Mensen met schulden kunnen sinds 2023 al na 1,5 jaar schuldenvrij zijn. Het loopt nog niet storm, maar alle betrokkenen zijn positief, zegt lector Anna Custers. ‘Anderhalf jaar terugbetalen is nog wel te overzien.’
Na 1,5 jaar schuldsanering van alle opgebouwde schulden verlost zijn, in plaats van na drie jaar. Deze halvering van de termijn zou meer huishoudens met problematische schulden naar de schuldhulpverlening moeten lokken. Dat was de verwachting bij de invoering in juli 2023. Het kabinet had toen de ambitieuze doelstelling om het aantal huishoudens met problematische schulden te halveren.
Maar er is nauwelijks meer toeloop bij de schuldhulp, blijkt uit het onderzoek De verkorting van het minnelijk traject van de Hogeschool van Amsterdam, dat vrijdag werd gepubliceerd. Dat de duur van de schuldsanering zo is verkort, is nog niet algemeen bekend bij de doelgroep, zegt lector armoede-interventies Anna Custers.
Maar het onderzoek toont ook aan dat alle betrokkenen overwegend positief zijn over het perspectief dat deze verandering mensen met schulden biedt. ‘Mensen zijn gemotiveerder om aan zo’n traject te beginnen’, zegt Custers. ‘Anderhalf jaar lang terugbetalen is nog wel te overzien, zei een geïnterviewde bijvoorbeeld.’
De maatregel moest het hardnekkige schuldenprobleem verlichten. In plaats daarvan nam het aantal huishoudens in die situatie sindsdien verder toe, van 662 duizend in 2023 tot 748 duizend nu. Ook kreeg de schuldhulpverlening het nauwelijks drukker. Het aantal saneringstrajecten steeg in die periode weliswaar van vijftienduizend naar zeventienduizend. Maar die toename is relatief gezien minder dan de groei van het aantal mensen met schulden.
Wat is er precies veranderd?
‘Als iemand schulden heeft die hij gezien zijn inkomen niet in drie jaar kan terugbetalen, kan een schuldhulpverlener zijn schuldeisers tot een akkoord bewegen’, zegt Custers. ‘Die persoon betaalt dan een periode zijn schulden terug met wat hij kan aflossen, de resterende schuld wordt kwijtgescholden. Tot twee jaar geleden duurde dat 36 maanden, nu 18 maanden. In juli 2024 kwam er het zogenoemde nulaanbod bij, voor mensen met zo weinig inkomen dat ze geen ruimte hebben om af te lossen. Zij kunnen zo in één keer van hun schulden afkomen, zonder dat ze een periode terugbetalen.’
Wat blijkt uit jullie onderzoek?
‘Wij hebben schuldhulpverleners, mensen met schulden en schuldeisers gevraagd naar de gevolgen van deze verandering. De verwachting dat schuldenaren eerder hulp zouden zoeken, is nog niet uitgekomen. De gemiddelde schuld van een huishouden dat zich bij de schuldhulp meldt, is juist gestegen, tot zo’n 43 duizend euro. De nieuwe regelingen zijn nog relatief onbekend, misschien gaat de verandering nog rondzingen.’
Zagen betrokkenen ook nadelen aan de verkorting?
‘Sommige uitvoerders vinden dat het mensen met schulden zo te gemakkelijk wordt gemaakt om van hun schulden af te komen, met het gevaar dat ze daarna opnieuw in de problemen komen. Ook vinden sommigen het onrechtvaardig dat iemand met schulden die meer verdient en dus meer kan aflossen, wel zijn hele schuld moet afbetalen in 36 maanden. Terwijl anderen met minder geld nu na 18 maanden schuldenvrij kunnen zijn.
‘Opvallend is dat de helft van de schuldhulpverleners dit nadeel noemt, tegelijkertijd kunnen zij positief zijn over het toegenomen perspectief op een schone lei dat de verkorting van de saneringsperiode biedt.’
Wat vinden de schuldeisers ervan, die zijn nu toch slechter af?
‘Aanvankelijk was er weerstand vanuit de schuldeisers, de meeste bezwaren zijn nu weggenomen. Met name kleinere mkb-ondernemers ervaren een nadeel. Als zo’n ondernemer een aantal rekeningen moet afboeken, kan dat meteen zijn maandinkomen aantasten. Daarom hameren schuldeisers er ook op dat de nazorg moet worden verbeterd na de schuldsanering. Veel gemeenten bieden tot nog toe weinig nazorg aan deze groep. De oproep is om deze huishoudens langer te begeleiden, om nieuwe schulden te voorkomen.’
Kan de overheid niet beter aan andere knoppen draaien? Door bijvoorbeeld het toeslagensysteem aan te passen of de verkeersboetes te verlagen?
‘Van de huishoudens met problematische schulden hebben er ongeveer 200 duizend problemen met het terugbetalen van eerder te veel uitgekeerde toeslagen. Dat is dus ruim een kwart van het totale aantal huishoudens met problematische schulden, dat percentage is de afgelopen vijf jaar verdubbeld. Feit is dat ondanks alle aandacht het aantal huishoudens met problematische schulden de laatste jaren alleen maar is toegenomen. Het is een taai probleem, dat voorlopig niet is opgelost.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant