Donald Trump ontvangt zondag de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Hebben de inspanningen van de Amerikaanse president vrede dichterbij gebracht voor 2026?
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij schrijft over Rusland, Oekraïne en de Kaukasus.
Niet eerder sinds de Russische invasie van Oekraïne is er zoveel over vrede gesproken als in 2025. De Amerikaanse president Donald Trump heeft de partijen aan tafel gekregen. Zijn aantreden in januari leidde tot de oprichting van een ‘coalition of the willing’, een Alaska-top met de Russische president Vladimir Poetin, bezoeken van Europese leiders en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky aan het Witte Huis en onderhandelingsrondes in Riyad, Istanbul en Genève.
Tot nu toe leverde een jaar van gesprekken niet Trumps beloofde vrede op – de grootschalige Russische oorlog is na bijna vier jaar op weg om de duur van de twee wereldoorlogen in te halen. De vraag is of Trumps inspanningen het einde van de oorlog op zijn minst dichterbij hebben gebracht voor 2026.
De Amerikaanse strategie tot dusver is de underdog onder druk zetten om concessies te doen – zoveel dat de agressor er genoegen mee neemt. Oekraïne werkt mee. President Volodymyr Zelensky heeft zich bereid getoond tot een pijnlijke concessie: accepteren dat bezet gebied in het oosten en zuiden bezet blijft. Daarmee zou Oekraïne in de praktijk een vijfde van zijn grondgebied verliezen.
Woensdag ging Zelensky nog verder om een oorlogseinde dichterbij te brengen. Hij zei dat een Oekraïense terugtrekking uit het onbezette deel van de Donbas tot de opties behoort, als Rusland overgaat tot eenzelfde terugtrekking. Het onbezette deel van de Donbas zou naar Amerikaans idee veranderen in een gedemilitariseerde ‘economische zone’.
Zelensky en Trump spreken elkaar zondag in de VS om over de jongste versie van het puntenplan te spreken. Na een nieuwe onderhandelingsronde tussen de VS en Oekraïne staat er nu een tekst op papier die de basis kan vormen voor een permanente wapenstilstand. Rusland zou controle krijgen over veroverd gebied, Oekraïne veiligheidsgaranties die artikel 5 van het Navo-handvest zouden weerspiegelen: naast een eigen leger van achthonderdduizend militairen kan Oekraïne bij een nieuwe Russische aanval rekenen op militaire actie van de VS, de Navo en Europese landen.
Het is voorstelbaar dat Oekraïne instemt met het puntenplan, mits er een oplossing komt voor het onbezette deel van de Donbas. ‘Er zijn twee opties’, zei Zelensky woensdag. ‘Of de oorlog gaat door, of er moet een besluit worden genomen over de potentiële economische zones.’
Hij benadrukte wel dat het Oekraïense parlement en de Oekraïense bevolking via een referendum het laatste woord hebben over een akkoord.
Minder voorstelbaar is dat Poetin zijn handtekening zet. Het is het chronische probleem van Trumps vredespogingen in Oekraïne. Op elk voorstel tot een compromis reageert het Kremlin met ‘da, njet, navernoje’ (een Russische uitdrukking die letterlijk ‘ja, nee, misschien’ betekent, maar altijd neerkomt op ‘nee’).
Poetin herhaalde vorige week op zijn eindejaarsconferentie dat hij echt wel ‘klaar’ is voor ‘een vreedzame oplossing van het conflict’, maar dan alleen op zijn voorwaarden. En veiligheidsgaranties van Navo-lidstaten voor Oekraïne horen daar niet bij.
Poetin gelooft nog altijd dat hij zijn doelen kan bereiken op het slagveld. Maar 2025 was opnieuw een dramatisch jaar voor zijn leger: er sneuvelden meer dan honderdduizend Russische militairen voor de inname van minder dan 1 procent van het Oekraïense grondgebied.
Problematisch voor de onderhandelingen is dat Poetin niet op de hoogte lijkt van de krachtsverhoudingen. De opperbevelhebber krijgt van zijn legertop regelmatig veel te rooskleurige schetsen van het front.
Zo rapporteerde een kolonel-generaal in november aan hem dat de Oekraïense stad Koepjansk door Rusland was ingenomen. Het tegenovergestelde bleek waar, toen Zelensky twee weken later een video opnam aan de rand van de stad. ‘Ik ben zelf naar Koepjansk gegaan om de wereld te laten zien dat Poetin liegt’, zei de Oekraïense president.
Maar Trump oefent vooralsnog nauwelijks druk uit op Poetin. Alleen in oktober, na negen maanden uitstel, kondigde Trump sancties aan tegen Rosneft en Lukoil, twee olieconcerns die van groot belang zijn voor de wankelende Russische economie.
Verder gaf Trump Poetin geen reden om zijn agressie te stoppen: even overwoog hij om Tomahawk-kruisraketten met een bereik van zo’n 2.000 kilometer aan Oekraïne te verkopen, maar daar kwam hij snel op terug na een telefoontje van Poetin.
Met de beëindiging van de Amerikaanse wapensteun aan Oekraïne heeft Trump de Russische president juist vertrouwen gegeven in diens overtuiging dat de buitenlandse hulp aan Kyiv eindig is. Ook Europeanen brengen Poetin niet op andere gedachten. Europese Navo-lidstaten, met name die in Zuid-Europa, zijn vooralsnog niet bereid gebleken om het wegvallen van de Amerikaanse wapensteun volledig te compenseren met financiering van Amerikaanse wapens voor Oekraïne.
Niet eerder sinds de invasie was de steun aan Kyiv zo laag als dit jaar, concludeerde de Duitse denktank het Kiel Institute deze maand.
En toch slaagt Trump er niet in om Oekraïne een Russischgezinde deal op te leggen. Dat danken de Oekraïners vooral aan zichzelf. Hun leger wist de wereld dit jaar opnieuw te verbazen. Ondanks een tekort aan mankracht en afnemende buitenlandse steun, voorkwamen de Oekraïners een Russische doorbraak.
‘Oekraïne presteerde beter dan verwacht’, stelt Michael Kofman, militair analist van de Amerikaanse denktank Carnegie, in een terugblik op 2025. ‘Oekraïne hoefde niet elke deal te slikken. Het kon standhouden en heeft wat opties.’
Die opties, die neerkomen op doorvechten, zijn afschuwelijk voor Oekraïners, maar nog altijd aantrekkelijker dan de schijnvrede die Rusland voorstelt.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant