Vrouwenrechten Een feministische actiegroep uit de jaren zeventig herleeft in 2025. Scenarist en filmregisseur Sia Hermanides over de wederopstanding van de Dolle Mina’s. „We dreigen terug in de tijd te gaan. Felbevochten rechten staan op de tocht.”
Sia Hermanides
Na de moord op de zeventienjarige Lisa uit Abcoude verschijnt een geschokte brief op de Instagram-pagina @dollemina2025. „Wij kunnen pas slapen als onze vriendinnen, dochters of moeder ‘ik ben thuis’ appen”, schrijft ‘Sara’. „Maar wij willen een wereld waarin dat vanzelfsprekend is. De nacht is óók van ons.”
Een paar dagen later houden Dolle Mina’s in zo’n twintig steden een nachtelijke Fietsactie, waarbij van een uitgaansgelegenheid naar een onveilige plek wordt gefietst. In Amsterdam fietst Sia Hermanides (39) door het Flevopark. „We waren met honderden, we maakten lawaai en eisten de nacht op. Ik had er kippenvel van. Het voelde zo verbonden en zo krachtig, terwijl ik tegelijkertijd weet dat ik daar normaal niet durf te fietsen als het donker is.”
Sia Hermanides, regisseur en maker van series en films als Voetbalmeisjes, Papadag en White Berry, stond dit jaar aan de wieg van de opleving van de roemruchte feministische actiegroep Dolle Mina’s uit de jaren zeventig. Ze wil eigenlijk niet dat dit interview over haar alleen gaat – „we zijn ondertussen met meer dan zesduizend Mina’s, we doen dit samen” – maar vertelt aan haar keukentafel in Amsterdam hoe het zo is gekomen.
Dolle Mina Sia Hermanides.
Het begint met een verzoek, in de zomer van 2024, om een fictieserie te schrijven over de Dolle Mina’s – van wie ze op dat moment weinig méér weet dan dat ze hadden gestreden voor het recht op abortus. Tijdens haar research ontdekt Hermanides dat begin jaren zeventig niet alleen vrouwen betrokken waren bij de Dolle Mina’s maar ook twee mannen: de broers Michel en Alex Korzec. Over hen blijkt best wat te vinden – over de eerste vrouwelijke Dolle Mina’s nauwelijks. „Er was niet heel veel budget, maar ik zei tegen die producent: ik kan pas gaan schrijven als ik deze vrouwen heb gesproken.”
Ze spreekt af met „Dolle Mina’s van het eerste uur” Marjan Sax (77), Rita Hendriks en Hillie Molenaar (80) en, half januari dit jaar, met Claudette van Trikt (77) en Dunya Verwey (78). „Het was gelijk alsof ik ze al jaren kende.” Ze hebben het over de thema’s waar ze toen voor streden, en hoe het daar nu mee gesteld is. „Er is nog altijd een loonkloof. Vrouwen zijn nog steeds niet veilig op straat en in hun eigen huis. Het recht op abortus staat onder druk, in de VS is hetmet een pennenstreek van tafel geveegd. Ook in Europa wordt getornd aan dit recht, kijk maar naar Polen en Hongarije. En dan heb je ook nog de groeiende populariteit van influencers zoals Andrew Tate die vrouwen weer achter het aanrecht willen. We staan niet alleen stil, we dreigen terug te gaan in de tijd. Felbevochten rechten staan op de tocht.”
Gaandeweg krijgt Hermanides het gevoel dat er iets moet gebeuren. „Ik vroeg me af: waarom zijn we eigenlijk gestopt met strijden?”
In Amsterdam-Zuid staat een bronzen beeld van een jonge vrouw met gespreide armen. Het is een monument voor een van de eerste feministen van Nederland, Wilhelmina Drucker, die dit jaar een eeuw geleden overleed en naar wie de Dolle Mina’s zijn vernoemd. Op de sokkel met het gegraveerde portret van Drucker staat een opdracht: ‘Vrouwen houdt de fakkel brandende’.
Op 23 januari 1970 verbrandden Dolle Mina’s bij dit beeld een korset, Claudette van Trikt en Dunya Verwey waren aanwezig. Op zwart-witfoto’s is te zien hoe vrouwen rond de vlammen staan met gebalde vuisten in de lucht. Weg met het keurslijf van het patriarchaat, is de boodschap. Ze eisen gelijke rechten voor de vrouw, met voorop het recht op zelfbeschikking.
Op 23 januari 2025 verbranden Dolle Mina’s op dezelfde plaats opnieuw een korset. Op de kleurenfoto’s hiervan staat Hermanides met haar vuist in de lucht.
Door haar gesprekken met Van Trikt en Verwey is Hermanides zich bewust geworden van het historische belang van de datum 23 januari. Op 20 januari maakt ze een Dolle Mina-Instagrampagina aan en trekt zo de beweging het heden in. De eerste post is de zwart-witfoto van het brandende korset voor het beeld van Drucker. ‘Dolle Mina’s verheffen na 55 jaar weer hun stem!’, staat erbij. En: ‘We hopen jullie daar te zien.’
In de dagen erna bereiden ze de actie voor. Dunya Verwey appt een foto van een brandende theedoek in haar achtertuin, met de tekst: „Ik weet nog hoe het moet hoor!” Claudette van Trikt videobelt Hermanides vanuit een tweedehandswinkel – waar men wil weten waar ze een korset voor nodig heeft. „Welke zal ik doen?”, vraagt ze. Hermanides lacht: „Ze zei tegen die mensen: ‘We zijn Dolle Mina’s en we gaan weer iets fikken!’”
Er komen op 23 januari enkele tientallen mensen naar het Wilhelmina Drucker-monument. De oude Dolle Mina’s Verwey en Van Trikt, en de jonge Dolle Mina Hermanides worden uitgenodigd op radio en televisie. De terugkeer van de beweging wordt beschreven in kranten en bladen. Via Instagram en de mail stromen berichten binnen van mensen die zich ook zorgen maken en iets willen doen. „We kregen zoveel respons dat we gelijk een verantwoordelijkheid voelden om door te gaan. Het vuur was aan.”
In aanloop naar Internationale Vrouwendag, 8 maart, krijgt Hermanides de vraag of de Dolle Mina’s mee willen lopen met de dit jaar georganiseerde Feminist March door Amsterdam. In de hele wereld verzamelen feministische groeperingen zich „om weerstand te bieden aan de toenemende aanvallen” op de rechten van vrouwen. Hermanides plaatst een bericht op de Instagram-pagina: „We marcheren in solidariteit, verzet en hoop. Loop je met ons mee?”
Sia Hermanides: „De acties hebben me doen beseffen dat verandering mogelijk is.”
Het afspreekpunt is bij boekhandel Scheltema in Amsterdam, vlak naast de Dam. „Ik liep daar samen met Dunya naartoe, na de Feminist Lunch met burgemeester Femke Halsema. We hadden verwacht dat er een groepje zou staan, net als bij de korsetverbranding.”
Maar als ze aankomen, zien ze dat het helemaal vol staat voor de boekhandel; het wemelt van borden met ‘Dolle Mina’ en bekende leuzen als ‘Baas in eigen buik’. Hermanides voelt dat Verwey in haar hand knijpt, ziet tranen in haar ogen. „Het was zo ontroerend en zo hoopvol”, zegt ze, nu zelf geëmotioneerd. „We beseften dat we niet alleen waren in onze zorgen en dat al die mensen óók voor hun rechten willen vechten.”
De aanwezigen komen uit het hele land en zijn van alle leeftijden. „Dat is wel anders dan in de beginjaren, toen waren het vooral jonge vrouwen die zich lieten horen. We zijn nu echt intergenerationeel.” Zo heeft onlangs een Dolle Mina van 91 jaar oud zich opnieuw aangemeld. „En bij de mars was een Mina van een jaar of tien. Die ging er met de megafoon vandoor en schreeuwde het hardst van iedereen.” Voor de jongste Mina’s willen ze een nieuwe groep oprichten: de Dolle Mini’s. Hermanides: „We weten dat deze strijd van generatie op generatie gevoerd moet worden.”
Na de Feminist March – met volgens de organisatie twintigduizend deelnemers, onder wie Kim Drucker met een portret van haar overoverovergroottante – ontploft de beweging, zegt Hermanides. „In één weekend gingen we van drieduizend naar tienduizend volgers.”
Op 30 maart berichten ze op Instagram dat lokale Mina’s in het hele land nieuwe groepen oprichten, op dat moment in Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Groningen, Nijmegen, Breda en Harderwijk. Ook het aantal acties neemt toe. „Het werd te veel om bij te houden.” Op 13 april lopen sportieve Mina’s de marathon van Rotterdam met op hun sportkleding de boodschap: ‘Vrouwen willen vóóruit, niet terug!’
In 1970 werden Amsterdamse plaskrullen, urinoirs die alleen bruikbaar zijn voor mannen, dichtgebonden met roze linten en spandoeken in het kader van ‘Aktie Hoge Nood’, „voor toiletgelijkheid en tegen sanitair seksisme”. Dit jaar, op Koningsdag, worden weer plaskrullen afgezet met roze linten en spandoeken. Want, nog steeds: waar kun je plassen als vrouw? „Dunya en Claudette hadden letterlijk de spandoeken van toen nog op zolder liggen”, zegt Hermanides. „Die hebben we hergebruikt.” Het lijkt misschien iets kleins maar dat is het niet, zegt ze. „Het gaat over ongelijkwaardigheid. We hebben allemaal een blaas, we moeten allemaal plassen. Toch is de openbare ruimte nog steeds ingericht op mannen.”
Na Koningsdag volgen meer acties tegen plasdiscriminatie, zoals op de kermis van Tilburg. Daar konden mannen gratis naar een plaskruis, die in groten getale waren opgesteld – vrouwen en mensen met een beperking moesten een euro betalen om naar een toilet te kunnen, waar er ook nog eens veel minder van waren.
Een dag na de actie van lokale Dolle Mina’s zegt de Tilburgse wethouder Maarten van Asten, die verantwoordelijk is voor de kermis, dat het zo niet langer kan. „Geen gezeik, iedereen gratis op de pot!”, laat hij op Instagram weten. „Een doorbraak”, zegt Hermanides tevreden.
Op 17 mei lopen de Dolle Mina’s in Rotterdam mee tijdens de Nacht tegen Seksueel Geweld. Op Instagram plaatsen ze de dag erna een bericht: „Seksueel geweld en intimidatie gebeurt elke dag. Op straat, thuis, op school, op werk. Ook nu werden we lastig gevallen door, heel toevallig, mannen die we ‘tol’ moesten betalen. Onder andere ‘hoeren neuken’ en ‘laat je likken’ naar ons riepen en glas naar ons gooiden. We blijven vechten en we gaan door. Tot iedereen zich veilig voelt.”
Tijdens ‘De nacht is ook van ons’, de fietsacties na de dood van Lisa, worden de Dolle Mina’s aangemoedigd vanaf balkons. „De grote smet is dat er tijdens die actie ook agressief is gereageerd door mannen”, zegt Hermanides. En het bleef niet bij seksistische opmerkingen en versierpogingen. Bij zeker elf protesten werd melding gemaakt van intimidatie en verstoring. In Groningen deed een deelnemer aangifte van aanranding. Er is sindsdien een Dolle Juristen-team, dat de vrouwen bijstaat die aangifte doen. „Het is verschrikkelijk dat zelfs tijdens een actie als deze, dit soort dingen gebeuren.”
Op 3 augustus organiseren de Dolle Mina’s de Femicide Mars in Rotterdam. „Een historisch moment”, volgens Hermanides. „In het verleden sloten de Dolle Mina’s meestal aan bij grote marsen, deze hebben we helemaal zelf opgezet.” De Rotterdamse Dolle Mina Joice Alves dos Santos nam het initiatief. Hermanides: „Zij maakt zich al jaren hard voor dit onderwerp en heeft een enorm vuur om dit op de politieke agenda te krijgen.”
Sia Hermanides: „We weten dat deze strijd van generatie op generatie gevoerd moet worden.”
Aanleiding voor de mars is onder meer de dood in juli van twee vrouwen in Gouda en Vlijmen, vermoord door respectievelijk hun ex-man en vriend. Gemiddeld wordt er elke acht dagen een vrouw vermoord, en Nederland onderneemt niet genoeg actie om dit probleem aan te pakken, zegt Hermanides. „Deze mars was zo emotioneel, mede door de speeches van nabestaanden en felle oproepen richting de politiek om meer te doen om femicide te voorkomen.”
Ze herhalen de mars wekelijks, naar Spaans voorbeeld, tot een initiatiefnota voor aanvullende maatregelen tegen femicide van Songül Mutluer (GroenLinks-PvdA) door de Tweede Kamer in behandeling wordt genomen. „Dat was een idee van Joice en de Rotterdamse Dolle Mina’s. Die zeiden: we gaan door tot het effect heeft.” Acht marsen houden ze. De nota wordt op 30 september door 147 Kamerleden aangenomen – alleen Forum voor Democratie (met ook de huidige fractievoorzitter Lidewij de Vos) stemt tegen.
Hermanides: „Dat is wat we willen, impact in de politiek.” Rond de verkiezingen zijn Dolle Mina’s dan ook massaal de straat op gegaan. „We hebben in het hele land de boodschap ‘stem voor de vrouw’ met graffiti gespoten en maakten we een feministische stemwijzer.”
Er is een Dolle Minafest opgesteld met de speerpunten van de beweging: veiligheid, zelfbeschikking, gelijkwaardigheid en beeldvorming. Op 3 oktober slapen in twaalf steden de Dolle Mina’s in tentjes op straat. „Om te laten zien: vrouwen staan in de kou.” Er is een tekort van achthonderd plekken in de vrouwenopvang. Aan waslijnen hangen, in de regen, babykleertjes, beddengoed, bh’s en spandoeken met de tekst: ‘liever een bed dan een begrafenis’.
Zelf gaat Hermanides die dag naar de actie in Amsterdam. „Dat was een memorabel moment. Ik kwam aan op het Leidseplein, waar een jonge Dolle Mina naar me toe kwam om me een flyer te geven. ‘Wij zijn van Dolle Mina en voeren actie’, zei ze tegen me.” Hermanides lacht. „Zij had geen idee wie ik was en ik herkende haar niet. Toen besefte ik ineens hoe hard de beweging gegroeid is. Een mooi moment. Ik ben trots dat we met zoveel zijn.” Na iets meer dan een half jaar zijn er alleen al in Amsterdam bijna duizend actieve Mina’s. „De beweging staat op zichzelf.”
Op Hermanides’ keukendeur hangt een illustratie in A4-formaat van een blote vrouw. Om haar nek hangt een kettinkje met het venussymbool, rond haar navel staat: ‘Baas in eigen buik’. Op de Instagram-pagina van de Dolle Mina’s heeft de illustratie het label ‘gevoelige content’ gekregen.
Ook de strijd voor het recht op abortus gaat door voor de Dolle Mina’s – nu gaat het om het behoud van dat recht. Tijdens de Week van het Leven in november, een campagne van een aantal christelijke organisaties om „stil te staan bij de waarde van het ongeboren kind”, houden de Dolle Mina’s een tegendemonstratie tijdens de Mars voor het Leven. Ze willen het recht op abortus structureel verankeren en bewerkstelligen dat het uit het strafrecht verdwijnt. Ruim tweeduizend Dolle Mina’s laten van zich horen. „Abortus is zorg, geen misdaad.”
Deze zomer is het beeld van Wilhelmina Drucker in Amsterdam-Zuid bespoten met de tekst: ‘Abortus is moord’. Tijdens een Dolle Schoonmaakactie hangen Mina’s een spandoek voor het beeld met de tekst: ‘Blijf van mijn lijf’.
Sia Hermanides merkt dat er voor haar een leven vóór en een leven mét de Dolle Mina’s is. „Het heeft veranderd hoe ik in het leven sta, hoe ik mijn werk doe, waar ik me druk over maak. En het heeft me doen beseffen dat verandering mogelijk is door in actie te komen.” Haar eigen zoontje groeit er ook mee op. „Hij demonstreert soms al mee. Natuurlijk kan ik wanhopig worden als ik bedenk dat het nog heel lang gaat duren voor we gelijkwaardig zijn. Maar ik vind hoop en vertrouwen in Dolle Mina’s. Samen houden we de fakkel brandende.”
Sia Hermanides (Amsterdam, 1986) studeerde Media en Cultuur aan de Universiteit van Amsterdam, waar ze ook de minor Genderstudies deed. Ook volgde ze aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht de studie Audiovisuele Media. In 2016 ontving ze samen met Alieke van Saarloos voor haar serie Voetbalmeisjes de Cinekid Kinderkast Jury Award voor beste fictieserie. In 2022 debuteerde ze met haar speelfilm White Berry.
In 2025 wekte ze samen met „Mina’s van het eerste uur” Dunya Verwey en Claudette van Trikt Dolle Mina weer tot leven. Op 3 november wonnen de Dolle Mina’s de Joke Smit Oeuvreprijs, een tweejaarlijkse staatsprijs voor een persoon of groep die zich inzet voor gendergelijkheid. Eind februari verschijnt van Dolle Mina het boek Vrouwen willen vóóruit, niet terug!
Hermanides woont in Amsterdam met haar vriend en zoontje.
xxxx
Source: NRC