatoren als omkoopbaarheid en verduistering.
Gen Z’ers in andere landen legden weer andere accenten, afhankelijk van de lokale context. Zo draaiden de protesten in Peru vooral om de toegenomen misdaad en de politieke chaos in het land. ‘Criminele organisaties persen mensen af en plegen overvallen, midden op straat’, zegt Mariafe Pinto Selis, een 23-jarige student journalistiek, afkomstig uit Lima. ‘Er is altijd wel onveiligheid geweest. Maar de autoriteiten lijken de grip nu volledig te zijn verloren.’ De Peruaanse gen Z’ers eisen daarom vooral een stabielere regering en de veiligheidsgaranties die ze nodig hebben om een bestaan op te bouwen.
Volgt een studie journalistiek
Woont in Lima, de hoofdstad van Peru
Foto en video: Stifs Paucca Suárez
De 17-jarige Ektaa Sha werd geïnspireerd om in de Nepalese hoofdstad Kathmandu de straat op te gaan vanwege de vele filmpjes die ze op TikTok zag over verwende kinderen van parlementariërs, zogenoemde nepobaby’s. Het protesteren kwam haar duur te staan. Ze werd geraakt, eerst door een rubberkogel in haar hand, daarna door precisiemunitie in haar been. Nu, een kleine drie maanden later, is ze nog altijd grotendeels bedlegerig. ‘Als er vrienden op bezoek komen, dan gaat het wel. Maar als ik alleen ben, denk ik vaak: waarom ben ik toch gegaan?’
Woont in Changunarayan, een buurgemeente van de Nepalese hoofdstad Kathmandu
Heeft een middelbare school diploma en wil geneeskunde of ict studeren
Foto en video: Prabin Ranabhat
Voor de opgeleide jongeren die in hun eigen land niet verder komen, lonkt ondertussen het buitenland. De eenvoudigste manier om te emigreren is door een studiebeurs te bemachtigen. De Oeso-landen (VS, EU, Groot-Brittannië, Canada, Chili, Australië, Japan, Turkije en Zuid-Korea) bieden sinds de jaren negentig beurzen aan voor studenten uit het mondiale Zuiden. Maar de laatste jaren bezuinigden landen als de Verenigde Staten, Nederland en Groot-Brittannië juist flink op het ontwikkelingshulpbudget waarvan dit soort beurzen worden betaald.
Naarmate westerse landen hun deuren meer dichtdoen, kijken de jongeren steeds vaker naar de rijkere landen uit het mondiale Zuiden, zoals de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Rusland en India. Zij bieden nog wel beurzen aan en oefenen daarmee ook zogeheten soft power uit. China is vermoedelijk koploper als het op studiebeurzen aankomt. Het land maakt niet bekend hoeveel studiebeurzen het uitdeelt. Maar het aantal buitenlandse studenten in China groeide tussen 2006 en 2024 van 36 duizend naar bijna tweehonderdduizend.
Tegelijkertijd bieden beurzen slechts een uitweg voor een fractie van de jeugd. Voor het overgrote deel van de jongeren is demonstreren de enige manier om verandering af te dwingen. Soms behaalden ze daarmee succes. In Indonesië ging een streep door een omstreden vergoeding voor parlementariërs, de eerste aanleiding voor de protesten. In Marokko beloofde de koning 15 miljard dollar extra uit te trekken aan onderwijs en zorg. In Nepal en Madagaskar vertrokken de zittende regeringen en werden nieuwe verkiezingen beloofd.
Het zal moeten blijken wat de beloften waard zijn, en of het daadwerkelijk tot verandering komt. Zo niet, dan zijn de autoriteiten na dit jaar gewaarschuwd.
Met medewerking van Joost de Vries en Ni Ketut Sudiani.
De jonge redactie van The European Correspondent draaide jarenlang op vrijwilligerswerk van beginnende journalisten. Met een nieuwe beurs van 2 miljoen euro zijn de ambities gegroeid: ‘We willen bijdragen aan de Europese gemeenschapszin.’
‘Dieven!’, ‘varkens!’ en ‘maffia!’ scanderen Bulgaarse demonstranten bij de grootste protesten in jaren. Woensdagavond gaan ze opnieuw de straat op om het aftreden van de regering te eisen. Waarom komt gen Z voor het eerst in groten getale opdagen?
Een grote protestmars in Mexico-Stad is ontaard in grote ongeregeldheden toen een menigte het Nationaal Paleis belaagde. Dat is de regeringszetel waar de Mexicaanse president Claudia Scheinbaum woont. Er vielen 120 gewonden, van wie honderd agenten. Twintig mensen zijn aangehouden.
Source: Volkskrant