In zijn eerste kerstzegen heeft paus Leo XIV donderdag traditioneel opgeroepen tot vrede. Schuldigen aanwijzen voor de conflicten in de wereld deed de paus, diplomatieker dan zijn voorganger, niet. Wel wees hij eenieder op zijn verantwoordelijkheid.
is verslaggever van de Volkskrant
De lijst aan conflicten die paus Leo XIV aanhaalde was lang: van de strijd in Oekraïne en Gaza, de onrust in Myanmar en het grensgebied tussen Thailand en Cambodja tot de oorlogen in onder meer Soedan en de Democratische Republiek Congo. Vijftien landen noemde hij in totaal. Uit al die landen, hield de paus de duizenden aanwezigen op het regenachtige Sint-Pietersplein voor, klinkt de roep om vrede.
Voor een einde aan al die conflicten is volgens de paus ‘verantwoordelijkheid nemen’ cruciaal. Vrede is mogelijk als ‘ieder van ons, op elk niveau, stopt met anderen te beschuldigen en in plaats daarvan zijn eigen fouten erkent’, sprak de paus vanaf het balkon van de Sint-Pietersbasiliek. ‘Laten we ons niet laten overweldigen door onverschilligheid tegenover hen die lijden.’
De meeste woorden besteedde paus Leo XIV aan de oorlog in Oekraïne, die voor het vierde jaar op rij in de pauselijke kerstzegen voorbijkwam. Zo sprak hij de hoop uit dat ‘de betrokken partijen’ met steun van de internationale gemeenschap de moed zouden vinden om ‘op een oprechte, directe en respectvolle manier’ met elkaar in gesprek te gaan, verwijzend naar de recente onderhandelingen over vrede.
Eerder op de dag had de paus al aandacht gevraagd voor de erbarmelijke omstandigheden waarin Palestijnen in de Gazastrook zich momenteel bevinden. De geboorte van Jezus Christus in een armoedige stal vergeleek hij met ‘de tenten in Gaza, die wekenlang blootgesteld zijn aan regen, wind en kou’. Het was niet voor het eerst dat paus Leo XIV zijn zorgen uitsprak over de leefsituatie van Gazanen.
Het urbi et orbi (voor de stad en voor de wereld) is nooit een expliciet met politiek doordrenkt betoog. De vorige paus Franciscus was soms iets concreter, maar noemde de veroorzakers van het kwaad doorgaans ook niet bij naam. Eind 2022 kwalificeerde hij de oorlog in Oekraïne bijvoorbeeld als ‘zinloos’. Een jaar later haalde hij uit naar de wapenindustrie die volgens hem ‘de touwtjes van oorlog’ in handen had.
Zulke openlijke vingerwijzingen kwamen in de toespraak van paus Leo XIV donderdag niet voor. Over Europa bijvoorbeeld, dat afgelopen jaar worstelde met zijn relatie met de Verenigde Staten en de verdere opkomst van radicaal- of extreemrechts, bleef hij kort: hij wenste het continent ‘gemeenschaps- en samenwerkingszin’.
Het optreden van paus Leo XIV op eerste kerstdag past in de manier waarop hij tot dusver te werk gaat: sinds zijn inauguratie in mei zet hij het beleid van zijn voorganger voort, maar op minder rigoureuze wijze. Zo droeg hij donderdag, net als bij eerdere officiële optredens, een roodgouden stola, soberder dan de kleding waarin paus Benedictus XVI (2005-2013) zich hulde, maar niet zo sober als de witte tenues van Franciscus.
Net als Franciscus toont paus Leo XIV zich voorstander van hervormingen binnen de rooms-katholieke kerk, maar hij luistert daarbij meer naar conservatieve geluiden. Zo mogen priesters ook onder zijn gezag homoseksuele stellen zegenen. Tegelijkertijd biedt Leo XIV meer ruimte aan missen in het traditionele Latijn. De huidige paus ‘heeft zijn missie zeer serieus, maar ook zeer geduldig opgepakt’, zei een van de kardinalen eind vorige maand tegen The New York Times.
Leo XIV is eveneens bereid om misstanden uit het rooms-katholieke verleden te onderkennen die onder paus Franciscus werden aangekaart. Zo zette hij in november een nieuwe stap in de verzoening met de oorspronkelijke bewoners van Canada, die door de kerk veel onrecht zijn aangedaan. Paus Franciscus maakte in 2022 een ‘boete-pelgrimage’ door heel Canada om zijn excuses aan te bieden. Paus Leo XIV gaf vorige maand ruim zestig culturele voorwerpen terug.
Op het gebied van klimaatverandering trekt de paus eveneens de lijn van zijn voorganger door. Franciscus was niet de eerste paus die zijn zorgen uitte over het milieu, maar wel de eerste die de grote rol van de mens in het probleem erkende. Begin oktober hield Leo XIV voor het eerst een klimaattoespraak, maar zijn stelligste uitspraken daarin betroffen citaten van Franciscus.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant