Het eerste jaar van Donald Trumps tweede termijn droeg een onmiskenbaar internationale signatuur. Maar de Amerikaanse president beëindigde geen oorlogen, zoals hij beloofde. Hij zaaide wel economische, politieke en militaire onrust waar niemand een antwoord op heeft: Europa zeker niet.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.
‘We hebben deze president niet gekozen om de wereld in te trekken en buitenlandse oorlogen te beëindigen.’ Het was Marjorie Taylor Greene, Republikeins senator voor de staat Georgia en sinds kort de prominentste Trump-afvallige, die de verbijstering onder de loyaalste kiezers van de Amerikaanse president glashelder onder woorden bracht. America First, dat betekende toch juist minder buitenland?
Maar het eerste jaar van Donald Trumps tweede termijn draagt een onmiskenbaar internationale signatuur. De president was all over the place, al namen zijn ministers en speciale gezanten uit de vastgoedwereld het leeuwendeel van de buitenlandse bezoeken voor hun rekening. Trumps buitenlandse beleid is een flipperkast vol knoppen, lichtjes en verrassende effecten, verslavend in zijn onvoorspelbaarheid en kostbaar voor wie hem niet feilloos weet te bespelen.
Na bijna een jaar zijn de gevolgen op alle continenten voelbaar: miljoenen mensen in de armste landen ter wereld lijden onder de ontmanteling van Usaid, het Amerikaanse overheidsagentschap voor ontwikkelingshulp en soft power. Ondernemers van Brazilië tot Canada zagen zich gedwongen werknemers te ontslaan als gevolg van Trumps invoerheffingen, in een handelsoorlog die ook een instrument lijkt om politieke critici mee op stang te jagen.
Waar Trump gedurende zijn eerste termijn vooral dreigde met het breken van de geschreven en ongeschreven regels van de internationale betrekkingen, doet hij dat nu daadwerkelijk. De openlijke ideologische afkeer van de EU, en de op zijn best halfhartige loyaliteit aan de Navo, markeren een voorlopig einde aan tachtig jaar trans-Atlantisch vertrouwen.
Trumps Umwertung aller Werte, waarvan Europa voor het eerst hoorde tijdens de rede van JD Vance op de veiligheidsconferentie in München, maakt van democratie, mensenrechten en alles waar de door de VS geleide liberale wereldorde ooit voor stond, tekenen van zwakte die de ‘westerse beschaving’ bedreigen.
Met de aanval op Irans nucleaire installaties afgelopen zomer, zonder toestemming van het Amerikaanse Congres, veegden de VS decennia van onderhandelingspogingen met de theocratie in het Midden-Oosten van tafel.
De bombardementen op vermeende drugsbootjes uit Venezuela bleken behalve een schending van het internationaal recht ook de proloog van een mogelijke oorlog, gericht op regimewisseling, olie en het afbakenen van een invloedssfeer op het eigen continent. Op eerste kerstdag opende Trump met luchtaanvallen op Nigeria (‘om de christenen te beschermen’) nog een ongewis buitenlands hoofdstuk.
Trump dwong wereldleiders zich bezig te houden met ideeën die tot voor kort golden als hersenspinsels: van de beschuldiging van ‘witte genocide’ aan het adres van de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa tot de territoriale aanspraak van Trump op Groenland, in feite een oorlogsdreiging aan Navo-bondgenoot Denemarken.
De Amerikaanse pogingen een einde te maken aan de oorlogen in Gaza en Oekraïne zijn flipperkasten op zichzelf. Gedreven door Trumps wens de geschiedenis in te gaan als vredestichter – zonder moreel kompas of oog voor mensenrechtenschendingen – bereikten zijn onderhandelaars in Gaza een wankel staakt-het-vuren, zonder het Israëlisch-Palestijnse conflict dichter bij een oplossing te brengen.
De onderhandelingen tussen Oekraïne en Rusland kenden plotwendingen die de gemiddelde Netflix-serie doen verbleken: van de vernedering van Zelensky in het Witte Huis, de tijdelijke stop van de Amerikaanse wapensteun en de vruchteloze ontmoeting tussen Trump en Poetin in Alaska tot de vastgelopen onderhandelingen over het huidige, door Rusland ingefluisterde 28-puntenplan. Maar een vredesverdrag is niet in zicht en dat speelt Poetin in de kaart.
Met de publicatie van de Nationale Veiligheidsstrategie ging er een nietje door het onoverzichtelijke geheel van Trumps buitenlandse beleid. Het dertig pagina’s tellende document (dat Amerikaanse regeringen verplicht jaarlijks moeten publiceren) leest als rechtvaardiging en ideologische ondertiteling. En hoewel er veel niet of slechts omfloerst instaat, zoals de omgang met grote concurrent China, maakt het ook zaken duidelijk.
Bijvoorbeeld dat America First in Trumps tweede termijn vooral betekent dat de VS zichzelf ongehinderd door regels of bondgenootschappen willen kunnen verrijken, en dat Trumps regering streeft naar een wereld van invloedssferen waarin het machtigste land orde op zaken stelt.
‘De tijd dat de VS de hele wereldorde overeind hielden als Atlas is voorbij’, staat er. Om later expliciet te stellen dat Ruslands oorlogen Europa’s probleem zijn. Analist Constanze Stelzenmüller noemde de strategie tegenover Politico ‘een gamechanger die de langetermijnstrategie van Europese leiders ten opzichte van de VS permanent heeft veranderd’.
Na bijna een jaar blijkt Trumps wereldwijde shocktherapie schrikbarend effectief. De EU tekende een ongunstige handelsdeal uit angst voor verdere escalatie van de handelsoorlog. Behalve China en Rusland ziet ieder land zich gedwongen op z’n minst retorisch met de Amerikanen mee te buigen. Het zo goed mogelijk kunnen pleasen van Trump behoort inmiddels tot het standaard takenpakket van westerse leiders.
Dat Trump de Navo-bijdrage in Europa van minder dan 2 procent naar een beloofde 5 procent van het bbp kreeg, vinden vriend en vijand in de VS een van Trumps grootste politieke verdiensten. Zorgen over de langetermijneffecten van het afbreken bondgenootschappen zijn voorbehouden aan politieke denktanks en de opiniepagina’s van The New York Times.
In opiniepeilingen blijkt de waardering voor Trump historisch laag, maar dat komt uitsluitend door binnenlandse onvrede: de Epstein-documenten, Trumps Oost-Indische doofheid voor klachten over dure boodschappen en hoge zorgkosten. Mensen als senator Marjorie Taylor Greene en andere gedesillusioneerde volgelingen zijn de enige echte bedreiging voor de Amerikaanse president.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant