Liliane Bettencourt, erfgenaam van L’Oréal, was de rijkste vrouw ter wereld en een mysterie in Frankrijk. Waarom, bijvoorbeeld, schonk ze in tien jaar tijd een miljard aan een vriend? Een nieuwe film werpt verhelderend licht op haar verrassende gewoonten.
schrijft voor de Volkskrant over politiek Den Haag, waar hij tot 2022 verslaggever was.
Liliane Bettencourt was zo rond 2010 de droom van iedere journalist. Ga maar na: als erfgenaam van het grote cosmeticaconcern L’Oréal was ze de rijkste vrouw van de wereld, haar vermogen werd geschat op 30 miljard euro.
Doorgaans dringt vanuit die kringen zelden iets tot de buitenwereld door. Discretie is de eerste levensles.
De weduwe Bettencourt (1922 - 2017) was daarop geen uitzondering. Ze verkeerde in de hoogste kringen, ging om met ministers en presidenten en woonde in Neuilly, een deftige voorstad aan de westkant van Parijs.
Reputaties veranderen continu. In deze rubriek kijken we hoe de betekenis van denkers en kunstwerken, van schrijvers en hun personages kantelt en evolueert.
Recente foto’s van haar waren er amper, ze vermeed al jaren de publiciteit. Toch begon het op zeker moment te lekken rond de weduwe Bettencourt. Niet lang na de dood van haar man, een onberispelijke Franse bourgeois die naar Frans gebruik niet alleen het concern had geleid maar ook meerdere malen minister was geweest, kwam naar buiten dat mevrouw Bettencourt er verrassende gewoonten op nahield: over een periode van tien jaar had ze een miljard euro geschonken aan een vriend, de 25 jaar jongere fotograaf en schrijver François-Marie Banier.
Omdat hij haar had toevertrouwd nogal een kunstliefhebber te zijn, schonk ze hem ook werk van Matisse, Léger, Mondriaan, De Chirico, Man Ray. Ze had hem bovendien een koraaleiland in de Indische Oceaan beloofd, D’Arros, een thuishaven voor reuzenschildpadden.
‘Maak van je leven een kunstwerk’, zo luidde het levensmotto van Banier.
Françoise Bettencourt Meyers, het enige kind van de Bettencourts, woonde aan de overkant van de straat. De dochter zag met lede ogen hoe haar moeder in verkeerde handen leek te vallen.
De betrekkingen tussen moeder en dochter waren sowieso al niet innig. Een huismus, noemde de weduwe Bettencourt haar.
Françoise leek inderdaad niet op haar moeder: ze was een onverwacht alledaagse verschijning met dikke bril en – als de paparazzi haar wisten te betrappen – een chagrijnige blik. Ze was nog publiciteitsschuwer dan haar moeder, al had ze wel een boek op haar naam: Regard sur la Bible – een visie op de Bijbel.
Dochter besloot niet werkeloos toe te zien, en daar kwam de juice naar buiten. Ze besloot de reputatie van het huis L’Oréal in de waagschaal te stellen door te dreigen naar de rechter te stappen om haar moeder verminderd toerekeningsvatbaar te laten verklaren.
Voor de Franse media werd de affaire Bettencourt een bron die nooit opdroogde. Zeker toen politieonderzoek aan het licht bracht dat de majordomus – huismeester – van de familie twintig uur gesprekken had opgenomen waaruit bleek dat Bettencourt inderdaad niet altijd wist wat ze ondertekende als ze Banier weer eens een levensverzekering van vele miljoenen schonk.
Nog mooier werd het doordat in dezelfde tijd een tweede zaak aan het licht kwam. Bettencourt had de UMP, de partij van de rechtse presidentskandidaat Nicolas Sarkozy, in een zijkamertje 150 duizend euro in contant geld geschonken voor de campagnekas.
Wat het extra pijnlijk maakte, was dat de echtgenoot van de penningmeester van de partij een mooie baan bij L’Oréal had gekregen. En dat diezelfde penningmeester (Éric Woerth is zijn naam, een man met een tot dan onkreukbare reputatie) intussen minister was geworden en het légion d’honneur had verleend aan belangrijke medewerkers van Bettencourt.
Om de reputatieschade voor het concern te beperken, liet de weduwe zich voor een keer op tv interviewen. De Fransen maakten kennis met een mevrouw op sportschoenen en in een gesoigneerd koraalkleurig pakje, die vragen vaak niet meteen verstond maar de kunst beheerste handig om heikele kwesties heen te laveren.
Niet veel later werd bekend dat ze de dagelijkse leiding van het concern overdroeg. Niet aan haar dochter, maar aan haar kleinzoon Jean-Victor.
Toen ze in 2017 stierf, werd nog eens uitgebreid bij alle affaires stilgestaan. Daarna werd het stil rond Bettencourt.
De schatrijke weduwe, haar chagrijnige dochter en de chanterende bon vivant – het kon niet anders of dat zou ooit voer voor een film zijn. Zou die de vele raadsels rond Bettencourt kunnen ophelderen, dat was de vraag.
Nu is er dan La femme la plus riche du monde (de rijkste vrouw van de wereld). De naam Bettencourt valt nergens, de L’Oréal-erfgenaam heet hier Marianne Farrère, haar dochter werd Fréderique, de fotograaf is Pierre-Alain geworden. Verder heeft regisseur Thierry Klifa zich helemaal aan het drama Bettencourt gehouden.
Wie anders dan Isabelle Huppert, een actrice die zich nooit tot op de bodem van haar ziel laat kijken, zou Bettencourt kunnen spelen. Dat ondoorgrondelijke, dat hing altijd al rond de Bettencourts. Wat de film toevoegt, is een warm licht op de relatie van Liliane met haar jonge vriend. De oude dame, levensmoe en versuft, ontmoet de brutale manipulator als hij haar voor een glossy komt fotograferen. Hij zal haar wakker kussen uit haar halfsluimer. ‘U verandert lood in goud’, zegt ze tegen hem.
Een echte amourette wordt het niet; de fotograaf heeft een vaste vriend, die hij meeneemt naar familiefeestjes van de Bettencourts. Wel begin je haar vrijgevigheid te begrijpen. De fotograaf brengt ondanks al zijn onuitstaanbare gedrag iets wat voor haar onbetaalbaar is: hernieuwde levensvreugde. ‘Mamaatje’ noemt hij haar, en zij zegt: mijn grote baby.
En daar komt het chequeboek alweer tevoorschijn.
De reputatie van L’Oréal heeft op geen enkele manier geleden onder de affaires. Het merk brengt nog steeds betaalbare, degelijke cosmetica binnen het bereik van de gewone mens, hoe extravagant het gedrag van Bettencourt ook mocht zijn. De groei haperde nooit: in 2024 steeg de jaaromzet naar 43,5 miljard euro. Françoise Bettencourt-Meyers en familie hebben ruim een derde van de aandelen in handen. Ze zijn weer even discreet als ooit.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant