Kerst is het feest van samenzijn. Maar voor veel mensen is het ook het moment waarop duidelijk wordt wie nog meedoet en wie langzaam is afgehaakt.
Niet iedereen die aan tafel zwijgt, wil zwijgen. Niet iedereen die zich terugtrekt, zoekt stilte. Soms is luisteren simpelweg te vermoeiend geworden.
Als klinisch fysicus-audioloog zie ik dagelijks wat dat betekent. Mensen die formeel ‘nog goed horen’, maar gesprekken niet meer kunnen volgen. Die lachen op het juiste moment, knikken, meedoen en thuis uitgeput achterblijven. Wat zij verliezen is zelden alleen geluid. Het is hun plek in het gesprek. In het gezin. In de wereld.
Horen wordt vaak gereduceerd tot een technisch proces: oren, zenuwen, hersenen. Maar wie echt luistert naar mensen met tinnitus, gehoorverlies of overprikkeling, weet dat horen vooral relationeel is. Het bepaalt of je mee kunt doen. Of je ertoe doet.
Horen is zoveel meer dan enkel de oren.
Over de auteur
Dyon Scheijen is klinisch fysicus-audioloog.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Dat besef klinkt krachtig door in het Heiligenstädter Testament van Ludwig van Beethoven. In 1802 schreef hij vier aangrijpende pagina’s aan zijn broers. Niet over muziek, maar over schaamte. Over het vermijden van gezelschap. Over het onvermogen om te zeggen: ik hoor u niet. Beethoven beschrijft hoe hij zich losgezongen voelt van het leven, niet door zijn doofheid zelf, maar door wat die met zijn relaties doet.
Hij overwoog zelfdoding. Niet omdat hij niets meer te zeggen had, maar omdat hij zich niet meer gehoord voelde. Dat hij bleef leven en bleef componeren, maakt zijn verhaal niet heroïsch, maar menselijk. Beethoven vond geen genezing. Hij vond een andere vorm van verbinding.
Ook in de beeldende kunst zien we hoe zintuiglijke ontregeling zich vertaalt naar existentiële eenzaamheid. Vincent van Gogh leefde met perioden van duizeligheid, oorsuizen en verwarring. Achteraf diagnoses plakken is weinig zinvol. Wat telt is dat zijn werk laat zien hoe intens de wereld kan binnenkomen en hoe iemand desondanks blijft zoeken naar betekenis.
Edvard Munchs schilderij De Schreeuw wordt vaak in verband gebracht met tinnitus. Maar het schilderij gaat niet over een oor. Het gaat over een ervaring: innerlijk lawaai dat niet wordt gedeeld. Een schreeuw die geen antwoord krijgt.
In mijn spreekkamer zie ik die schreeuw in stilte. Mensen die kerstontmoetingen vermijden, omdat praten inspanning is geworden. Omdat geluid geen decor meer is, maar een obstakel. Stilte wordt veiliger dan gesprek. Afwezigheid veiliger dan uitleg.
Wat volgt is vaak een onzichtbare eenzaamheid. Want wie geen zichtbaar verlies heeft, wordt geacht mee te doen. Wie lacht, lijkt geen probleem te hebben.
Toch weten we dat niet gehoord worden - letterlijk én figuurlijk - diep ingrijpt op welzijn en identiteit. Het raakt aan iets fundamenteels: de behoefte om erbij te horen.
Misschien is dát wel de kern van horen. Niet het waarnemen van geluid, maar het ervaren van verbinding. Kerst legt dat scherp bloot. In wie spreekt. In wie zwijgt. In wie luistert en wie wordt gehoord.
Een luisterend oor begint daarom niet bij perfecte oren, maar bij aandacht. Bij de bereidheid om werkelijk aanwezig te zijn, ook als het gesprek moeizaam verloopt.
Beethoven kon de wereld niet meer horen zoals vroeger. Maar hij werd gehoord. Misschien is dat de uitnodiging van deze tijd: om opnieuw te leren luisteren. Niet alleen met onze oren, maar met alles wat we zijn.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant