Kersttoespraak Koning Willem-Alexander wilde met zijn kersttoespraak dit jaar hoop bieden. Niemand is machteloos, zei hij. ,,Er is zoveel wat we dicht bij huis kunnen doen.”
Koning Willem-Alexander tijdens zijn kersttoespraak.
De kersttoespraak van koning Willem-Alexander was dit jaar op twee manieren te interpreteren. In de hal van paleis Huis ten Bosch stond een vader van drie dochters, van wie de jongste – Ariane – nu ook achttien is. Dochters met eigen karakters, die hun eigen weg zoeken en eigen fouten maken. De vader sprak zichzelf, en andere ouders, moed in: „Opvoeden is ook liefdevol loslaten.”
Hij had het over een wereld waarin hij zijn dochters liefst niét ziet opgroeien. Waarin vergissingen „keihard” worden afgestraft, waarin jongeren „bang zijn om te worden beoordeeld” op hun uiterlijk, achtergrond, seksuele gerichtheid en prestaties. Een wereld waarin „meningsverschillen en conflicten op de spits worden gedreven” en mensen elkaar bedreigen. Een wereld met onvrijheid, dwingende algoritmes, vervuiling en klimaatverandering.
De kersttoespraak klonk daardoor voor de snelle luisteraar persoonlijker dan anders – al is deze toespraak áltijd een van de meer persoonlijke die Willem-Alexander in een jaar geeft. Soms is de koning met Kerst wat vermanend, soms begripvol. Dit jaar klonk hij filosofischer.
En ook zorgelijker dan in andere jaren, door de opsomming van wat er in een onzekere wereld speelt. Zorgelijker bijvoorbeeld dan in 2019 toen Willem-Alexander jongeren voorhield dat niemand perfect hoeft te zijn: „Trek het je niet aan als het eens tegenzit. Geef jezelf wat ruimte. Het is oké.”
Nu zei de koning: „Fouten maken mag, op iedere leeftijd!” Dat is een herhaling van vorig jaar. Toen zei hij: „Fouten maken is menselijk. Sterker nog: fouten maken en daarvan leren, maakt ons tot bétere mensen. Een harde afrekencultuur maakt onze leefwereld onherbergzaam.”
De ‘oké’ zat dus opnieuw in zijn toespraak, maar werd minder direct uitgesproken en was meer gericht op degenen die jongeren in hun waarde zouden moeten laten, die zelf beter zouden moeten weten. Willem-Alexander wenste dat het „mooi [zou] zijn als iedere generatie als eerste doel zou hebben om de wereld in een iets betere toestand over te dragen aan de generatie erna”.
In de hal stond ook een koning die álle inwoners van Nederland hoop en houvast wil bieden in onzekere tijden. Weliswaar noemde hij geen concrete voorbeelden van oorlogen of rampen, zoals eerder. Noch had hij het over ontmoetingen met Nederlanders of werkbezoeken ergens in het land die hem de afgelopen maanden inspireerden.
De kersttoespraak klonk daardoor misschien abstracter voor wie géén ouder is of zich opvoeder voelt. Maar een aansporing voor een ieder was er wel degelijk. Na zijn zorgelijke opsomming kwam de frase: „Dat betekent nog niet dat we machteloos zijn. Er is zóveel wat we dicht bij huis kunnen doen.”
Ook dat kwam eerder terug in zijn kersttoespraken. In 2018 zei de koning: „We zijn minder machteloos dan we denken.” In 2023 vroeg hij retorisch aan zijn luisteraars: „Wat kunnen we hier [spanningen in de samenleving] zelf aan doen?” Zijn antwoord dit jaar: „Dat begint met: zuinig zijn op wat ons verbindt.” Verbinden is een van de taken die hij zichzelf als koning gaf in 2013.
Hij verwees naar zijn inhuldigingstoespraak dat jaar door te zeggen dat de „internationale situatie er niet gunstiger” op is geworden sindsdien. Ook toen al zei Willem-Alexander dat misschien het idee bestaat dat je geen grip hebt op de wereld, maar dat „onze kracht” niet ligt „in afzondering, maar in samenwerking”. Nu zei hij dat „weerbaarheid en zelfredzaamheid essentiële vaardigheden” zijn, „maar zonder gemeenschap waarin mensen naar elkaar omkijken, naar elkaar luisteren en elkaar steunen, gaat het niet”.
De hoop die de koning tijdens deze Kerst wilde bieden, zat hem ook in kleine dingen: in de verwijzing naar het kerstverhaal en daarmee de mogelijkheid op toekomst. In de vier adventskaarsen achter hem als tekens van hoop, vrede, vreugd en liefde. En in zijn bijna laatste woorden, die zowel letterlijk als figuurlijk zijn te interpreteren: „We hebben de kortste dag achter ons gelaten.”
Source: NRC