Komend jaar is het 75 jaar geleden dat de eerste Nederlandse televisie-uitzending plaatsvond – niet vanuit Hilversum, maar vanuit Bussum. Wandel mee langs 15 plekken waar het allemaal begon, van journaalvilla tot omroepkroeg.
is reisjournalist voor de Volkskrant.
Deze route vergt verbeeldingskracht, want veel locaties uit de televisiegeschiedenis van Bussum zijn jammerlijk gesneuveld. Zoals Studio Irene, waar op 2 oktober 1951 om 20.15 uur de allereerste Nederlandse televisie-uitzending plaatsvond. Nederland telde toen 500 televisietoestellen. De voormalige kapel uit 1828 werd gesloopt in 1992.
Hoek Kapelstraat, Kerkstraat en Schoolstraat
In een voormalig schoolgebouw bracht de Nederlandse Televisie Stichting (NTS) de afdelingen decorbouw en rekwisieten en diverse technische diensten onder. Hier staat nu appartementengebouw ‘Village’. Op de rotonde herinnert kunstwerk Empty Eyes van Jan Samsom aan de Bussumse televisiegeschiedenis.
Hoek Schoolstraat/Landstraat
Pal tegenover Studio Irene stond de banketbakkerij annex bonbonnerie van de familie Tönis, die daarom werd gevraagd om de catering te verzorgen. Dat gebeurde in een kleine kantine in de studio, maar ook in het eigen woonhuis was het een zoete inval van omroeppersoneel.
Kerkstraat 30-a
Achter de Vredekerk stond een wijkgebouw van de Hervormde Gemeente, dat na een grote brand in Studio Irene in 1955 dezelfde dag nog ging dienen als geïmproviseerde tv-studio – met krakende vloer. Hier kwamen actualiteitenrubrieken vandaan en onder meer het programma Hoepla van Wim T. Schippers.
Huizerweg 2
Achter de Vredekerk ligt nu een woonwijk, maar ooit stonden hier negen enorme garages, waar de NTS haar reportage-, regie- en materiaalwagens stalde. Op deze ‘Van Oeverengronden’ stond ook een tijdelijke televisietoren van steigerwerk, 30 meter hoog, die ook wel ‘de puist van Bussum’ werd genoemd.
Nieuw Veldheim, Veldheimerlaan
De televisie groeide als kool in die pionierstijd en de NTS kocht en huurde steeds meer gebouwen in Bussum. In het monumentale Broederhuis werden vanaf 1966 afdelingen van de technische dienst ondergebracht. Dit voormalige omroeppand bestaat zowaar nog wél; het is nu een appartementengebouw.
Sint-Vitusstraat 4-30
Een verenigingsgebouw bij de Sint-Vituskerk werd vanaf 1953 uitgebouwd tot Studio Vitus, het kloppend hart van de Nederlandse televisie. Na een verwoestende brand in 1971 verhuisde de NTS, inmiddels NOS, definitief naar Hilversum. Het huidige winkelpand staat sinds 2020 leeg; er zijn nieuwbouwplannen voor een appartementencomplex met de naam Vitus Studio’s.
Sint-Vitusstraat 17
Tegenover Studio Vitus bevond zich van 1955 tot 1975 een werkplaats voor reparaties van studio-apparatuur, van camera’s tot regiepanelen. Het huidige pand dateert uit 1985. De begane grond bood tot 2019 onderdak aan een erbarmelijk ‘fondeurestaurant’ (sic!) en staat sindsdien te verloederen. Voor dit pand is een sloopvergunning aangevraagd.
Kapelstraat 49
‘’t Brinkie’ was de stamkroeg van het omroeppersoneel. Omroepsters, quizmasters en acteurs verpoosden hier, binnen in de bruine pijpenla, waar hun gesigneerde foto’s de muren sierden, en buiten op het terras. Na de brand in Studio Vitus en de verhuizing van de omroep naar Hilversum sloot Café De Brink in 1971.
Brinklaan 111
Dit hotel-café-restaurant was dan weer de pleisterplaats voor omroepbonzen en hun gasten. De eerste Nederlandse tv-uitzending in Studio Irene werd hier in De Rozenboom bekeken op twaalf televisietoestellen door een illuster gezelschap vertegenwoordigers van de NTS en televisiefabrikant Philips. Nu is Brasserie Bel-Ami een fijne plek voor koffie, lunch of diner.
Brinklaan 86, bel-ami.nl
In 1953 nam de immer uitdijende NTS de praktijkvilla van huisarts Boelen in gebruik als kantoorpand. Decennialang was hier de afdeling personeelszaken gevestigd, zodat veel omroepmedewerkers er destijds kind aan huis waren. De dubbele villa met de aparte naam werd in 2011 verbouwd tot appartementencomplex.
Brinklaan 124
In een voormalige notarisvilla vond een afdeling van de technische dienst van de NTS onderdak. Hier werd nieuwe apparatuur getest en aangepast. Er huist nu een opleidingsinstituut voor zorgverleners in. In villawijk Het Spiegel aan de overkant van het spoor woonden tal van BN’ers van weleer, onder wie Willem Duys en Wim de Bie.
Brinklaan 137
In 1955 betrok de toen nog vijfkoppige redactie van het NTS Journaal deze fraaie villa. De eerste uitzending, op 5 januari 1956, was revolutionair; moest het publiek voorheen voor het nieuws wekelijks naar de bioscoop, nu kwam het driemaal per week de huiskamer in. Begin jaren zestig werd de villa te klein en verhuisde het Journaal naar Hilversum.
Beerensteinerlaan 24
Toen de financieel-economische dienst en het algemeen secretariaat verhuisden naar Hilversum, liet NTS-directeur Emile Schüttenhelm deze villa ingrijpend verbouwen. Hij woonde er tot zijn pensionering. Later nam de regeringscommissaris bij de NOS er zijn intrek. De villa werd in 1986 verkocht en wordt nu particulier bewoond.
Koningslaan 12
Medio jaren 60 kwamen de eerste grote shows op de buis en daar was veel ruimte voor nodig. Die werd gevonden in evenementengebouw Concordia. Na de eerste zwart-wit-uitzending in 1951 vanuit Studio Irene vond in 1967 in Studio Concordia de eerste kleurentelevisie-uitzending plaats. Kinderprogramma B.O.O.S., popprogramma Countdown, muziekzender TMF en radiozenders Sky Radio en Radio 538 kwamen hiervandaan. Het is nu een kinderdagverblijf.
Graaf Wichmanlaan 46
Heenreis
Vanaf station Naarden-Bussum is het 15 minuten wandelen naar het startpunt van de route (navigeer naar Kerkstraat 19) of pak een OV-fiets voor € 4,80 per dag. ns.nl, ov-fiets.nl.
Routeboekje
Dit ommetje is gebaseerd op het boekje Bussum, bakermat van de Nederlandse televisie vol achtergronden, anekdotes en historische foto’s plus een plattegrond, te bestellen voor € 7,50 inclusief porto via historischekringbussum.nl.
Meer informatie
VVV Bussum, Wilhelminaplantsoen 18, visitgooivecht.nl
Dit is een artikel uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant