Defensie is veruit de grootste werkgever van Nederland, zo blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. De ambtenarij is de afgelopen jaren sterk uitgedijd, naast commerciële groeibriljanten als ASML en de Action.
Defensie is met afstand de grootste werkgever van Nederland. De vorige keer dat de Volkskrant onderzocht wie de meeste banen biedt, vijf jaar geleden, was het nog een nek-aan-nekrace met de politie. Beide overheidsorganisaties telden toen ongeveer 62 duizend volledige arbeidsplaatsen (fte’s).
Maar door een tussensprint door de geopolitieke onrust na de Russische inval in Oekraïne telde defensie eind vorig jaar 74.333 fte’s. Dat is bijna een vijfde meer dan vijf jaar geleden. De politie groeide ook, maar veel minder: met 5,5 procent naar 64.618 volledige banen.
‘De krijgsmacht staat voor de opgave zich in hoog tempo te versterken’, zegt een woordvoerder van het departement. ‘Het is daarom positief om te zien dat er veel belangstelling is voor een baan bij defensie.’
Na de overheidsorganisaties defensie en politie staat op nummer drie een bedrijf. Ahold Delhaize is volgens het onderzoek van de Volkskrant de grootste particuliere werkgever van Nederland, er werken 97 duizend mensen, omgerekend (vanwege de vele parttime-medewerkers) 38 duizend fte’s. Dat zijn er zesduizend meer dan vijf jaar geleden voor het moederbedrijf van Albert Heijn, Etos, Gall & Gall en Bol.
Het ministerie van Justitie en Veiligheid is met bijna 37 duizend fte’s de nummer vier, gevolgd door de Rabobank met 31 duizend volledige banen. Dat zijn er een kwart minder dan vijf jaar geleden.
De werkgelegenheid bij de andere grootbanken ING en ABN Amro bleef wel op peil, onder meer door de vele mensen die moesten worden aangenomen voor witwascontroles. Maar dat gaat niet lang meer duren. ABN Amro kondigde onlangs een grote reorganisatie aan, waarbij 5.200 banen verloren gaan, bijna een kwart van het totaal.
Ook andere banken gaan de komende tijd snijden in de werkgelegenheid om de kosten te drukken. Dat geldt voor meer bedrijven in de financiële sector, zoals pensioenuitvoerder APG, waar duizend banen geschrapt worden. Dat komt mede doordat kunstmatige intelligentie (AI) werk van mensen in de financiële sector gaat overnemen.
Opmerkelijk is de opmars van de ambtenarij de afgelopen jaren. In 2020 telde de Rijksoverheid ruim 125 duizend fte’s, blijkt uit een overzicht van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Vorig jaar waren het er meer dan 157 duizend, een vijfde meer.
Die sterke groei is ook terug te zien in het onderzoek, met – naast Justitie en Veiligheid op plek vier – de Belastingdienst op de zesde plaats (ruim 28 duizend fte’s), ‘uitkeringsfabriek’ UWV (bijna 20 duizend) op plek elf en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat op vijftien, met ruim zestienduizend volledige banen.
Dat heeft deels nog te maken met extra werk door corona. Maar de samenleving wordt sowieso ingewikkelder, zegt Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan Tilburg University. ‘We moeten diverse transities zien te maken. Woningbouw, gezondheid, klimaat, energie, noem maar op. We maken meer regels en hebben meer ambtenaren nodig om die regels te handhaven en bij te stellen. En de burger wordt mondiger en assertiever.’
De sterk uitgedijde ambtenarij moet Peter Wennink een gruwel zijn. De oud-ASML-topman pleitte in zijn recente rapport over de toekomst van de Nederlandse economie juist voor minder regels en procedures, om zo kansrijke sectoren ruim baan te bieden.
Misschien gaat AI op dit terrein ook helpen, denkt Wilthagen. ‘Nu nog niet. Maar als AI echt betrouwbaar wordt, kan dat ook veel ambtelijke procedures, klachten en vergunningen gaan afhandelen en de snelheid daarvan verhogen. Dat zal Wennink deugd doen. Zeker in ‘zijn’ Brainport-regio, waar extra veel moet worden gebouwd, inclusief wegen en fietspaden. Maar zover zijn we dus nog niet.’
Voor partijen op de rechterflank, die een kleinere overheid willen, zal de groei van het aantal ambtenaren de afgelopen jaren in hun kraam passen. Het zal ongetwijfeld ook aan de orde komen in de kabinetsformatie.
Ook van de ontwikkeling van de industrie zal Wennink niet heel vrolijk worden. Bij bedrijven als VDL en Philips (de nummers 44 en 45 van de Volkskrant Top 100 van grootste werkgevers) is het aantal fte’s de afgelopen jaren verder gedaald, tot onder de negenduizend. Al zal de eerste in Born gaan profiteren van defensie-investeringen, en opende de tweede onlangs een nieuw hoofdkantoor bij de Amsterdamse Zuidas om fors te investeren in innovatie.
Tata Steel (nummer 40), het van alle kanten belaagde staalconcern, zakte onder de grens van tienduizend fte’s.
In de detailhandel blijven wel veel banen bestaan. A.S. Watson (onder meer Kruidvat en Trekpleister) is met ruim zestienduizend fte’s de grootste, na Ahold Delhaize.
Ook de ‘wapperende handjes’, bedrijven die actief zijn in schoonmaak, beveiliging en thuiszorg, zijn goed voor veel banen. Total Care, van CSU uit Uden, de nummer acht met 32 duizend medewerkers, omgerekend ruim 22 duizend volledige banen, is de grootste. ‘AI heeft nu eenmaal nog geen handen en voeten’, zegt hoogleraar Wilthagen over het werk in deze sector.
Vroeger waren de multinationals de banenmotoren van de Nederlandse economie, maar dat is al een tijdje niet meer zo. Unilever (verhuisd naar Londen, op de ijstak na), AkzoNobel (dat fuseerde met het Amerikaanse Axalta), DSM-Firmenich (verhuisd naar Zwitserland) en Aegon (dat gaat verhuizen naar de VS) horen niet meer bij de honderd grootste werkgevers van Nederland.
Shell (de nummer 46 met 8.500 fte’s) en Heineken (op 98 met ruim vierduizend volledige banen) staan nog wel in de lijst. De ondergrens om de Volkskrant Top 100 te halen is 4.105 fte’s, van energiebedrijf Vattenfall. Vijf jaren geleden waren dat er 3.718, van de ANWB.
Waar de een in de verdrukking raakt, bloeit de ander op. ASML voorop, de chipmachinefabrikant uit Veldhoven die de toptien binnenkomt met ruim 21 duizend fte’s in Nederland, ruim 76 procent meer dan vijf jaar geleden. Ook de Action is een banenmagneet. De koopjesketen uit Zwaagdijk-Oost telde eind vorig jaar omgerekend 13.401 volledige banen in Nederland, ruim een derde meer.
Opvallend in het onderzoek van de Volkskrant is verder dat ten opzichte van vijf jaar geleden maar één grote werkgever is verdwenen: Blokker. Het Centraal Planbureau (CPB) trok onlangs aan de bel over het gebrek aan ‘creatieve destructie’ in Nederland: oude gevestigde bedrijven die failliet gaan en plaatsmaken voor innovatieve jonge ondernemingen. Dat is goed is voor de arbeidsproductiviteit en dus de economie.
‘Dat klopt, maar aan de andere kant was het bewaken en bewaren van werkgelegenheid voor mensen in de buitengewone en onoverzichtelijke situatie door corona geen onlogische keuze’, zegt hoogleraar Wilthagen. ‘Na corona bleef het aantal faillissementen laag. Grote werkgevers gaan niet zo snel failliet als je terugkijkt in de historie. Dan kom je alleen op Fokker en delen van DAF in de jaren negentig, en later nog Imtech en V&D (2015). En in de fors vertegenwoordigde ambtenarij is er geen creatieve destructie.’
ASML is sinds het onderzoek van de Volkskrant alweer groter geworden. Ook defensie groeit door en denkt eind dit jaar 80 duizend fte’s te tellen.
Wilthagen: ‘Als je het in hitlijst-termen wilt zeggen, dan is ASML als grote stijger de alarmschijf. Defensie staat met stip op 1 en dat blijft nog wel even zo. Defensie wordt de Bohemian Rhapsody van de grootste werkgevers.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant