De Raad van State oordeelt hard over het voorstel van het demissionaire kabinet om de wettelijke stikstofdoelen af te zwakken. Het adviescollege waarschuwt dat de wetswijzing van minister Wiersma de toets van de rechter niet zal doorstaan.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Het adviesorgaan vindt het nieuwe wettelijke doel dat Wiersma voorstelt, een ‘aanzienlijke vermindering’ van de stikstofuitstoot in 2035, veel te vaag. ‘In het voorstel staat het schrappen van de wettelijke stikstofdoelen centraal, terwijl het geen kaders of eisen bevat voor concrete maatregelen om tijdig natuurherstel te bereiken’, schrijft de Raad van State. ‘De huidige doelen worden losgelaten zonder dat duidelijk is wat daarvoor terug komt en wat de gevolgen zijn voor de natuur.’
In de omgevingswet staan nu nog harde stikstofreductiedoelen voor de jaren 2025, 2030 en 2035. In die jaren moet respectievelijk 40, 50 en 74 procent van de stikstofgevoelige Nederlandse natuur onder de kritische depositiewaarde (KDW) zijn gebracht. De KDW is het maximum aan stikstofneerslag dat een bepaald natuurtype jaarlijks kan verdragen zonder beschadigd te raken.
Deze harde normen werden per juli 2021 in de wet opgenomen. Het toenmalige kabinet wilde de doelen halen met een geborgd stikstofreductieprogramma, dat veehouderijen in een aantal gebieden zou dwingen hun ammoniakuitstoot met tientallen procenten te verlagen.
Harde maatregelen voor boeren zijn in de Nederlandse politieke verhoudingen altijd moeilijk te realiseren. Onder druk van tractorprotesten smolt het fragiele politieke draagvlak voor onontkoombaar stikstofbeleid als sneeuw voor de zon.
Het wettelijke doel voor 2025 wordt dan ook niet gehaald, constateerde het RIVM in oktober. Slechts 30 procent van de stikstofgevoelige natuur zit momenteel onder de KDW. Het RIVM voorspelt dat ook de KDW-doelen voor 2030 en 2035 niet gehaald zullen worden.
Het uitblijven van effectief stikstofbeleid was voor de Haagse rechtbank begin dit jaar reden om de staat te veroordelen in een zaak die was aangespannen door Greenpeace. De rechters droegen het kabinet op het wettelijke KDW-doel voor 2030 na te leven op straffe van een dwangsom van 10 miljoen euro.
Het demissionaire kabinet legt dat vonnis naast zich neer. Onder andere VVD, CDA en BBB willen onder druk van de landbouwlobby af van de KDW als wettelijke doelstelling. Het kabinet Schoof nam in zijn regeerprogramma op dat de KDW uit de wet verdwijnt. Landbouwminister Femke Wiersma heeft een wetswijziging opgesteld die de Raad van State nu heeft beoordeeld.
Dat oordeel is zeer negatief, blijkt maandag uit het gepubliceerde advies. De Raad van State wijst het kabinet er voor de zoveelste keer op dat Nederland zich aan de Europese natuurbeschermingswetten moet houden. Die bepalen dat overheden de achteruitgang van beschermde natuur dienen te voorkomen. Stikstofneerslag is in veel Natura 2000-gebieden een belangrijke oorzaak van die verslechtering. De neerslag moet dus verminderen.
Het argument van Wiersma dat EU-wetten niet over stikstofneerslag reppen, en dat Nederland daarom niet verplicht is wettelijke stikstofdoelen te formuleren, slaat de plank mis, stelt de Raad van State. Die EU-wetten bepalen namelijk wél dat Nederland de natuur moet beschermen, en daarvoor moet de landelijke stikstofuitstoot omlaag. De Raad van State verwijst wat dat betreft ook naar het Greenpeace-vonnis.
De Raad van State is ook kritisch over het systeem ‘doelsturing’, waarmee Wiersma het vage doel voor 2035 hoopt te bereiken. Doelsturing houdt in dat boeren zelf mogen beslissen hoe ze hun stikstofuitstoot willen verlagen. Maar Wiersma’s wetsvoorstel bevat geen enkele waarborg dat die uitstootverlaging daadwerkelijk gerealiseerd wordt. De borging wil ze pas later invullen met een beleidsprogramma dat er nog niet is en dat al talloze keren is uitgesteld.
De Raad van State: ‘De toelichting bij de wet geeft geen inzicht in de effectiviteit van het beoogde systeem (doelsturing, red.) en wat er van bedrijven zal worden gevraagd om natuurdoelen te kunnen behalen.’ Of doelsturing een ‘realistische’ methode is om de benodigde stikstofreductie te bereiken, blijkt eveneens nergens uit, constateren de juristen.
Ten slotte vindt de Raad van State het onverstandig om alleen een halfzacht stikstofdoel voor 2035 te formuleren en de huidige ‘concrete resultaatsverplichtingen’ voor 2030 en 2035 uit de wet te schrappen. Dat uitstelgedrag staat volgens het juridische advies ‘op gespannen voet’ met de Europese Habitatrichtlijn.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant