Dat Amerikaanse bigtechbedrijven veel te dominant zijn, wisten we al langer. Maar in combinatie met de nieuwe veiligheidsstrategie van de VS bevinden we ons in niets minder dan een noodsituatie. Dit vraagt om een andere (strategische) kijk op technologie.
De ronduit ijzingwekkende Nationale Veiligheidsstrategie die de Amerikaanse regering onlangs publiceerde maakt onze extreme afhankelijkheid van enkele Amerikaanse bigtechbedrijven nóg problematischer dan die al was.
Via meerdere wetten had de Amerikaanse regering al toegang tot de vele gegevens die onze overheid en andere belangrijke maatschappelijke organisaties als de NS, PostNL en ziekenhuizen aan bigtech-clouddiensten toevertrouwen. Nu ook de belastingdienst naar Microsoft migreert en Solvinity, het bedrijf achter de cloud waar onder DigiD op draait, door een Amerikaans techbedrijf dreigt te worden overgenomen, wordt dat informatielek alleen maar groter.
Over de auteur
Reijer Passchier is als hoogleraar digitalisering en de democratische rechtsstaat verbonden aan de Open Universiteit en als universitair docent staatsrecht aan de Universiteit Leiden.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Ook omarmen steeds meer belangrijke organisaties de AI van Big Tech. Denk aan Co-Pilot (Microsoft), ChatGPT (Open-AI en Microsoft) en Gemini 3 (Google). Welke gegevens zijn straks nog alleen van onszelf?
Naarmate bigtechdiensten en -producten zich verder verweven met onze vitale infrastructuur worden Nederland en Europa bovendien kwetsbaarder voor uitval, manipulatie of zelfs chantage. Het Internationaal Strafhof is door Microsoft, op last van de Amerikaanse regering, al deels afgesloten van zijn emaildiensten. Wat als de Amerikanen defensie sanctioneren? Gemeenten?
Het ministerie van Justitie en Veiligheid? De Dienst Toeslagen? Universiteiten? Gemeenten? Banken en onze financiële infrastructuur? Of Schiphol? Kunnen we dan nog onze rug rechtshouden in onderhandelingen over een bestand in Oekraïne? Kunnen we ons dan nog weren als Trump – geheel in lijn met zijn veiligheidsstrategie – zijn onaangename MAGA-ideologie en ‘handelsdeals’ aan Europa wil opleggen?
Dat Amerikaanse big tech veel te dominant is, wisten we al langer. Maar in combinatie met deze Amerikaanse veiligheidsstrategie begeven we ons in niets minder dan een noodsituatie. Technologie is een breekijzer geworden in een cynisch internationaal machtsspel. Onze soevereiniteit en de democratische rechtsstaat die daar op rust zijn in groot gevaar.
Een belangrijke vraag is: hoe heeft dat kunnen gebeuren? Al in 2019 waarschuwde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid voor een te grote cloudafhankelijkheid en te weinig voorbereiding op digitale ontwrichting. Toch werd daarna des te fanatieker gedigitaliseerd. Zes jaar later constateerde de Algemene Rekenkamer dat daarbij geen noemenswaardige strategische en constitutionele afwegingen zijn gemaakt. De politiek had nauwelijks interesse.
Nog altijd – zo’n 250 jaar na aanvang van de Industriële Revolutie – zien de meeste politici en bestuurders technologie blijkbaar als iets wat per definitie vooruitgang brengt: als instrument waarmee de mens de wereld naar zijn hand kan zetten, meer welvaart kan generen en al zijn problemen kan oplossen. Zeker in de context van digitalisering leeft dit extreme, welhaast religieuze techno-optimistische sentiment bijzonder sterk, mede dankzij uiterst slinkse lobby’s van big tech en andere belanghebbenden.
In werkelijkheid kent digitalisering, net als elke technologische ontwikkeling, echter vrijwel altijd winnaars en verliezers. Zij brengt ingrijpende machtsverschuivingen met zich mee: binnen organisaties naar de ICT-afdelingen; tussen organisaties naar de ICT-leverancier en eigenaren van digitale machines; tussen landen, van landen die weinig eigen ICT-industrie hebben (Europa) naar landen die dat wel hebben (Amerika en China); en tussen de vele mensen die afhankelijk zijn van een inkomen uit arbeid of toeslag en de enkeling die substantieel eigenaar is van technologisch kapitaal.
Wie daar geen rekening mee houdt is verloren, wordt gekoloniseerd en kan zijn eigen normen en waarden niet langer handhaven. Hopelijk maakt Trump dat voor eens en voor altijd duidelijk.
Natuurlijk moeten we, zoals veel experts adviseren, onze afhankelijkheid van Amerikaanse bigtechbedrijven zo snel mogelijk terugdringen of deze zelfs geheel uit Europa weren. Dat is inmiddels zo klaar als een klontje. In diverse studies is reeds in grote lijnen aangeven hoe dat zou moeten. Laten we deze situatie vooral aangrijpen om technologische ecosystemen te stimuleren die wél met democratische en rechtsstatelijke waarden resoneren.
Maar op de langere termijn is het minstens zo belangrijk dat we eindelijk eens rationeel en vanuit een breder, maatschappelijk perspectief over technologie en haar rol in onze samenleving gaan nadenken. De machine is niet neutraal! Val dus niet blind voor elke nieuwe gadget, hoe indrukwekkend ook. Leer van eerdere technologische episodes. Houd rekening met de macht van technologie en zijn eigenaren. En zie technologie als een zaak van het allerhoogste strategische, geopolitieke en constitutionele gewicht.
Alleen met zo’n multidisciplinaire ‘socio-technologische’ paradigmaverschuiving kunnen we wellicht voorkomen dat we keer op keer onze meest fundamentele waarden te grabbel te gooien voor wat comfort, een gevoel van met de tijd meegaan en fragiele economische groei voor de korte termijn. Deze formatie kán een begin maken. Bestuurders kunnen ingrijpen. Wellicht is het nog niet te laat.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant