Het is bijna zelf een traditie aan het worden: aanslagplannen op Duitse kerstmarkten. Zaterdag werd de bloedige aanslag van vorig jaar in Maagdenburg herdacht. Eerder vorige week werd bekend dat er een aanslag in Beieren was verijdeld. Drinken feestvierders nog onbezorgd glühwein in Duitsland?
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
Op het eerste gezicht twinkelen de lichtjes zoals elke kerst, rondom de Berlijnse Gedächtniskirche. Puntige boompjes staan tussen de kramen, op de achtergrond schijnen de warm verlichte ramen van het Waldorf Astoria en de chique zaken aan de Kurfürstendamm. Nieuw is hooguit dat braadworst en glühwein op de kerstmarkt tegenwoordig wedijveren met vegan bowls en hete Aperol Spritz.
Maar kijk je wat beter, dan openbaart zich de dreiging. De kerstbomen verhullen lange rijen rood-witte betonblokken, die aanslagplegers met een voertuig moeten stoppen. Geüniformeerde beveiligers en groepen politiemensen patrouilleren. Er is zelfs een chicane, een S-vormige sluis waarin auto’s moeten afremmen – iets wat je bij checkpoints in onveilige landen ziet, maar zelden in Europese steden.
Het is al bijna zo gangbaar als de kerstmarkt zelf: de terreurdreiging ertegen. Vorig weekend was het raak in Beieren, waar de politie vijf mannen met aanslagplannen oppakte. In 2023 verijdelde de politie in Noordrijn-Westfalen een vergelijkbaar complot. Een jaar later reed een psychisch gestoorde man met zijn BMW in op het publiek van de kerstmarkt in Maagdenburg. Zes mensen kwamen om het leven.
Er zijn ruim drieduizend kerstmarkten in Duitsland, de kleintjes niet eens meegeteld. Elke plaats van enige omvang tuigt in de aanloop naar het kerstfeest een verzameling sprookjesachtige houten kramen op met worst, wijn, zoetigheden, snuisterijen, misschien een boksbal of draaimolen.
Robin Azinovic (35), net deze dag beëdigd als burgerrechter, omschrijft de traditie met een glimlach. ‘De Weihnachtsmarkt brengt de kerststemming in de openbare ruimte’, zegt hij, terwijl zijn geliefde Miriam en de dik ingepakte Leopold van 11 maanden meeluisteren. ‘Het luidt een gezellige tijd in. Ik word warm van binnen en ik weet: de barre kou van de winter begint pas echt na de kerst.’
Het is druk, deze ijzige dinsdagavond op de Berlijnse Breitscheidplatz. Nota bene de plek waar het geweld in 2016 begon: die kerst joeg een Tunesische aanhanger van Islamitische Staat zijn gestolen vrachtwagen hier de markt over. Er vielen dertien doden. Het is een van de grootste Duitse naoorlogse trauma’s.
Eén stel met kind slentert niet langs de kramen, maar haast zich over Berlijns bekendste kerstmarkt richting de uitgang. Ze moeten nu eenmaal van A naar B, en dit plein met zijn markt ligt daar precies tussenin. ‘Wij hebben van tevoren tegen elkaar gezegd: de kerstmarkten in Berlijn mijden we’, zegt Nicola (33), die niet met haar achternaam in de krant wil. ‘We gaan er niet eten, niet drinken, houden ons er niet op.’
Daarmee vormen zij een minderheid. Logischerwijs vindt men kerstmarktmijders doorgaans niet op een kerstmarkt, maar de bezoekersaantallen zijn al jaren stabiel, blijkt uit tellingen van marktondernemers en Duitse media. De meerderheid van de Duitsers gaat graag naar de kerstmarkt. Zes van de tien Duitsers doen dat ook dit jaar weer, al maakt een even groot deel zich wel zorgen over de veiligheid.
Een andere bron van zorg – en reden voor sommigen om de kerstmarkt te mijden – zijn de prijzen. In Berlijn kan bijvoorbeeld proefondervindelijk worden vastgesteld dat je in een buurtkroeg in het ruigere stadsdeel Wedding al een glühwein hebt voor 1,50 euro, en voor 50 cent extra een met een scheut rum erin. Rondom de Gedächtniskirche zijn die prijzen respectievelijk 5 en 7 euro.
Vraag het de uitbaters van kerstkramen, en ze wijzen op de veiligheidsmaatregelen die elk jaar strenger worden. ‘Een kostenpost die wij met onze glühwein betalen’, zegt Corinne Müller (63) van drankenkraam Sternenzauber, sterrenpracht.
Dat is niet helemaal waar: juist aan deze kerstmarkt betaalt de gemeente Berlijn flink mee. Maar Müllers opmerking raakt aan een rituele vraag die elk jaar weer rond kerst de kop opsteekt: houden de markten het nog wel vol?
‘Weihnachtsmärkte auf der Kippe’ (‘kerstmarkten wankelen’), kopten Duitse media eind november, en al snel gingen radicaal-rechtse stemmen op sociale media ermee aan de haal. Een serieus nieuwsbericht over de stijgende beveiligingskosten werd in verband gebracht met zorgen over de veiligheid rond de markt in Maagdenburg, en prompt concludeerde een Amerikaanse influencer: ‘Germany cancels Christmas.’
Wegens terreurdreiging, lafheid, ‘en omdat het verdedigen van je eigen cultuur op een of andere manier controversieel is geworden’, aldus een influencer. Op X, TikTok en Instagram werden vergelijkbare posts honderdduizenden keren bekeken.
In werkelijkheid is er dit jaar welgeteld één kerstmarkt geweest, in Noordrijn-Westfalen, die er vanwege de beveiligingskosten de brui eraan dreigde te geven. Na overleg met de betreffende gemeente kwam er een oplossing, zochten factcheckers van de Duitse publieke omroep ARD uit, en ging het feest toch gewoon door.
Op de Berlijnse kerstmarkt hebben veel bezoekers er wel even bij stilgestaan, maar er vervolgens de schouders over opgehaald. De beveiliging is duidelijk op orde, zegt de een. Statistisch gezien is de kans groter dat ik het leven laat op de snelweg, zegt een ander. Een kerstmarkt als terreurdoelwit is tegenwoordig ‘heel inefficiënt’, constateert een jonge voorbijganger. ‘De concertzaal waar ik een paar dagen geleden was, is veel kwetsbaarder.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant